Đánh thức tiềm năng lúa phát thải thấp

Thu hoạch lúa phát thải thấp ở cánh đồng ấp Tường Thắng B (xã Vĩnh Thanh, tỉnh Cà Mau) cho năng suất cao.

Tại xã Vĩnh Thanh (Cà Mau), canh tác theo mô hình sản xuất lúa phát thải thấp đã bước sang vụ thứ 4. Trên cánh đồng hơn 50ha, nông dân áp dụng đồng bộ các quy trình kỹ thuật như “1 phải, 5 giảm”, “3 giảm, 3 tăng”, tưới ướt - khô xen kẽ và sử dụng chế phẩm sinh học xử lý rơm rạ, nhờ đó lúa sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh, chi phí sản xuất giảm đáng kể trong khi năng suất vẫn ổn định.

Ông Trần Minh Châu ở ấp Tường Thắng B (xã Vĩnh Thanh, tỉnh Cà Mau) là một trong những nông dân tham gia áp dụng quy trình giảm phát thải chung của HTX Dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát phấn khởi chia sẻ về bài toán kinh tế hiệu quả. Theo ông Châu, mô hình này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với lối canh tác truyền thống mà còn giúp bảo vệ cây lúa trước dịch bệnh. Hiện với quy mô 5ha, ông nhận thấy sự thuận lợi rõ rệt khi sản xuất tập trung. “Khi tham gia vào quy trình canh tác mới, lượng giống gieo sạ giảm được 5 kg/công, phân bón cũng tiết giảm khoảng 10 kg/công. Chỉ tính riêng 2 khoản chi phí đầu vào này, gia đình tôi có lợi nhuận thêm 300.000 đồng cho mỗi công đất tầm lớn” - ông Châu chia sẻ.

Ông Phan Hoàng Luân - thành viên HTX Dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát cho hay, hiệu quả mô hình mang lại rõ ràng nhất là giảm lượng lúa giống khoảng 50%, phân bón giảm khoảng 20%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2 lần, chi phí thuốc giảm khoảng 1 triệu đồng/ha và năng suất đạt cao hơn so với sản xuất theo tập quán cũ. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận thu về đạt khoảng 3,5 triệu đồng/công tầm lớn. “Người dân được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn thị trường 200 đồng/kg, không chỉ đầu ra ổn định mà lợi nhuận cao hơn khoảng 20% so với trước đây nên nông dân rất phấn khởi”, ông Luân nói.

Theo ông Nguyễn Hồng Phúc - Chủ tịch Hội đồng Quản trị HTX Dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát, vụ lúa Đông xuân năm 2025 - 2026, HTX tiếp tục thực mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp với diện tích 50ha, có 24 nông dân tham gia. Mô hình này áp dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật như: "1 phải, 5 giảm", "3 giảm, 3 tăng", sạ hàng kết hợp với bón vùi phân, bổ sung phân hữu cơ và giảm phân vô cơ, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), ứng dụng máy bay không người lái trong bón phân, phun thuốc...

“Qua nhiều vụ canh tác theo mô hình giảm phát thải, bình quân mỗi ha giảm 30% lượng giống, tiết kiệm 3-3,5 triệu đồng chi phí đầu vào. Năng suất đạt bình quân 6,5-6,8 tấn/ha, lợi nhuận tăng hơn so với phương thức canh tác truyền thống. Bên cạnh đó, việc sử dụng drone bón phân, thu gom rơm tái sử dụng và hạn chế đốt đồng cũng góp phần giảm phát thải, cải thiện môi trường sản xuất.

Ông Trương Hoàng Lil - Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thanh đánh giá, mô hình này không chỉ giúp nâng cao giá trị hạt gạo mà còn cải thiện trực tiếp môi trường sống và sức khỏe của bà con nông dân. Lúa được sản xuất theo hướng an toàn, phát thải thấp, tạo cơ sở để nâng cao giá bán nhờ đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và chứng nhận sản xuất an toàn. Điều này tạo nên sự lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng, khiến người dân mong muốn được nhân rộng mô hình.

“Địa phương sẽ nhân rộng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp mở rộng quy mô từ 50ha lên 100ha trong giai đoạn 2026–2027. Cùng với đó, đẩy mạnh liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm. Việc mở rộng diện tích không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông dân mà còn tạo nền tảng để xã Vĩnh Thanh đi trước trong chuyển đổi nông nghiệp phát thải thấp của tỉnh Cà Mau” - ông Lil cho hay.

Vụ lúa Đông Xuân này, tỉnh Cà Mau thực hiện 24 mô hình lúa phát thải thấp, với tổng diện tích khoảng 1.400ha. Kết quả sơ bộ cho thấy lợi nhuận của người dân tăng từ 4-6 triệu đồng/ha. Đáng chú ý, về mặt môi trường, các cơ quan chuyên môn ước định lượng khí nhà kính giảm từ 3,3-3,5 tấn CO2/ha. Đây là những chỉ số quan trọng để Cà Mau tự tin hướng tới mục tiêu 55.000ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại 20 xã, phường trọng điểm theo Đề án của Chính phủ đến năm 2030.

Nguyên Du