Dậm Thuông - nhịp đập trái tim của người Tày

Nếu một lần đến xã Thượng Bằng La, dễ dàng bắt gặp người dân nơi đây diễn xướng các điệu múa Then trong đời sống thường ngày, đặc biệt là những dịp quan trọng như vui xuân đón Tết, lễ mừng lúa mới, nhà mới, cưới hỏi, hay những buổi liên hoan của bản làng.

Mỗi lần như vậy, Dậm Thuông giúp kết nối con người với tổ tiên, quá khứ và hiện tại, tạo nên sức mạnh đoàn kết cộng đồng và trao truyền nét văn hóa đặc sắc đã nuôi dưỡng đời sống tinh thần người Tày qua bao thế hệ. Trong mỗi điệu Dậm Thuông, người già sẽ làm chủ nhịp điệu, thế hệ trẻ bước theo, hòa mình vào chuỗi chuyển động nhịp nhàng, uyển chuyển, có lúc lại mạnh mẽ, dứt khoát, vô cùng cuốn hút.

Với đồng bào Tày xã Thượng Bằng La, những câu hát Then, điệu Dậm Thuông và nhiều nét đẹp trong đời sống tinh thần đang được cộng đồng nơi đây cùng nhau giữ gìn, phát huy mạnh mẽ. Câu lạc bộ “Liên thế hệ giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Tày xã Thượng Bằng La” được thành lập dựa trên những mong muốn lưu giữ nét đẹp văn hóa của người dân. Nghệ nhân Dân gian Hà Thị Lan đóng vai trò hạt nhân truyền lửa cho các thành viên câu lạc bộ. Dù năm nay đã 78 tuổi nhưng bà luôn đi đầu, nhiệt tình và tâm huyết trong mọi hoạt động của câu lạc bộ.

Sinh ra, lớn lên ở vùng đất Thượng Bằng La giàu truyền thống cách mạng và có nền văn hóa đặc sắc, lâu đời, ngay từ nhỏ, bà Lan đã yêu thích những câu hát Then, tiếng đàn Tính và nhiều nét văn hóa của người Tày. Bà Lan rất chịu khó học hỏi từ thế hệ đi trước và luôn tự hào, giữ gìn những vốn quý ấy.

Trước thực trạng văn hóa dân tộc dần bị mai một trong nhịp sống hiện đại và lớp trẻ không mấy mặn mà với những câu hát Then, điệu Dậm Thuông, bà Hà Thị Lan đứng ra thành lập Câu lạc bộ “Liên thế hệ giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Tày xã Thượng Bằng La”.

Bà Lan đã đứng ra vận động gần 70 người ở các lứa tuổi khác nhau trở thành thành viên câu lạc bộ. Có những gia đình cả ba thế hệ bà, mẹ, con cháu cùng tham gia câu lạc bộ đã truyền cảm hứng cho nhiều người khác.

Dưới sự truyền dạy nhiệt tình, tâm huyết của bà Lan, các thành viên câu lạc bộ nhanh chóng tiến bộ và thuần thục các bài hát, múa truyền thống dân tộc Tày, đặc biệt là sáu điệu Dậm cổ - những điệu múa làm nên màn Dậm Thuông đặc sắc trong Lễ hội Cầu mùa của người Tày Thượng Bằng La mới tổ chức gần đây.

Bà Lan cùng các thành viên câu lạc bộ thể hiện điệu dậm tính tẩu.

Kể từ lần đầu tiên khôi phục sau nhiều năm gián đoạn vào năm 2008, Lễ hội Cầu mùa xã Thượng Bằng La ngày càng được tổ chức quy mô, có sức lan tỏa hơn. Màn đại Dậm Thuông trong Lễ hội Cầu mùa xã Thượng Bằng năm 2024 do gần 800 nghệ nhân, diễn viên của 15 thôn trên địa bàn xã thể hiện.

Tại Lễ hội Cầu mùa xã Thượng Bằng La xuân Bính Ngọ 2026, màn đại Dậm Thuông đã quy mô hơn khi được thể hiện bởi 1.026 nghệ nhân, diễn viên đến từ 23 thôn trên địa bàn xã. Trong giai điệu trầm bổng, nhịp nhàng của cây đàn tính, mọi người nắm tay nhau nối thành vòng lớn, vòng nhỏ cùng bước, cùng nhún nhảy theo tiếng nhạc, tiếng Khắp.

Với những động tác khoan thai, uyển chuyển, mỗi điệu múa là một hình ảnh hình tượng hóa động tác lao động, sinh hoạt thường ngày. Mỗi màn Dậm Thuông không hạn chế số lượng người tham gia, vòng xòe càng lớn càng thể hiện tình đoàn kết gắn bó keo sơn giữa các dân tộc anh em.

Nghệ nhân Dân gian Hà Thị Lan chia sẻ: “Dậm Thuông là màn múa có quy định nghiêm ngặt về đạo cụ, nhịp điệu và các động tác bài bản, phức tạp nhưng lại có sức lôi cuốn rất lớn đối với cộng đồng. Các động tác Dậm Thuông đều cần sự chính xác, khéo léo, phối hợp nhịp nhàng giữa tay - chân theo nhịp điệu lúc nhanh lúc chậm nên không dễ học”.

Dù vậy, người dân nơi đây rất yêu thích và quyết tâm giữ gìn. Không chỉ lớp người cao tuổi mới yêu thích Dậm Thuông, thích đi hội Cầu mùa mà lớp trẻ cũng rất hứng thú với các hoạt động của lễ hội và học hỏi được nhiều điều ý nghĩa, nhất là hiểu hơn về bản sắc văn hóa dân tộc.

Sự tích cực, đam mê, tâm huyết của Nghệ nhân Dân gian Hà Thị Lan cùng các thành viên Câu lạc bộ “Liên thế hệ giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Tày xã Thượng Bằng La” đã và đang góp phần khơi dậy niềm tự hào, lan tỏa ý thức, trách nhiệm cùng chung tay giữ gìn những nét đẹp bản sắc, đặc biệt là điệu Dậm Thuông vẫn luôn hiện hữu, gắn bó thân thuộc trong đời sống tinh thần người Tày Thượng Bằng La.

Có thể nói, sức sống của Dậm Thuông không chỉ ở những con số hàng nghìn người tham gia hay quy mô hoành tráng của mỗi kỳ lễ hội, mà kết tinh trong chính ý thức tự hào của mỗi người dân Thượng Bằng La. Giữa dòng chảy hối hả của nhịp sống hiện đại, khi những giá trị giải trí mới không ngừng du nhập, thì tiếng đàn Tính trầm bổng và những bước chân Dậm Thuông vẫn đủ sức níu giữ tâm hồn của cả những đứa trẻ ở Thượng Bằng La. Đó là sự tiếp nối, trường tồn của Dậm Thuông - văn hóa đặc sắc của người Tày Thượng Bằng La.

Hoàng Hiền - Đỗ Hoài