Đại biểu Quốc hội kiến nghị bảo đảm quyền làm chủ thực chất của người dân ở cơ sở

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà điều hành phiên thảo luận tại tổ. Ảnh: Văn Tuyến

Chiều 21-10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) cùng các dự án luật khác. Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà điều hành phiên thảo luận tổ của đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội.

Làm rõ phạm vi tự quản của cộng đồng dân cư

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (Đoàn Hà Nội) phát biểu thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, đồng thời nhấn mạnh, lần sửa đổi này cần giải quyết vấn đề căn bản: Làm thế nào để người dân thực sự làm chủ những công việc của cộng đồng, thay vì chỉ tham gia họp, đóng góp ý kiến rồi chờ quyết định.

Theo đại biểu, chủ trương của Đảng về phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng các mô hình tự quản, tự chủ, tự giám sát tại cộng đồng dân cư cần được thể chế hóa thành những quyền cụ thể, có điều kiện thực hiện và cơ chế bảo đảm.

Đối với Điều 13 dự thảo Luật quy định những nội dung nhân dân bàn và quyết định, trong đó có các công việc tự quản khác trong nội bộ cộng đồng, đại biểu cho rằng quy định này vẫn còn khái quát, cần làm rõ hơn phạm vi tự quản, nguyên tắc phân định với thẩm quyền quản lý nhà nước và trách nhiệm hỗ trợ của chính quyền cấp xã.

Đại biểu nêu ví dụ, khi tổ dân phố muốn cải tạo ngõ xóm bằng nguồn đóng góp tự nguyện, tổ chức quản lý không gian sinh hoạt chung hoặc giải quyết vấn đề vệ sinh môi trường, cần xác định rõ đâu là việc cộng đồng được tự quyết, đâu là việc thuộc thẩm quyền của chính quyền và trách nhiệm hỗ trợ của chính quyền đến đâu.

“Nếu không phân định rõ, có thể dẫn đến hai khuynh hướng: Đẩy những việc thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước cho người dân tự lo hoặc việc gì người dân cũng phải chờ chính quyền cho ý kiến”, đại biểu nêu ý kiến.

Đối với khu dân cư đô thị, chung cư, khu nhà trọ, đại biểu đề nghị quy định việc thực hiện dân chủ phù hợp với đặc điểm cư trú, bảo đảm không chồng chéo với pháp luật chuyên ngành.

Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ Hà Nội chiều 21-10. Ảnh: Văn Tuyến

“Tự quản không có nghĩa là chính quyền buông trách nhiệm; nhưng cũng không phải mọi việc của cộng đồng đều phải biến thành một thủ tục hành chính”, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt nhấn mạnh.

Về điểm c khoản 2 Điều 13, dự thảo quy định sáng kiến của công dân phải được ít nhất 10% tổng số hộ gia đình đồng thuận để đưa ra cộng đồng bàn, quyết định; trường hợp chưa đủ tỷ lệ thì cần Ban Công tác Mặt trận tán thành.

Theo đại biểu, tại những tổ dân phố có quy mô lớn, việc tập hợp đủ 10% số hộ có thể không đơn giản. Một sáng kiến thiết thực, liên quan trực tiếp đến an toàn hoặc môi trường sống của một nhóm hộ, có thể bị dừng ngay từ bước đề xuất.

Vì vậy, cần phân biệt rõ quyền đề xuất, quyền được xem xét đề xuất và điều kiện để cộng đồng biểu quyết quyết định; không nên áp dụng một ngưỡng cứng cho mọi loại sáng kiến. Đồng thời, cần quy định căn cứ xem xét những sáng kiến chưa đủ tỷ lệ đồng thuận, trách nhiệm trả lời khi không đưa ra bàn và cách xác định hộ gia đình tại những địa bàn có nhiều người tạm trú.

Đối với các quy định tại Điều 6, Điều 15 và Điều 16 liên quan đến điều kiện thông qua, nghĩa vụ chấp hành và thực hiện quyết định của cộng đồng dân cư, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đặc biệt lưu ý những quyết định liên quan đến đóng góp kinh phí, tài sản và công sức.

Theo đại biểu, quyết định theo đa số là cần thiết, nhưng không có nghĩa đa số được đặt ra bất kỳ nghĩa vụ nào đối với thiểu số. Khoản đóng góp tự nguyện không thể trở thành khoản thu bắt buộc chỉ vì đã được biểu quyết thông qua.

Do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý các điều khoản theo hướng chỉ yêu cầu chấp hành những quyết định đúng thẩm quyền, đúng pháp luật; bảo đảm công khai việc thu, chi, sử dụng nguồn đóng góp và có cơ chế kiến nghị, xem xét lại khi quyền lợi hợp pháp của người dân bị ảnh hưởng. Cùng với đó, cần phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và Ban Thanh tra nhân dân trong giám sát việc thực hiện các quyết định của cộng đồng.

Về trách nhiệm giải trình, đại biểu cho rằng, dù dự thảo đã quy định quyền được phản hồi kiến nghị tại Điều 5 và trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu tại Điều 7, vẫn cần làm rõ ai chịu trách nhiệm theo dõi đến cùng khi người dân đã góp ý, kiến nghị, thậm chí kiến nghị nhiều lần.

Đại biểu đề nghị xác định rõ đầu mối tiếp nhận, chuyển xử lý, theo dõi và thông báo kết quả; đồng thời phân biệt việc phản hồi ban đầu với việc giải quyết thực chất theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyến (Đoàn Hà Nội) phát biểu thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Thảo luận về việc sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, đại biểu Nguyễn Thị Tuyến (Đoàn Hà Nội) quan tâm đến Điều 31 về thực hiện dân chủ trong cơ quan, đơn vị hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập không tự chủ, tức là những đơn vị được Nhà nước trả lương.

Theo đại biểu, hiện nay tại các đơn vị này không còn tổ chức công đoàn theo quy định của Luật Công đoàn và các quy định về hoạt động của tổ chức công đoàn. Trong khi đó, cơ chế xử lý đối với trường hợp người đứng đầu không thực hiện đúng quy định về dân chủ trong dự thảo luật sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở còn khá hạn chế, chưa đủ sức xử lý những trường hợp người đứng đầu không nghiêm túc thực hiện quy chế dân chủ.

“Vấn đề này càng đáng quan tâm khi tại các cơ quan, đơn vị hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập không tự chủ không còn tổ chức công đoàn và ban thanh tra nhân dân để thực hiện chức năng giám sát như trước đây”, đại biểu nêu quan điểm.

Đại biểu nhấn mạnh, đây là vấn đề rất quan trọng, cần có những quy định cụ thể, rõ ràng nhằm khẳng định trách nhiệm của người đứng đầu trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Trước đây, khi còn tổ chức công đoàn và ban thanh tra nhân dân tại cơ quan, đơn vị, việc giám sát thực hiện quy chế dân chủ có những cơ chế hỗ trợ nhất định. Hiện nay, khi các tổ chức này không còn, cần thiết kế cơ chế phù hợp để bảo đảm việc thực hiện dân chủ được nghiêm túc, thực chất.

Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Thị Tuyến đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện các quy định liên quan, bảo đảm cơ chế giải quyết tranh chấp lao động hiệu quả, thúc đẩy bình đẳng giới thực chất và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn Hà Nội) phát biểu thảo luận Tổ. Ảnh: Văn Tuyến

Trong khi đó, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn Hà Nội) đề nghị bổ sung quy định ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô trong trường hợp có sự khác nhau với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), đồng thời trao thẩm quyền cho HĐND thành phố Hà Nội quy định các mô hình thực hiện dân chủ trên nền tảng số, dữ liệu số với yêu cầu cao hơn, phù hợp với đặc thù và yêu cầu quản trị của Thủ đô.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề xuất hai nội dung chỉnh lý dự thảo luật. Một là, bổ sung một khoản vào Điều 65 theo hướng quy định: Trường hợp Luật Thủ đô hoặc văn bản quy phạm pháp luật quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho đô thị có quy định khác với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở về thẩm quyền, quy trình, hình thức công khai thông tin, lấy ý kiến nhân dân hoặc ứng dụng công nghệ số trong thực hiện dân chủ ở cơ sở thì thực hiện theo quy định của Luật Thủ đô hoặc văn bản quy phạm pháp luật đặc thù đó.

Hai là, bổ sung một điểm vào khoản 1 Điều 60, theo hướng giao HĐND thành phố Hà Nội, căn cứ quy định của Luật Thủ đô và điều kiện thực tiễn địa phương, quy định các biện pháp, mô hình thực hiện dân chủ ở cơ sở trên nền tảng số, dữ liệu số với yêu cầu cao hơn quy định của luật để áp dụng trên địa bàn Thủ đô.

Đình Hiệp