Đánh con tử vong chỉ vì nghi trộm 100.000 đồng: Vì đâu nên nỗi?

Khi lỗi của trẻ chỉ là "giọt nước tràn ly"

Đây không phải lần đầu xã hội chứng kiến những bi kịch tương tự: cha mẹ "lỡ tay" đánh con bị thương, thậm chí mất mạng, rồi sau đó chìm trong hối hận. Người ta thường lý giải bằng những cụm từ quen thuộc như "nghiêm khắc quá", "nóng tính", "giận quá mất khôn". Nhưng nếu có thể đặt một câu hỏi cho những bậc cha mẹ ấy, có lẽ câu hỏi cần nhất là: Cơn giận đó có thực sự hoàn toàn do con cái gây ra?

Rất nhiều trường hợp cho thấy, câu trả lời là không.

Khu vực hiện trường phát hiện thi thể cháu bé 12 tuổi ở Lào Cai.

Tại Trung Quốc, Tiến sĩ Châu Nhược Ngu (giảng viên môn Sức khỏe tinh thần của Đại học Sư phạm Vân Nam) từng nghiên cứu hiện tượng cha mẹ bạo hành con thông qua các hồ sơ điều tra của cảnh sát. Một kết luận đáng suy ngẫm được đưa ra: phần lớn những cha mẹ bạo lực đều đang mang trong mình những ức chế lớn từ cuộc sống xã hội.

Cơn giận của họ không thực sự nhắm vào hành vi cụ thể của đứa trẻ, mà là sự tích tụ kéo dài của stress, áp lực, bức bối và bất lực. Họ cố gắng kìm nén những xung động đó mỗi ngày, cho đến khi một lỗi nhỏ của con cái vô tình trở thành chiếc công tắc làm mọi cảm xúc tiêu cực bùng nổ.

Tổ hợp tâm lý "bốc đồng – trút giận – không biết cách giải tỏa cảm xúc tiêu cực" là một thứ vô cùng nguy hiểm. Nó giống như một quả bom nén chặt, chỉ chờ một lý do rất nhỏ để phát nổ.

Vấn đề đáng sợ là trẻ em thường trở thành mục tiêu dễ bị tổn thương nhất.

Bởi trẻ nhỏ yếu thế, phụ thuộc hoàn toàn vào cha mẹ, không có khả năng phản kháng và cũng không thể rời bỏ người đang làm tổn thương mình. Trong những gia đình như vậy, đứa trẻ không bị đánh vì lỗi của mình, mà vì chúng vô tình trở thành nơi người lớn trút hết những bất mãn với cuộc sống.

Nghe phũ phàng, nhưng đó là sự thật.

Người lớn giận cuộc đời, nhưng lại đánh con

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng cha mẹ bạo hành thường chuyển cảm xúc tiêu cực sang con cái vì sự bất ổn trong chính đời sống của họ: thất nghiệp, áp lực kinh tế, đổ vỡ hôn nhân, mâu thuẫn gia đình, áp lực xã hội…

Họ không dám phản ứng với những bất công ngoài kia. Họ phải nhẫn nhịn cấp trên, làm hài lòng đồng nghiệp, chịu đựng mâu thuẫn hôn nhân, áp lực mẹ chồng nàng dâu hay sự thiếu thốn cơm áo gạo tiền. Nhưng khi trở về nhà, cảm xúc bị dồn nén ấy lại tìm đến nơi dễ trút nhất: con cái.

Tôi từng trò chuyện với nhiều phụ huynh từng trừng phạt con quá nặng nề trong cơn nóng giận. Hầu hết đều bắt đầu bằng suy nghĩ rất đơn giản: "Con sai thì phải đánh để dạy".

Nhưng khi bình tĩnh lại và được hướng dẫn nhìn sâu vào cảm xúc của mình, họ mới nhận ra lỗi của con chỉ là giọt nước làm tràn ly.

Thực chất, bản thân họ đã chất chứa quá nhiều uất ức từ trước đó. Khi con phạm lỗi, cơn giận không còn nằm ở hành vi cụ thể nữa mà trở thành sự bùng nổ của tất cả những dồn nén lâu ngày.

Kết quả là mức độ trừng phạt hoàn toàn không tương xứng với lỗi sai của trẻ. Và khi người lớn tỉnh ra, đôi khi mọi thứ đã quá muộn.

Điểm kém không phải nguyên nhân thật sự

Một người mẹ ở Hà Nội có con học cấp 2 từng nhiều lần đánh chửi con rất nặng nề mỗi khi cháu bị điểm kém, đến mức đứa trẻ rơi vào trầm cảm và rối loạn lo âu.

Thoạt nhìn, ai cũng nghĩ nguyên nhân là vì chị quá coi trọng thành tích học tập. Nhưng khi trò chuyện sâu hơn, vấn đề thật sự lại nằm ở mối quan hệ căng thẳng giữa chị và mẹ chồng.

Chị thường xuyên bị áp lực so sánh con mình với những đứa cháu học giỏi bên họ nội. Mỗi lần con điểm thấp, trong đầu chị lập tức xuất hiện cảm giác: "Nhà chồng sẽ nghĩ mình kém cỏi".

Cơn giận thực chất không đến từ bảng điểm, mà đến từ nỗi bất an và mặc cảm của chính người mẹ.

Đứa trẻ chỉ là nơi gánh chịu.

Nhiều trường hợp con cái trở thành nạn nhân để cha mẹ trút giận do áp lực bên ngoài của chính phụ huynh.

Một người cha khác từng đánh con đến mức nhập viện sau một ngày làm việc đầy áp lực. Anh trở về nhà trong trạng thái mệt mỏi, bị cấp trên chèn ép, công việc bế tắc. Nhìn thấy nhà cửa bừa bộn, anh mắng con và đứa trẻ cãi lại.

Chỉ một câu phản ứng nhỏ, anh lập tức lao vào đấm đá và hét lên: "Ngay cả mày cũng không coi tao ra gì à? Tao đi làm vất vả thế nào mày có biết không?"

Câu nói ấy cho thấy rõ bản chất của cơn giận: anh không thực sự giận đứa trẻ vì căn nhà bừa bộn. Anh đang trút lên con toàn bộ cảm giác bị coi thường, bị áp bức và bất lực ở nơi làm việc.

Khi bình tĩnh lại, thứ còn sót lại chỉ là sự ân hận.

Năm 2020, dư luận từng rúng động trước vụ một người cha ở Sóc Trăng trói và đánh con gái 6 tuổi nhập viện vì thấy con lấy gạo đổ vào cát để nghịch.

Người đàn ông ấy ít học, nghèo khó, sống bằng những công việc làm thuê lặt vặt. Vợ đã bỏ đi từ lâu. Cuộc sống của anh bị bao phủ bởi nỗi lo cơm áo, bởi cảm giác thiếu thốn kéo dài ngày này qua ngày khác.

Trong hoàn cảnh đó, việc nhìn thấy đứa trẻ "phí phạm" đồ ăn đã khiến cơn giận bùng phát dữ dội. Thứ anh trút lên con không chỉ là sự tức giận trước một trò nghịch dại, mà là nỗi uất ức của cái nghèo.

Đó là bi kịch đau lòng nhất: khi người lớn không đánh con vì ghét con, mà vì họ đang tuyệt vọng với chính cuộc đời mình.

Dạy con, đừng biến con thành nơi chịu phạt thay cuộc đời

Tất nhiên, trẻ em mắc lỗi thì cần được giáo dục để trưởng thành đúng đắn và lành mạnh. Nhưng sai lầm của trẻ không nên trở thành công tắc kích hoạt toàn bộ cảm xúc tiêu cực của cha mẹ.

Điều cần dạy không chỉ là hành vi của con, mà còn là khả năng kiểm soát cảm xúc của chính người lớn.

Khi cảm thấy bản thân bắt đầu nổi giận với các dấu hiệu như tim đập nhanh, khó thở, giọng nói lớn hơn bình thường, phụ huynh cần chủ động ngắt mạch cảm xúc tiêu cực trước khi mọi chuyện vượt khỏi tầm kiểm soát.

Trước hết, hãy rời khỏi tình huống trong vài phút. Có thể nói với con: "Cha/mẹ cần bình tĩnh lại và sẽ quay lại sau". Chỉ cần 3 phút rời đi, hít thở sâu bằng phương pháp 4-7-8 (hít vào 4 giây, giữ 7 giây, thở ra 8 giây) cũng có thể giúp hệ thần kinh hạ nhiệt đáng kể.

Ngoài ra, những hành động đơn giản như rửa mặt bằng nước lạnh, cầm đá lạnh, bóp bóng cao su hay hít tinh dầu cam quýt cũng có thể giúp giảm nhanh cường độ cảm xúc.

Quan trọng hơn cả là tự nhắc bản thân: "Đây không phải tình huống khẩn cấp", "Đứa trẻ vẫn có thể dạy dỗ được", "Mình cần bình tĩnh để chọn cách tốt hơn".

Sự tự nhắc nhở ấy giúp chuyển sự chú ý từ lỗi của con sang khả năng kiểm soát của chính mình.

Bên cạnh đó, cha mẹ cũng cần thành thật với bản thân: điều gì mới thực sự khiến mình mất kiểm soát?

Là áp lực tiền bạc? Mâu thuẫn vợ chồng? Sự so sánh từ gia đình hai bên? Công việc bế tắc? Hay cảm giác thất bại của chính mình?

Những vấn đề đó là câu chuyện của người lớn, không phải lỗi của con trẻ.

Hãy tìm cách giải quyết tận gốc những áp lực ấy, hoặc học cách buông bỏ để bản thân nhẹ lòng hơn, thay vì để đứa trẻ phải gánh chịu hậu quả.

Bởi một cơn giận chỉ kéo dài vài phút, nhưng hậu quả của nó có thể đi theo con suốt cả cuộc đời.

Ths Luật, Luật gia Lê Bảo Ngọc - Tư vấn viên Trung tâm Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý cho người chưa thành niên (Hội Luật gia Việt Nam).