Vợ chồng họa sĩ Phan Oánh - Đặng Thị Dương: Đi cùng cái đẹp

Vợ chồng họa sĩ Phan Oánh - Đặng Thị Dương và khách tham quan tại triển lãm “Hai đường thẳng song song - Một điểm đến”

Vẽ từ ký ức

Triển lãm đặt hai thế giới tạo hình tưởng chừng xa nhau vào cùng một không gian: một bên trầm lắng, suy tư với ký ức chiến tranh; một bên tươi sáng, bay bổng với miền ký ức đời thường. Điểm gặp gỡ của họ là hướng đến cái đẹp nhân văn và niềm tin vào con người.

Tại triển lãm, họa sĩ Phan Oánh giới thiệu 30 tác phẩm sơn dầu cùng 15 ký họa bằng bút sắt, bút chì, màu nước, bút dạ, bột màu, mực Nho… xoay quanh đề tài chiến tranh - mạch nguồn sáng tác xuyên suốt của ông. Từng trực tiếp tham gia chiến đấu tại mặt trận B2 (Sài Gòn - Gia Định), ký ức chiến trường trở thành ám ảnh bền bỉ trong hành trình sáng tác của ông.

Những ký họa ghi chép chớp nhoáng trong lúc hành quân, khi cùng ăn ở với lực lượng du kích Củ Chi hay vượt sông Sài Gòn dưới ánh hỏa châu… đã trở thành tư liệu quý cho nhiều sáng tác sau này như Ký ức Trường Sơn (thuộc sưu tập Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam), Một thời rừng Sác, Ngã ba Đồng Lộc, Chi Lăng ải, Rạch Gầm - Xoài Mút 1725, Đào trắng Vị Xuyên… Với ông, hội họa còn là “món nợ” với những đồng đội đã ngã xuống.

Đặc biệt, bộ ba tranh về Mậu Thân 1968 gồm Bản sonate Mậu Thân I: Chiến sĩ Biệt động thành quyết tử, Bản sonate Mậu Thân II: Lòng dân thành phố, Bản sonate Mậu Thân III: Vùng ven đô - lục bình đỏ thể hiện rõ cảm xúc bi tráng ấy. Những năm gần đây, sau tai nạn giao thông ảnh hưởng sức khỏe, họa sĩ chuyển sang chất liệu acrylic và tổng hợp trên giấy dó, canvas với bút pháp nhẹ nhàng hơn như một cách tự cân bằng nội tâm.

Niềm thương đô thị

Đây là lần thứ ba vợ chồng họa sĩ Phan Oánh - Đặng Thị Dương cùng giới thiệu tác phẩm chung, sau các cuộc triển lãm tại Trung tâm Văn hóa Việt - Pháp (Paris) năm 1996 và triển lãm “Dấu chấm và đường thẳng” tại Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM năm 2009. Trong nhiều năm sáng tác, họ đã tham gia các triển lãm của Hội Mỹ thuật Việt Nam, Hội Mỹ thuật TPHCM, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật TPHCM, đồng thời đưa tác phẩm đến với công chúng quốc tế tại Pháp, Mỹ, Ấn Độ, Malaysia…

Ở lần triển lãm này, họa sĩ Đặng Thị Dương mang đến 28 tranh sơn dầu cùng một số tác phẩm tổng hợp, màu nước thuộc chuỗi “Dòng sông của ngày hôm qua”, được bà thực hiện miệt mài suốt một năm. Không gian hội họa của bà vừa đậm chất Nam bộ vừa giàu chất mộng. Theo họa sĩ, mỗi bức tranh là một “mộng cảnh” lưu giữ những lát cắt ký ức đang dần lùi xa: tiếng vó ngựa chiều êm, khu phố ven sông còn thưa người, những buổi chuyện trò bình dị… Tất cả được thể hiện bằng bảng màu trong trẻo, hồn nhiên nhưng vẫn sâu lắng.

Họa sĩ Đặng Thị Dương chia sẻ: “Để chuẩn bị cho triển lãm lần này, tôi chọn đề tài vẽ ngựa vì năm nay là năm Bính Ngọ. Nhưng tôi không đi theo lối “mã đáo thành công” quen thuộc mà muốn kể lại nét đẹp của đô thị theo dòng thời gian. Như bến sông Vàm Thuật từng có bãi tắm ngựa cho trường đua Phú Thọ - một ký ức rất riêng của thành phố mình”.

Sự tương phản về đề tài, màu sắc và cảm xúc đã tạo nên một không gian trưng bày hài hòa, nhiều nhịp điệu trong những ngày đầu xuân. Dù khác biệt trong cách biểu đạt, hai họa sĩ vẫn gặp nhau ở quan niệm chung: sáng tác vì cái đẹp, vì cuộc sống và vì niềm tin vào thế hệ trẻ.

Hành trình hội họa của Đại tá - họa sĩ Phan Oánh (nguyên Giám đốc Bảo tàng Lực lượng vũ trang miền Đông Nam bộ) gắn liền với những ngày đất nước chung niềm vui thống nhất. Họa sĩ Phan Oánh kể, lúc 12 giờ 30 ngày 30-4-1975, ông nhận được một nhiệm vụ đặc biệt, cắt khẩu hiệu chào mừng chiến thắng và hòa hợp dân tộc; vẽ, dựng tranh cổ động; tham gia trưng bày minh họa cho quân giải phóng. Ngoài ra, ông cùng các đồng đội cũng tham gia vẽ minh họa cho các số báo đầu tiên của Báo Sài Gòn Giải Phóng, tham gia dựng lễ đài phục vụ diễu binh...

HỒNG DƯƠNG