Đánh thức di sản báo chí bằng công nghệ số

Đây là sản phẩm do nhóm sinh viên khởi nghiệp VIRA Agency (Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông) xây dựng và phát triển với sự hỗ trợ chuyên môn từ Bảo tàng Báo chí Việt Nam, nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026).

Đưa lịch sử báo chí lên không gian số

Ý tưởng xây dựng tour tham quan trực tuyến bằng công nghệ Web VR 360° được nhóm VIRA Agency hình thành từ mong muốn góp một cách tiếp cận mới vào hoạt động truyền thông di sản trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Theo nhóm thực hiện, dự án ra đời từ 2 dấu mốc đặc biệt: Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam và việc Quốc hội thông qua Nghị quyết công nhận ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam.

Giao diện Web VR 360° - Trải nghiệm tương tác tham quan Bảo tàng Báo chí Việt Nam trực tuyến

Trong quá trình tìm kiếm chủ đề, Bảo tàng Báo chí Việt Nam được nhóm lựa chọn bởi đây là nơi lưu giữ một cách hệ thống lịch sử hình thành và phát triển của nền báo chí cách mạng nước nhà. Việc số hóa không gian bảo tàng vì thế không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là cơ hội để đưa những giá trị lịch sử đến gần hơn với công chúng trên môi trường số.

"Dự án này vừa bắt nhịp với chiến lược chuyển đổi số báo chí, vừa bám sát giá trị "bản sắc" mà nhóm đang theo đuổi. Thông qua giải pháp Web VR 360°, chúng tôi muốn phá bỏ rào cản địa lý, giúp các bạn trẻ dễ dàng tiếp cận trực tuyến các hiện vật lịch sử quý giá, từ đó giúp công chúng hiểu và gắn kết sâu sắc hơn với di sản văn hóa dân tộc" - đại diện nhóm chia sẻ.

Không gian Bảo tàng Báo chí Việt Nam trên môi trường số

Tuy nhiên, càng đi sâu vào quá trình khảo cứu tư liệu, nhóm thực hiện càng nhận ra giá trị lớn nhất của dự án không nằm ở công nghệ mà nằm ở những câu chuyện lịch sử phía sau các hiện vật.

Đó là hình ảnh tòa soạn tiền phương tại đồi Ngựa Hí giữa chiến trường Điện Biên Phủ, căn hầm làm báo của báo Nhân Dân trong những ngày Hà Nội hứng chịu bom B-52 năm 1972, những tờ báo được in bí mật trong nhà tù thực dân hay khu tưởng niệm 505 nhà báo liệt sĩ đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.

Chính những câu chuyện lịch sử xúc động này đã ảnh hưởng trực tiếp đến cách nhóm xây dựng sản phẩm. Thay vì chỉ dừng lại ở việc tái hiện không gian tham quan, nhóm dành riêng các điểm tương tác cho những nội dung đặc biệt, bổ sung thêm thông tin và câu chuyện lịch sử nhằm giúp người xem hiểu rõ hơn giá trị của từng hiện vật, từng giai đoạn phát triển của nền báo chí cách mạng.

Những câu chuyện lịch sử báo chí được kể chi tiết trên Web VR 360°

Để bảo đảm tính chính xác của nội dung, nhóm dự án nhận được sự đồng hành chặt chẽ từ Bảo tàng Báo chí Việt Nam trong suốt quá trình thực hiện. Bảo tàng hỗ trợ cấp phép ghi hình 360 độ, cung cấp nguồn tư liệu thuyết minh gốc và tham gia góp ý chuyên môn trong quá trình xây dựng sản phẩm.

Theo nhóm thực hiện, hai yêu cầu quan trọng nhất từ phía bảo tàng là mọi thông tin lịch sử phải tuyệt đối chính xác và việc đổi mới cách thể hiện không được làm mất đi bản sắc của không gian bảo tàng.

"Nhóm có thể sáng tạo phong cách trẻ trung, hiện đại để tiếp cận các bạn trẻ, nhưng bắt buộc phải giữ được bản sắc, sự trang trọng và nhận diện cốt lõi của bảo tàng báo chí" - đại diện nhóm cho biết.

Nhờ những định hướng đó, sản phẩm được xây dựng theo hướng cân bằng giữa công nghệ và giá trị lịch sử, giữa trải nghiệm hiện đại và tính chuẩn xác của tư liệu.

Ngay cả khi trải nghiệm phiên bản đầu tiên, các chuyên gia của Bảo tàng Báo chí Việt Nam cũng tiếp tục đưa ra những góp ý quan trọng để hoàn thiện sản phẩm. Nhóm được đề nghị tổ chức lại luồng di chuyển giữa các phòng trưng bày theo đúng dòng chảy lịch sử, đồng thời bổ sung thêm hình ảnh nhằm tạo sự cân bằng trong trải nghiệm thị giác, tránh để người xem bị quá tải bởi lượng thông tin lớn.

Web VR 360° - Trải nghiệm tương tác tham quan Bảo tàng Báo chí Việt Nam trực tuyến được ra mắt nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam

Với phiên bản đầu tiên được hoàn thiện, sản phẩm đã được Bảo tàng Báo chí Việt Nam giới thiệu trên fanpage chính thức nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Theo nhóm VIRA Agency, việc được Bảo tàng Báo chí Việt Nam chủ động giới thiệu dự án tới công chúng là một sự đảm bảo uy tín. Sự cởi mở và sẵn sàng đổi mới từ một cơ quan lưu trữ truyền thống tạo ra cơ hội mở đối với các bạn trẻ muốn tiếp cận lịch sử và văn hóa báo chí. Qua đó, những câu chuyện lịch sử hào hùng của nền báo chí nước nhà được tiếp cận với thế hệ trẻ một cách tự nhiên, sinh động và bắt đúng "tần số" tiếp nhận công nghệ của thời đại.

"Cỗ máy thời gian" giúp di sản sống động

Ở góc nhìn rộng hơn, sản phẩm Web VR 360° - Trải nghiệm tương tác tham quan Bảo tàng Báo chí Việt Nam trực tuyến cho thấy những khả năng mới của công nghệ trong việc bảo tồn và lan tỏa di sản báo chí.

Khi công chúng, đặc biệt là người trẻ, ngày càng dịch chuyển sang môi trường số, các bảo tàng cũng đứng trước yêu cầu tìm kiếm những phương thức tiếp cận mới để lịch sử không chỉ được lưu giữ mà còn được tiếp nhận, khám phá và trải nghiệm theo cách gần gũi hơn với đời sống đương đại.

Các dấu mốc, giai đoạn lịch sử được giới thiệu sống động trên Web VR 360° - Trải nghiệm tương tác tham quan Bảo tàng Báo chí Việt Nam

Theo nhóm VIRA Agency, lịch sử chưa bao giờ là những câu chuyện nhàm chán. Điều quan trọng là cách tiếp cận để người xem có thể cảm nhận, kết nối và "sống thật" với những câu chuyện của quá khứ.

Từ góc nhìn đó, công nghệ VR 360° được xem như một phương thức kể chuyện mới. Nếu trong cách tham quan truyền thống, người xem chủ yếu tiếp nhận thông tin thông qua hệ thống hiện vật và bảng thuyết minh, thì trên môi trường thực tế ảo, họ có thể chủ động khám phá không gian theo nhịp độ riêng, tự lựa chọn các điểm dừng chân và tương tác trực tiếp với nội dung mà mình quan tâm.

"Chúng tôi kỳ vọng công nghệ VR 360° sẽ định hình lại hoàn toàn cách kể chuyện, chuyển từ việc "quan sát" thụ động các thông tin phẳng sang việc "nhập vai" và tương tác chủ động" - đại diện nhóm cho hay - "Thay vì chỉ nhìn hiện vật qua tủ kính vật lý, các bạn trẻ giờ đây có thể đắm chìm vào không gian ba chiều, tự do điều hướng và thấu cảm sâu sắc tinh thần quả cảm của các thế hệ nhà báo đi trước".

Các thành viên nhóm VIRA Agency

Theo nhóm VIRA Agency, phiên bản hiện tại của sản phẩm Web VR 360° - Trải nghiệm tương tác tham quan Bảo tàng Báo chí Việt Nam trực tuyến mới là bước khởi đầu của dự án. Trong tương lai, nếu có thêm nguồn lực, nhóm mong muốn phát triển tour tham quan thành một hệ sinh thái di sản tương tác thông minh.

Một trong những hướng đi được nhóm đặt kỳ vọng là tích hợp trợ lý ảo ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Trợ lý này sẽ được xây dựng trên nguồn dữ liệu lịch sử đã được bảo tàng kiểm duyệt, có khả năng đồng hành cùng người xem trong suốt hành trình tham quan, giải đáp các câu hỏi và cá nhân hóa trải nghiệm tiếp cận thông tin.

Song song với đó là ý tưởng phục dựng các không gian lịch sử bằng công nghệ 3D tương tác toàn phần. Thay vì chỉ quan sát hình ảnh 360 độ, người xem có thể trực tiếp khám phá những không gian từng gắn với hoạt động làm báo trong các giai đoạn lịch sử đặc biệt.

Từ một sản phẩm cụ thể dành cho Bảo tàng Báo chí Việt Nam, nhóm thực hiện cũng nhìn thấy tiềm năng rộng mở của các mô hình bảo tàng số trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Nhìn xa hơn, nhóm VIRA Agency cho rằng mô hình bảo tàng số cùng các công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) sẽ trở thành xu hướng tất yếu trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đồng thời phù hợp với định hướng chuyển đổi số quốc gia đang được triển khai mạnh mẽ hiện nay.

Qua nghiên cứu nhiều mô hình di sản số thành công trên thế giới, nhóm nhận thấy tiềm năng của công nghệ không chỉ dừng lại ở các tour tham quan trực tuyến bằng Web VR 360°, mà còn có thể mở rộng thành những hệ sinh thái trải nghiệm di sản toàn diện và tương tác sâu hơn với công chúng.

Quá trình thực hiện dự án của nhóm luôn nhận được sự hỗ trợ chuyên môn từ Bảo tàng Báo chí Việt Nam

Từ định hướng đó, VIRA Agency kỳ vọng trong tương lai có thể phát triển thêm các giải pháp ứng dụng công nghệ thực tế tăng cường (AR) như Thẻ di sản (AR Heritage Card) hay bưu thiếp văn hóa thông minh.

Với những hình thức này, trải nghiệm di sản không còn giới hạn trên màn hình máy tính hay điện thoại. Người dùng có thể tương tác trực tiếp với các mô hình hiện vật 3D xuất hiện ngay trong không gian thực, khám phá thông tin bằng nhiều lớp nội dung khác nhau hoặc trải nghiệm các không gian tương tác 360 độ sống động.

Theo nhóm thực hiện, khi công nghệ được ứng dụng hiệu quả, khoảng cách giữa bảo tàng vật lý và môi trường số sẽ ngày càng được thu hẹp, mở ra thêm nhiều cơ hội để di sản văn hóa tiếp cận công chúng theo những cách trực quan, hấp dẫn và phù hợp hơn với đời sống đương đại.

"Chúng tôi tin rằng công nghệ sẽ là "cỗ máy thời gian" đưa những di sản trăm năm tuổi vượt mọi rào cản không gian, giúp thế hệ trẻ chủ động khám phá và kết nối sâu sắc hơn với cội nguồn dân tộc" - đại diện nhóm bày tỏ.

Công Bắc