Đảm bảo đủ điện tăng trưởng hai con số

Áp lực vận hành hệ thống

Tại buổi làm việc đầu xuân Bính Ngọ với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh, năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đòi hỏi các tập đoàn kinh tế Nhà nước phải nỗ lực lớn để đáp ứng yêu cầu phát triển mới: Tăng trưởng hai con số.

EVN được giao tăng trưởng nguồn điện trên 15%.

Ngoài nhiệm vụ tăng trưởng nguồn điện trên 15% phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế, EVN được yêu cầu bảo đảm tiến độ các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong mua bán điện.

Theo báo cáo của EVN, năm 2025 điện thương phẩm đạt khoảng 287,9 tỷ kWh, tăng 4,9% so với năm 2024. Tại một số thời điểm cao điểm mùa khô, việc bảo đảm cung ứng điện vẫn gặp khó khăn do công suất dự phòng không cao, nhất là tại khu vực miền Bắc.

Còn theo Bộ Công thương, áp lực vận hành hệ thống không chỉ nằm ở tổng sản lượng cả năm, mà còn ở yêu cầu đáp ứng công suất vào giờ cao điểm. Đồng thời, tăng trưởng điện năng có thể chịu tác động bởi chu kỳ sản xuất, cơ cấu phụ tải, thời tiết và hiệu quả sử dụng điện trong từng năm.

Do vậy, việc điều chỉnh Quy hoạch điện VIII được xây dựng với mục tiêu bảo đảm an ninh cung cấp điện trên cơ sở kịch bản tăng trưởng và có tính đến các tình huống phụ tải cao.

Với mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đưa ra mục tiêu đến năm 2030 điện thương phẩm dự kiến đạt khoảng 500,4 - 557,8 tỷ kWh, tăng khoảng 20 - 30% so với năm 2025, tương ứng tốc độ tăng bình quân 10,3 - 12,5% mỗi năm.

Mục tiêu đến năm 2030 tổng công suất nguồn toàn hệ thống ước đạt trên 183.000MW, đồng nghĩa, mỗi năm phải thực hiện thêm 8.000 - 10.000MW nguồn điện mới - con số cao gấp nhiều lần so với tốc độ tăng nguồn điện trong giai đoạn trước.

Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ

Dẫn số liệu giai đoạn 2021 - 2024 quy mô nguồn điện chỉ tăng bình quân hơn 3.000 MW mỗi năm (riêng năm 2025 khoảng 6.400 MW), ông Trần Hoài Trang, Phó cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công thương) nhìn nhận, áp lực thực hiện mục tiêu trên là rất lớn.

Đến cuối năm 2025, tổng công suất nguồn điện toàn hệ thống (không bao gồm công suất nhập khẩu điện) khoảng 87.600MW, tăng khoảng 6.400MW so với năm 2024. Trong đó nguồn điện năng lượng tái tạo (gió, điện mặt trời, sinh khối…) khoảng 24.453MW, chiếm tỷ trọng 27,9%; nhiệt điện than khoảng 28.100MW, chiếm tỷ trọng 32,1%; thủy điện 24.640MW, chiếm tỷ trọng 28,1%. Quy mô hệ thống điện Việt Nam đứng thứ 2 khu vực ASEAN về công suất nguồn điện.

Ông Trang cho hay, hệ thống pháp luật liên quan dù đã được điều chỉnh, bổ sung nhưng vẫn chưa thực sự đồng bộ.

Cụ thể, cơ chế điều chỉnh quy hoạch phát triển điện và quy hoạch mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh vẫn thiếu linh hoạt, khiến nhiều địa phương gặp khó khăn khi triển khai dự án. Tình trạng chồng lấn giữa các quy hoạch, nhất là giữa quy hoạch điện lực với quy hoạch khoáng sản cũng làm kéo dài quá trình chuẩn bị đầu tư.

Việc thiết kế và vận hành thị trường điện vẫn còn hạn chế. Mặc dù thị trường điện đã vận hành hơn 13 năm, song một số mục tiêu ban đầu chưa đạt được do việc thực thi thiết kế thị trường chưa đầy đủ và quyết liệt.

Nhấn mạnh hầu hết các nguồn điện đều chậm, đặc biệt là các dự án nhiệt điện, ông Trang thừa nhận, hiện chưa có các cơ chế đặc thù, bảo đảm đầu tư, cơ chế huy động để thu hồi chi phí đầu tư phù hợp. Trong khi đó, một số địa phương vẫn lúng túng trong việc lựa chọn nhà đầu tư khi pháp luật yêu cầu phải tổ chức đấu thầu nếu có từ hai nhà đầu tư quan tâm trở lên.

Theo ông Trang, Bộ Công thương đang tiếp tục nghiên cứu, rà soát để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật để giải quyết vướng mắc đã được nhận diện hoặc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Cần có cơ chế hút vốn tư nhân

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, những nguồn điện trụ cột trong thời gian tới là năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối…) và điện khí LNG. Do vậy, cần có những chính sách phù hợp với loại hình nguồn điện này.

Nhiệm vụ cấp bách hiện nay là tháo gỡ vướng mắc cho các dự án nhiệt điện than đã có trong quy hoạch. Nếu khẩn trương tái khởi động các dự án điện than đã có trong quy hoạch, giai đoạn 2030 - 2031 có thể bổ sung thêm 1 - 2 nhà máy mới.

Việc hoàn thiện các dự án này không làm gia tăng áp lực cam kết quốc tế, bởi Việt Nam chỉ cam kết không phát triển thêm dự án mới, không dừng các dự án đã nằm trong kế hoạch.

Với mục tiêu phát triển 15 dự án điện khí LNG với tổng công suất khoảng 22.500MW, ông Tuấn góp ý, điều kiện tiên quyết là một cơ chế tài chính đủ thực chất để nhà đầu tư tiếp cận vốn vay và triển khai dự án. Trọng tâm phải hướng tới nguồn vốn tư nhân, đặc biệt là vốn ngoại, đi kèm quy định rõ ràng về hoàn vốn và lợi nhuận.

Còn với việc phát triển nguồn điện năng lượng tái tạo, ngành điện đang đối mặt với những "hạt sạn" lớn cần xử lý dứt điểm để tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Đó là 81 dự án chuyển tiếp hiện vẫn đang phải vận hành tạm thời và 173 dự án vướng mắc các thủ tục về công nhận ngày vận hành thương mại (COD).

Hồng Hạnh