Đại hội XIV của Đảng: Dấu mốc xác lập mô hình tăng trưởng mới

Xác lập mô hình tăng trưởng mới

Giai đoạn 2021 - 2025, mặc dù khó khăn, thách thức nhiều hơn thuận lợi nhưng nền kinh tế Việt Nam vẫn giữ vững ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm cân đối lớn của nền kinh tế, duy trì tăng trưởng thuộc nhóm cao trong khu vực. Năm 2025, tăng trưởng GDP đạt 8,02% (năm 2024, GDP là 7,09%), kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa cán mốc 930,05 tỷ USD, tăng trưởng 18,2% so với năm 2024 - xác lập kỷ lục cao nhất từ trước tới nay. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện cả năm 2025 đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ, xác lập mức cao nhất giai đoạn 2021-2025.

Đặc biệt, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được triển khai quyết liệt, từng bước trở thành trụ cột mới của mô hình phát triển đất nước; tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số tăng nhanh; năng lượng tái tạo phát triển mạnh mẽ. Cơ cấu nền kinh tế đã chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu, chú trọng năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cải cách thể chế được đẩy mạnh, nhiều Luật có tác động đến kinh tế - xã hội đã được sửa đổi. Những thành tựu này không chỉ là con số tăng trưởng ấn tượng, mà là sự chuyển dịch về chất và lượng- là tiền đề rất quan trọng, mở ra cánh cửa lớn để nền kinh tế xác lập mô hình phát triển mới: Tự lực, tự cường, gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng và phát triển bền vững.

Khoa học công nghệ; đổi mới sáng tạo; kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là những động lực của mô hình tăng trưởng mới

Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, muốn xác lập mô hình tăng trưởng mới, phải khai thác và kết nối đồng bộ các động lực truyền thống là đầu tư, xuất khẩu, tiêu dùng với 3 động lực mới là khoa học công nghệ; đổi mới sáng tạo; kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn – coi đó là nhiệm vụ chiến lược phải thực hiện. Để làm được điều này, cần chuyển hóa nhiệm vụ thành cơ chế, nguồn lực và trách nhiệm cụ thể.

“Trước hết, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành “trái tim” của mọi chiến lược phát triển. Cần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho R&D (Nghiên cứu & Phát triển) thông qua ưu đãi thuế, quỹ đổi mới sáng tạo, đặt hàng nghiên cứu từ Nhà nước, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Đối với kinh tế số, phải coi dữ liệu là nguồn tài nguyên chiến lược, hạ tầng số, an ninh mạng, chuyển đổi số trong doanh nghiệp và chính quyền cần được triển khai đồng bộ, giảm chi phí giao dịch, nâng cao hiệu quả quản trị. Với kinh tế xanh, tuần hoàn, phát thải thấp, đây không chỉ là xu thế mà còn là yêu cầu sống còn để Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc phát triển năng lượng tái tạo, giao thông xanh, tín chỉ carbon, đô thị xanh… cần gắn với thị trường thực chất và chính sách ổn định lâu dài. Ba động lực mới chỉ phát huy hiệu quả, nếu được đặt trên nền tảng thể chế hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ thống hạ tầng đồng bộ. Do đó, cần vừa tạo đột phá, vừa bảo đảm tính bền vững, nhất quán trong triển khai”, bà Nga nêu quan điểm.

Thể chế kinh tế phải đóng vai trò quyết định

Theo ông Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, nay là Cục Thống kê (Bộ Tài chính), để mô hình tăng trưởng mới thực sự trở thành động lực, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng dài hạn thì thể chế kinh tế phải đóng vai trò quyết định. Tuy nhiên, trước hết cần tháo gỡ, xóa bỏ hết những điểm nghẽn thể chế đang kìm hãm sự tăng trưởng.

“Các cấp có thẩm quyền cần khẩn trương xử lý rốt ráo các bất cập về thể chế, nắm bắt những vấn đề mới, xây dựng thể chế bao trùm, công khai, minh bạch, tạo sự đồng thuận cao trong xã hội, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm. Đặc biệt, lấy doanh nghiệp tư nhân là động lực chủ yếu, quan trọng nhất cho phát triển, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng cho mọi loại hình doanh nghiệp”, ông Lâm nói.

Ông Lâm cũng cho biết thêm: “Đảng và Nhà nước cần khẩn trương xây dựng và thực hiện Chiến lược quốc gia phát triển doanh nghiệp dân tộc với những đột phá, linh hoạt về thể chế, chính sách, nguồn vốn để tạo dựng, nuôi dưỡng và phát triển doanh nghiệp dân tộc, nhằm xây dựng nền kinh tế kết hợp hài hòa giữa sức mạnh nội lực, tự lực, tự cường với sức mạnh ngoại lực. Có chính sách tạo động lực và điều kiện cho kinh tế tư nhân tiếp cận, ứng dụng và đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo”.

Để mô hình tăng trưởng mới thực sự trở thành động lực, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng dài hạn thì thể chế kinh tế phải đóng vai trò quyết định

Mới đây, tại buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về định hướng xây dựng Nghị quyết về đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết về các giải pháp chiến lược để thúc đẩy tăng trưởng hai con số gắn với xác lập mô hình tăng trưởng mới, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, việc xây dựng 02 Nghị quyết phải đạt 5 yêu cầu, đó là: Bám sát và thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, mục tiêu được nêu trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Có tầm nhìn xa, bao quát, đủ chiều sâu, không bị bó hẹp bởi lợi ích ngắn hạn hay tư duy nhiệm kỳ. Phải xuất phát từ thực tiễn của Việt Nam, không rập khuôn máy móc theo mô hình của nước ngoài. Bảo đảm tính khả thi và tính hành động cao, gắn với lộ trình, nguồn lực thực hiện. Phải có tính hiệu triệu, truyền cảm hứng, tạo được sự thống nhất cao trong toàn Đảng và hệ thống chính trị, sự đồng thuận của xã hội và khơi dậy khát vọng cống hiến, khát vọng vươn lên của dân tộc bằng tri thức và sáng tạo.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo là con đường bắt buộc phải đi, nhằm hiện thực hóa hai mục tiêu 100 năm của đất nước – đến 2030 kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, Việt Nam trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến 2045 kỷ niệm 100 năm thành lập nước, trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Để chuyển đổi mô hình phát triển và xác lập mô hình tăng trưởng mới, trước hết phải chuyển đổi mạnh mẽ tư duy, từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu; từ chỉ dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ sang dựa vào tri thức, công nghệ và năng suất; từ quản lý sang kiến tạo phát triển; từ nhà nước “làm thay” sang “tạo điều kiện để xã hội và doanh nghiệp sáng tạo”, cùng với đó là phát huy đầy đủ vai trò của các thành phần kinh tế: Kinh tế Nhà nước đóng dẫn dắt, kiến tạo, mở đường; kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia...

Lê Thanh-CTV Phượng Ngọc/VOV.VN