Đại hội XIV đưa đất nước lên 'chuyến tàu cao tốc' của phát triển

Ngay trước kỳ Đại hội Đảng XIV, 9 nghị quyết mới đã ra đời, 234 dự án trên toàn quốc được khởi công. Nhịp điệu của đại công trường này đang hòa chung với nhịp vận động của đất nước.

Việt Nam đang đứng trước một vận hội lớn. Nhưng cơ hội luôn đi cùng thách thức, cũng như đổi mới tiến bộ luôn đi kèm rủi ro. Làm thế nào để Việt Nam cân bằng những thái cực đó, rồi vươn mình trong kỷ nguyên mới? - Đây là nội dung cuộc chia sẻ với Tri Thức - Znews của ông TS Bùi Văn Thạch - Phó chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương, Tổ phó Tổ biên tập Văn kiện Đại hội Đảng XIV.

“Chúng ta không thể bỏ lỡ thời cơ để phát triển”

- Tháng 11/2025 vừa rồi là thời gian cao điểm lấy góp ý của toàn dân cho Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Sau thời gian này, Tổ biên tập Văn kiện đã tiếp thu ý kiến và chỉnh sửa Văn kiện như thế nào? Đâu là những điểm mới cốt lõi lần này?

- Đợt góp ý Dự thảo Văn kiện lần này nhận được số lượng ý kiến lớn nhất từ trước tới nay, tới gần 5 triệu ý kiến góp ý trong hơn một tháng. Các ý kiến góp ý của nhân dân rất đa dạng, trên tất cả các vấn đề mà Dự thảo Báo cáo chính trị đã nêu ra. Chúng tôi đã tiếp thu tối đa các ý kiến hợp lý, xác đáng để làm rõ hơn các vấn đề trong Dự thảo Báo cáo chính trị.

Thứ nhất, Văn kiện lần này được thực hiện theo cách làm mới. So với các kỳ Đại hội gần đây, điểm mới của Báo cáo chính trị lần này là sự tích hợp nội dung 3 văn kiện, gồm: Báo cáo chính trị, Báo cáo kinh tế - xã hội, Báo cáo tổng kết xây dựng Đảng. Việc tích hợp này thể hiện tinh thần tiếp tục đổi mới về cách xây dựng văn kiện, xuất phát từ thực tiễn mới của đất nước, sự phát triển nhận thức lý luận và tổ chức thực hiện của Đảng, bảo đảm sự nhất quán về nội dung, với dung lượng rất gọn khoảng hơn 50 trang.

TS Bùi Văn Thạch - Phó chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương, nguyên Phó Chánh Văn phòng Trung ương Đảng, Tổ phó Tổ Biên tập Văn kiện Đại hội Đảng XIV - chia sẻ với Tri thức - Znews về thời điểm vàng của đất nước. Ảnh: Việt Linh.

Thứ hai, Văn kiện có tính hành động cao. Có một hạn chế, khuyết điểm tồn tại qua nhiều kỳ đại hội Đảng, đó là “tổ chức thực hiện vẫn là khâu yếu nhất”, dù đường lối, chủ trương đã được xác định đúng. Tổng Bí thư nhấn mạnh chúng ta phải khắc phục triệt để vấn đề này.

Vì vậy, khi soạn thảo Báo cáo chính trị, chúng tôi thiết kế thành từng phần, có 15 nội dung chia thành 15 phần rõ ràng, mỗi phần là một vấn đề lớn, quan trọng. Trong quá trình soạn thảo, biên tập Báo cáo chính trị đã cố gắng bảo đảm ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, tính hành động cao. Không để tình trạng “viết rất hay, nhưng làm rất gay” như trước đây.

Tính hành động của Văn kiện lần này còn thể hiện rõ trong Chương trình hành động. Điểm mới nổi bật nhất là về cách thức thiết kế Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV ở chỗ lần đầu tiên xây dựng Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV là bộ phận cấu thành của Dự thảo Báo cáo. Chương trình hành động chỉ rõ các chương trình, đề án, dự án cụ thể thực hiện trong nhiệm kỳ 5 năm, phân công trách nhiệm cụ thể của các cấp ủy đảng từ Trung ương đến địa phương, chỉ rõ tiến độ, nguồn lực và điều kiện cần thiết để thực hiện, làm căn cứ để các cấp, các ngành thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao.

Chủ trương này nhằm khắc phục tình trạng sau Đại hội toàn quốc phải chờ đợi cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội (thường là khoảng nửa đầu của nhiệm kỳ); đề cao tính hành động, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng ngay trước thềm Đại hội; chủ động rà soát, sửa đổi, tháo gỡ ngay các điểm nghẽn, khắc phục những hạn chế, bất cập, mâu thuẫn; bám sát mục tiêu, quan điểm chỉ đạo, định hướng phát triển, nhiệm vụ trọng tâm và các đột phá chiến lược để tổ chức thực hiện ngay sau Đại hội.

Thứ ba, một điểm đặc biệt hơn nữa, đó là ngay khi chúng tôi xây dựng Dự thảo Báo cáo chính trị, theo chỉ đạo của Tổng Bí thư và Bộ Chính trị, các nội dung cần tổ chức thực hiện ngay trước Đại hội, Bộ Chính trị đã chỉ đạo nghiên cứu, ban hành 9 nghị quyết mới. Các nghị quyết đã ban hành đều là những quyết sách đặc biệt quan trọng để tạo ra bước đột phá trong thể chế và pháp luật và tư duy phát triển, để chúng ta có đầy đủ hành trang bước vào kỷ nguyên mới của đất nước, hướng tới mục tiêu năm 2030, nước ta trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao; năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao.

- Ông có thể phân tích về ý nghĩa, giá trị của Chương trình hành động trong Dự thảo Văn kiện trình Đại hội Đảng XIV?

- Chương trình hành động cụ thể sẽ giúp các cơ quan vào cuộc sớm hơn, triển khai mạnh hơn và thực tiễn hơn. Đó thực sự là một yêu cầu quan trọng của Văn kiện Đại hội Đảng XIV - chúng ta lên kế hoạch, và phải thực hiện ngay.

Vừa qua, chỉ trong nửa năm, chúng ta đã làm một cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy. Một sự thay đổi mang tính lịch sử như vậy nhưng chúng ta vẫn hoàn thành được trong thời gian ngắn. Năm 2025, Việt Nam cũng đạt tốc độ tăng trưởng GDP 8,02%. Theo tôi, đây là một kỳ tích, bởi năm qua là một năm khó khăn, nhiều biến động trong nước và thế giới. Chúng ta có quyền tự hào về những gì đã làm được.

Trong tương lai, mọi thứ sẽ còn chuyển động rất nhanh. Chúng ta không thể chờ nữa. Thời gian là vàng, không chờ đợi ai, nên ta phải tận dụng tối đa. 5 năm, so với một kỷ nguyên phát triển thì rất ngắn, nhưng 5 năm đầu tiên lại cực kỳ quan trọng, có vai trò khởi động cho quá trình tăng tốc mới của đất nước.

- Quá trình tăng tốc này được nhiều chuyên gia, nhà phân tích đồng thuận nhằm giúp Việt Nam bắt kịp “giai đoạn vàng” để đất nước thoát khỏi “bẫy thu nhập trung bình”. Ông có thể chia sẻ sâu thêm?

- Chúng ta là nước có tốc độ phát triển tương đối tốt so với khu vực và thế giới. Tuy nhiên, ta không thể nào thỏa mãn với những gì đang có mà phải làm tốt hơn, đột phá hơn để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình.

Trước đây, chúng ta đã bỏ lỡ một số cơ hội để phát triển. Hôm nay, chúng ta không được phép bỏ lỡ nữa. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang bước vào giai đoạn phát triển rất nhanh, tạo ra những biến đổi lớn. Đây là cơ hội để một quốc gia đi sau như chúng ta tận dụng tối đa thành tựu của cuộc cách mạng này. Nếu ta không tận dụng được cơ hội thì khó mà thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình.

Để thoát bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam phải bứt tốc, có tốc độ tăng trưởng 2 con số ít nhất trong 10-15 năm. Cần phải tập trung tối đa để đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nhằm xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy đó làm động lực chính để chúng ta có tốc độ tăng trưởng cao mà bền vững.

Trên thế giới, rất ít quốc gia thoát được bẫy thu nhập trung bình, trở thành quốc gia phát triển. Có nhiều quốc gia đã phát triển trước chúng ta cả mấy chục năm nhưng vẫn chưa thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Vì thế, chúng ta càng phải bứt tốc, vì đó là con đường duy nhất.

Cơ hội vàng để thoát bẫy thu nhập trung bình TS Bùi Văn Thạch - Phó chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương - cho rằng Việt Nam đang có tốc độ phát triển tương đối tốt. Tuy nhiên, để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, chúng ta phải làm nhiều hơn, tốt hơn, có nhiều đột phá hơn.

Trên “chuyến tàu cao tốc” của sự phát triển

- Những nguồn lực nào giúp chúng ta vững tin đất nước có thể bứt tốc mạnh mẽ như vậy trong thời gian tới, thưa ông?

- Nguồn lực xuất phát từ chính cơ chế, chính sách của chúng ta. Nếu có cơ chế chính sách tốt, ta càng thu hút nhiều nguồn lực trong nước và thế giới.

Theo chúng tôi tính toán, để tốc độ tăng trưởng 2 con số thì vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt mức khoảng 45% trở lên, hệ số hiệu quả sử dụng vốn ICOR ở mức 4,5 - nghĩa là cần 4,5 đồng vốn đầu tư để tạo ra 1 đồng GDP tăng thêm. Hiện nay, ICOR của ta khoảng mức 6,1 thì hiệu quả đầu tư vẫn còn thấp. Ngoài ra, cũng cần đảm bảo đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt 55% trở lên để tạo sức bật cho nền kinh tế.

Chúng ta như đang đi trên một chuyến tàu cao tốc. Hiện nay, đất nước ta đã gần như một đại công trường. Sắp tới, đầu tư của chúng ta sẽ còn mạnh mẽ hơn nữa. Các nhà đầu tư thế giới khi thấy Việt Nam là một nơi có sự thuận lợi cho phát triển thì họ sẽ vào Việt Nam. Đó là cách mà chúng ta thu hút nguồn lực về mình.

Ngay trước kỳ Đại hội Đảng XIV, hàng loạt dự án trên toàn quốc được khởi công. Ảnh: Quỳnh Danh - Đinh Hà.

- Gần đây, Tổng Bí thư cho rằng cần đảm bảo tính ổn định, nhất quán, khả năng dự báo chính sách, hạn chế tối đa thay đổi đột ngột, nhưng cũng đồng thời khuyến khích thử nghiệm cơ chế, mô hình mới. Làm thế nào để cân bằng tính ổn định và tính mới của các chính sách hiện nay?

- Ưu điểm của chế độ chúng ta là đường lối, chính sách nhất quán ngay từ đầu. Các đồng chí lãnh đạo khác nhau có tư duy khác nhau, nhưng tất cả đều có một định hướng chung. Đó là những yêu cầu tất yếu để đảm bảo tính ổn định về mặt môi trường thể chế.

Việc ban hành một loạt nghị quyết mới chính là việc định hình một cách thống nhất các đường lối, chủ trương mới. Các chủ trương này sẽ được thực hiện trong thời gian dài. Trong quá trình thực hiện, có thể vi chỉnh, chứ không thay đổi tổng thể. Chính yếu tố đặc biệt của chế độ của chúng ta giúp ta giữ được cái gốc vững chắc của đường lối, chủ trương, chính sách.

Ngoài ra, chuyện ta thử nghiệm chính sách mới cũng đã được quy định trong quy chế làm việc của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các cấp, các ngành. Luật pháp cũng quy định rõ quyền của ai được phép thử nghiệm những vấn đề mới, cho nên việc thử nghiệm không phải là ý thích của một cá nhân.

Ví dụ, có quy định rằng đầu tư cho khoa học công nghệ có tỷ lệ rủi ro nhất định. Ta chấp nhận rủi ro để đi tìm cái đổi mới, để đất nước phát triển. Không có việc gì là an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, cũng cần nói rằng các rủi ro này là chấp nhận được, chứ không phải chúng ta liều lĩnh.

Cứ nhìn lại lịch sử, ta sẽ thấy khoa học chính là quá trình con người nghiên cứu, tìm tòi, trong đó có chấp nhận rủi ro để tiến lên.

Việt Nam đang đứng trước vận hội lớn Trao đổi với Tri Thức - Znews, TS Bùi Văn Thạch chia sẻ việc ngay trước kỳ Đại hội Đảng XIV, 9 nghị quyết mới đã ra đời, 234 dự án trên toàn quốc được khởi công. Nhịp điệu của đại công trường này đang hòa chung với nhịp vận động của đất nước.

- Xin cảm ơn ông đã dành thời gian cho cuộc trò chuyện!

Nguyễn Hưng - Thúy Hạnh

Ảnh, video: Việt Linh - Đinh Hà