'Đại dịch' cô đơn của người Trung Quốc

Người dân Trung Quốc đang phải đối diện với "đại dịch" cô đơn. Ảnh: SCMP.

Ứng dụng từ Trung Quốc này ban đầu mang tên “Are You Dead” (Bạn đã chết chưa?) - được thiết kế cho những người sống độc thân hoặc xa gia đình. Cách sử dụng rất đơn giản: người dùng phải đăng nhập mỗi ngày. Nếu bỏ lỡ trong một khoảng thời gian nhất định, ứng dụng sẽ tự động gửi thông báo đến số liên hệ khẩn cấp đã được đăng ký trước đó.

Ý tưởng tưởng như rùng rợn này nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc, đưa ứng dụng lên vị trí số một trong bảng xếp hạng ứng dụng trả phí trên Apple App Store tại Trung Quốc trong thời gian ngắn.

Sau khi được truyền thông quốc tế đưa tin, lượng tải về ứng dụng tăng vọt buộc nhà phát triển phải đổi tên ứng dụng thành Demumu và chuyển sang mô hình thu phí đăng ký.

Theo CNN, hiện tượng này không đơn thuần là trào lưu công nghệ, mà phản ánh một vấn đề xã hội ngày càng rõ nét: sự cô đơn đang trở thành trải nghiệm phổ biến, từ người trẻ đến người già, ngay trong một xã hội có tới 1,4 tỷ dân.

Hiện trạng đáng buồn của Trung Quốc

Trung Quốc đang bước vào giai đoạn già hóa với tốc độ nhanh chưa từng có. Theo số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, đến năm 2024, hơn 21% dân số nước này đã trên 60 tuổi. Hàng triệu người cao tuổi sống một mình, khi con cái rời quê lên thành phố lớn làm việc và không có điều kiện quay về thường xuyên.

Hiện tượng “người già cô độc” (empty-nest elderly) đã được các nhà nghiên cứu xã hội cảnh báo suốt nhiều năm, song hệ thống phúc lợi và chăm sóc tinh thần vẫn chưa theo kịp tốc độ biến đổi nhân khẩu học.

Ở chiều ngược lại, giới trẻ nước này cũng đang rơi vào trạng thái cô lập theo cách rất khác.

Năm 2024, số lượng cặp đôi đăng ký kết hôn tại Trung Quốc giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi nước này bắt đầu công bố dữ liệu vào năm 1986. Tỷ lệ sinh tiếp tục lao dốc, bất chấp hàng loạt chính sách khuyến sinh của chính phủ.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở thay đổi giá trị sống, mà còn đến từ áp lực tài chính, nhà ở, việc làm và triển vọng tương lai mờ mịt. Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên từng vượt 20% vào giai đoạn cao điểm, buộc chính quyền phải ngừng công bố số liệu trong một thời gian dài.

Điểm tựa mong manh từ công nghệ

Trong bối cảnh đó, cảm giác lo âu, trầm cảm và mất phương hướng lan rộng. Các nền tảng mạng xã hội như Weibo tràn ngập những dòng chia sẻ về cảm giác “vô hình”, “không ai cần đến” hay “biến mất mà không ai hay biết”.

Chính trong tâm trạng ấy, một ứng dụng mang tên “Are You Dead” lại trở thành nơi nhiều người cảm thấy… được nhìn thấy.

“Lần đầu tiên có thứ gì đó quan tâm xem tôi còn sống hay không", một người dùng viết trên Weibo.

“Điều đáng sợ nhất không phải là cô đơn, mà là biến mất mà không để lại dấu vết”, một bình luận khác nhận được hàng chục nghìn lượt thích.

Demumu vận hành dựa trên cơ chế "check-in" mỗi ngày để cập nhật tình hình của người sử dụng. Ảnh: Reuters.

Mô tả trên App Store của ứng dụng viết: “Một mình nhưng không cô đơn, an toàn bên cạnh bạn”, nhắm đến nhân viên văn phòng độc thân, sinh viên sống xa nhà hoặc những người lựa chọn lối sống một mình.

Giáo sư Stuart Gietel-Basten, chuyên gia khoa học xã hội và chính sách công tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong, nhận định rằng hiện tượng này là lời cảnh báo rõ ràng.

“Rất nhiều người trẻ đã không thể có được cuộc sống xã hội mà họ mong muốn”, ông nói với CNN. Theo ông, chính quyền cần khẩn trương tìm cách hỗ trợ cả người già neo đơn lẫn người trẻ cô độc.

“Nếu một ứng dụng như vậy có thể ngăn một người chết trong cô đơn, hoặc ngăn một bi kịch tự tử chỉ bằng một kết nối nhỏ nhoi, thì đó là điều tích cực”, ông nói. “Nhưng công nghệ không thể - và không nên - thay thế hoàn toàn các tương tác xã hội có ý nghĩa".

Trước những tranh luận gay gắt, nhóm phát triển ứng dụng đã đổi tên thành Demumu. Chữ “de” bắt nguồn từ “death”, trong khi “mumu” được thêm vào để tạo cảm giác thân thiện hơn. Nhà phát triển cũng công khai cảm ơn người dùng và truyền thông đã đưa câu chuyện ra ánh sáng.

Nhưng bản thân sự tồn tại của ứng dụng này đã nói lên nhiều điều: trong một quốc gia giàu mạnh hàng đầu thế giới, sự cô đơn đang trở thành vấn đề cấu trúc, không còn là trải nghiệm cá nhân đơn lẻ.

Và đôi khi, chỉ một câu hỏi tưởng chừng ghê rợn - “Bạn còn sống không?” - lại trở thành sự quan tâm hiếm hoi mà nhiều người đang chờ đợi.

Tiến Lợi