Đại hội XI Hội Nhạc sĩ Việt Nam: Đoàn kết, đổi mới và nâng cao chất lượng sáng tạo

Dự Đại hội có ông Ngô Văn Cương, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương; PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam; PGS.TS Tạ Quang Đông, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; đại diện các cơ quan Trung ương, các hội văn học, nghệ thuật chuyên ngành cùng đông đảo nhạc sĩ, nghệ sĩ.

Đại hội còn có sự hiện diện của các nhạc sĩ lão thành La Thăng, Doãn Nho, Vĩnh Trinh Tích, Trần Liên và nhiều tác giả thuộc các thế hệ. Nhạc sĩ Vĩnh Trinh Tích, 96 tuổi, là đại biểu cao tuổi nhất tham dự Đại hội.

Trong diễn văn khai mạc, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam Nguyễn Đức Trịnh điểm lại chặng đường gần bảy thập kỷ xây dựng, phát triển của Hội và những đóng góp của các thế hệ nhạc sĩ trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước.

Ông nhận định rằng Đại hội lần thứ XI diễn ra khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, đồng thời đời sống âm nhạc đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, truyền thông và Hội nhập quốc tế. Bối cảnh đó mở ra những cơ hội mới nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng sáng tạo, việc giữ gìn bản sắc dân tộc, chăm lo đời sống hội viên và quảng bá âm nhạc Việt Nam.

Chủ tịch Nguyễn Đức Trịnh đề nghị các đại biểu phát huy tinh thần dân chủ, trách nhiệm, tập trung trí tuệ đánh giá đúng những kết quả và hạn chế của nhiệm kỳ qua; lựa chọn Ban Chấp hành có năng lực, uy tín và tâm huyết; đồng thời đóng góp những giải pháp thiết thực để xây dựng môi trường nghệ thuật dân chủ, chuyên nghiệp, khuyến khích tài năng và cá tính sáng tạo.

Báo cáo chính trị do NSND Phạm Ngọc Khôi, Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, trình bày đã tổng kết hoạt động của Hội trong nhiệm kỳ 2020–2025, một nhiệm kỳ diễn ra trong những điều kiện đặc biệt.

Đại dịch COVID-19 tác động sâu rộng đến đời sống xã hội, làm gián đoạn nhiều hoạt động sáng tác, biểu diễn, đào tạo và giao lưu quốc tế. Trong khi đó, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ đã làm thay đổi phương thức sáng tạo, sản xuất, phổ biến và tiếp nhận âm nhạc.

Trong hoàn cảnh ấy, Hội Nhạc sĩ Việt Nam tiếp tục quán triệt các chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước về văn hóa, văn học, nghệ thuật; duy trì sự ổn định của tổ chức; phát huy vai trò tập hợp, đoàn kết đội ngũ nhạc sĩ, nghệ sĩ và khuyến khích sáng tạo.

Các trại sáng tác, liên hoan âm nhạc, hội thảo, cuộc vận động sáng tác, chương trình biểu diễn và giới thiệu tác phẩm tiếp tục được tổ chức. Hoạt động giao lưu, hợp tác quốc tế, chuyển đổi số và quảng bá âm nhạc Việt Nam có thêm những bước phát triển.

Báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế: còn thiếu các tác phẩm có tầm vóc, có sức sống lâu dài và khả năng lan tỏa rộng; những thể loại quy mô lớn như giao hưởng, nhạc kịch, vũ kịch và hợp xướng chưa phát triển tương xứng; lực lượng trẻ trong một số lĩnh vực còn mỏng; hoạt động lý luận, phê bình chưa theo kịp sự chuyển biến nhanh chóng của đời sống âm nhạc. Môi trường số cũng đặt ra những vấn đề mới về bản quyền, tính nguyên bản của tác phẩm, quyền lợi của người sáng tạo và việc sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Trong nhiệm kỳ 2026–2031, Hội xác định lấy sáng tạo nghệ thuật làm trung tâm, xây dựng tổ chức Hội làm nền tảng, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế làm động lực; đồng thời giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc và coi giá trị nhân văn là cốt lõi.

HAI THAM LUẬN TỪ NHỮNG VẤN ĐỀ CỤ THỂ CỦA ĐỜI SỐNG ÂM NHẠC

Tham luận “Nâng cao chất lượng chuyên môn, đáp ứng yêu cầu của thời đại mới” của nhạc sĩ Thế Bảo nhìn lại sự phát triển của Hội từ khoảng 50 hội viên sáng lập năm 1957 đến hơn 1.500 hội viên hiện nay.

Nhạc sĩ Thế Bảo ghi nhận thế hệ trẻ có điều kiện thuận lợi hơn trước trong học tập, tiếp cận dữ liệu và làm chủ công nghệ; có thể tự hòa âm, phối khí và hoàn thiện tác phẩm trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, lực lượng sáng tác trẻ còn ít, một bộ phận chưa có chiều sâu trải nghiệm, chưa khai thác tốt âm hưởng dân tộc và chưa tạo được nhiều tác phẩm có tầm vóc, mang bản sắc Việt Nam và có khả năng vươn tới công chúng quốc tế.

Từ đó, ông đề nghị các nhạc sĩ trẻ chú trọng rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn; đồng thời kiến nghị Hội phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các địa phương xây dựng cơ chế hỗ trợ học tập, sáng tác và hoạt động nghề nghiệp. Việc nâng cao chất lượng cần được triển khai trong nhiều loại hình, từ âm nhạc truyền thống, ca khúc quần chúng, pop, rock, rap đến thính phòng và giao hưởng.

Từ tiếng nói của thế hệ nhạc sĩ lão thành, Đại hội chuyển sang tham luận của nhạc sĩ Mai Kiên với chủ đề “Sự dịch chuyển công cụ sáng tác và tâm thế của người nhạc sĩ đương đại”.

Nhạc sĩ Mai Kiên nhìn nhậnrằng lịch sử âm nhạc luôn song hành với những bước ngoặt công nghệ. Nếu trước đây các phần mềm chỉ thụ động thực hiện mệnh lệnh của người sử dụng, những công cụ mới dựa trên trí tuệ nhân tạo hiện có thể hỗ trợ sáng tác, hòa âm, phối khí và tạo bản thu thử trong thời gian rất ngắn.

Sự thay đổi này làm mờ ranh giới giữa người yêu nhạc phổ thông và nhạc sĩ chuyên nghiệp, đồng thời tạo ra hai khuynh hướng đáng chú ý: một bộ phận nhạc sĩ lo sợ bị công nghệ thay thế; trong khi một bộ phận tác giả trẻ lại lười học tập, phụ thuộc quá mức vào AI, giao phó tác phẩm cho máy móc và tạo ra những sản phẩm dập khuôn, hời hợt về nghệ thuật.

Đối với người có bản lĩnh nghề nghiệp, AI có thể đem lại lợi ích lớn về kinh tế và chuyên môn, giúp chủ động làm bản demo, thử nghiệm phương án hòa âm, phối khí và giảm sự phụ thuộc vào phòng thu. Tuy nhiên, hiệu quả không nằm ở một câu lệnh đơn lẻ mà phụ thuộc vào toàn bộ quy trình tương tác giữa con người với máy. Máy móc có thể hỗ trợ cấu trúc và kỹ thuật, nhưng con người phải làm chủ ý tưởng, cảm xúc và lựa chọn thẩm mỹ.

Nhạc sĩ Mai Kiên đề xuất tiếp tục xây dựng bảo tàng âm nhạc số và ngân hàng dữ liệu âm nhạc Việt Nam; tăng cường các lớp tập huấn, trại sáng tác có tích hợp kỹ năng số; đồng thời thiết lập hành lang pháp lý, chuẩn mực đạo đức và quy chế minh bạch đối với tác phẩm có sử dụng AI.

Theo ông, AI hay ChatGPT không thể thay thế người nhạc sĩ, bởi máy móc không có trải nghiệm sống, đời sống cảm xúc và sự gắn bó máu thịt với nhân dân, đất nước. Nếu biết làm chủ công nghệ, người nhạc sĩ có thể biến nó thành đòn bẩy để đưa hồn cốt và sức sáng tạo độc bản của âm nhạc Việt Nam vươn lên trong quá trình chuyển đổi số.

PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA HỘI TRONG GIAI ĐOẠN MỚI

Thay mặt Ban Thường vụ Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, ông Ngô Văn Cương, Phó Bí thư chuyên trách, chúc mừng Đại hội và ghi nhận những đóng góp của âm nhạc Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Ông đánh giá trong nhiệm kỳ vừa qua, Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong sáng tác, biểu diễn, lý luận, phê bình, đào tạo và bồi dưỡng tài năng trẻ; tích cực tham gia các sự kiện chính trị, văn hóa lớn, qua đó tiếp tục khẳng định vị trí của Hội trong đời sống văn hóa, nghệ thuật.

Trong nhiệm kỳ mới, ông đề nghị Hội cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng về phát triển văn hóa; đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động, lấy hội viên làm trung tâm; đưa âm nhạc đến cơ sở, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, công nhân, người lao động và thanh thiếu niên; quan tâm phát hiện, bồi dưỡng tài năng trẻ; đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo vệ bản quyền và mở rộng giao lưu quốc tế.

Tiếp đó, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân ghi nhận Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã bám sát đời sống chính trị, xã hội, đồng hành cùng dân tộc và đóng góp tích cực vào đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân.

Ông đặc biệt nhắc đến những sáng tác ra đời trong thời gian cả nước chống đại dịch COVID-19; việc tham gia các sự kiện lớn của đất nước; các chương trình hòa nhạc, nhạc kịch, festival và hoạt động hợp tác quốc tế. Những kết quả đó thể hiện lòng yêu nước, ý thức công dân và trách nhiệm xã hội của người nhạc sĩ.

Theo nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, khi văn hóa ngày càng được xác định là nguồn lực và sức mạnh nội sinh của quốc gia, giới nhạc sĩ phải sáng tạo thêm nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật, có sức lan tỏa, góp phần bồi đắp tâm hồn con người và làm giàu sức mạnh văn hóa dân tộc.

Ông đề nghị Hội tiếp tục giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; khai thác các giá trị của dân ca, nhạc cụ dân tộc và kho tàng âm nhạc truyền thống; đồng thời chủ động tiếp thu có chọn lọc tinh hoa âm nhạc thế giới, mở rộng giao lưu và nâng cao vị thế của âm nhạc Việt Nam.

KIỆN TOÀN BAN LÃNH ĐẠO HỘI KHÓA XI

Đại hội đã nghe công bố kết quả Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành khóa XI.

Thiếu tướng, nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh được bầu giữ chức Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

NSND Phạm Ngọc Khôi được bầu làm Phó Chủ tịch thường trực, chuyên trách. Các Phó Chủ tịch không chuyên trách gồm NSƯT, nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn; PGS.TS, nhạc sĩ Nguyễn Huy Phương và nhạc sĩ Hồ Trọng Tuấn.

Ban Chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa XI gồm 19 thành viên:

Nguyễn Đức Trịnh
Phạm Ngọc Khôi
Trần Vương Thạch
Trần Nhật Dương
Đinh Công Thuận
Lê Chí Quốc Anh
Đinh Trung Cẩn
Nguyễn Hồng Thu
Nguyễn Trọng Đài
Đỗ Quốc Hưng
Nguyễn Huy Phương
Nguyễn Quang Vinh
Tạ Minh Tâm
Nguyễn Thế Long
Hồ Trọng Tuấn
Nguyễn Thị Thanh Thúy
Tạ Thị Giáng Son
Nguyễn Quang Long
Nguyễn Quang Vình.

Trong diễn văn bế mạc, Chủ tịch Nguyễn Đức Trịnh khẳng định sau hai ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc, dân chủ và trách nhiệm, Đại hội đã hoàn thành toàn bộ nội dung, chương trình đề ra.

Đại hội đã đánh giá những kết quả đạt được, thẳng thắn chỉ ra hạn chế, khó khăn trong sáng tác, biểu diễn, lý luận, phê bình và công tác Hội; đồng thời thống nhất phương hướng, nhiệm vụ cho nhiệm kỳ mới.

Chủ tịch Nguyễn Đức Trịnh đánh giá cao những ý kiến tâm huyết, sâu sắc và trách nhiệm của các đại biểu, coi đây là cơ sở quan trọng để Hội tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng sáng tác và xây dựng tổ chức ngày càng vững mạnh.

Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nhạc sĩ Việt Nam lần thứ XI khép lại với niềm tin Ban Chấp hành khóa mới sẽ phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và sáng tạo, tiếp tục xây dựng Hội thành ngôi nhà chung của giới nhạc sĩ cả nước và có những đóng góp thiết thực cho nền âm nhạc Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Một số hình ảnh ngoài hội trường:

Nhạc sĩ Doãn Nho được mời chụp ảnh chung nhiều nhất:

Nâng cốc mừng thành công của Đại hội

Phạm Việt Long