Đại biểu Quốc hội khẩn thiết đề nghị xem lại việc sáp nhập các đơn vị nghệ thuật truyền thống

Nhiều nghệ sĩ đã bỏ nghề hoặc đi làm nghề tự do khác bởi vì tổn thương

Sáng 22/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.

Phát biểu thảo luận, đại biểu Quốc hội Trịnh Thúy Mùi kỳ vọng, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam của Quốc hội sẽ hợp thành chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam trong thời đại số.

ĐBQH Trịnh Thúy Mùi. Ảnh: Như Ý.

Bà Mùi nêu rõ, thế giới đang phát triển và hình thành, xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có, nổi bật là cạnh tranh giữa các nền văn hóa, trong đó có cạnh tranh giá trị bản sắc và ảnh hưởng. Việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa giá trị truyền thống với giá trị hiện đại, dân tộc với quốc tế, nhận diện đầy đủ và khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa, lấy di sản văn hóa là trung tâm, tài nguyên văn hóa số là thế mạnh, hướng đến việc bảo tồn, phát huy, phát triển bền vững những giá trị văn hóa dân tộc, sẽ góp phần quan trọng trong phát triển toàn diện con người và đạo đức xã hội.

“Văn học nghệ thuật là bộ phận tinh tế và cốt lõi của văn hóa. Đội ngũ sáng tạo văn học nghệ thuật chính là lực lượng nòng cốt và lực lượng chủ yếu, và cũng sẽ quyết định để tạo ra những giá trị xứng tầm với yêu cầu của thời đại”, bà Mùi nhấn mạnh.

Cơ bản nhất trí với dự thảo nghị quyết, bà Mùi kiến nghị cần điều chỉnh việc sáp nhập chưa phù hợp các đơn vị có loại hình nghệ thuật truyền thống rất khác biệt, rất đặc trưng trong từng vùng miền trong công lập, tránh tình trạng gây ra nguy cơ đánh mất đặc trưng cũng như nghiệp dư hóa các bộ môn nghệ thuật truyền thống quý giá này.

Nghệ sĩ nhân dân Trịnh Thúy Mùi nêu thực tế, gần 10 năm qua, nhiều địa phương đã và đang sáp nhập các đơn vị nghệ thuật truyền thống vào Trung tâm văn hóa thể thao làm một đầu mối; hoặc tuồng, chèo, cải lương, kịch vào một đầu mối.

Từ đó, theo bà Mùi, có trường hợp không chuyên nghiệp đã đang phải làm công việc của chuyên nghiệp, và chuyên nghiệp thì lại phải làm công việc của không chuyên.

“Diễn viên solist (là nghệ sĩ biểu diễn chính hoặc độc diễn trong các tiết mục – PV) của nghệ thuật chèo thì sang làm tuồng, diễn viên solist của tuồng thì lại sang làm cho cải lương, gây ra hậu quả hết sức đáng tiếc về nghệ thuật truyền thống, làm giảm đi sự tinh thông nghề. Và các nghệ sĩ tinh thông nghề, những nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân dân, có nhiều nghệ sĩ đã bỏ nghề hoặc đi làm nghề tự do khác bởi vì tổn thương… làm cho các bộ môn nghệ thuật truyền thống quý giá bậc nhất có nguy cơ lụi tàn, phai nhạt bản sắc và nghiệp dư hóa những di sản truyền thống của quốc gia, mất đi giá trị nghệ thuật đặc trưng của từng vùng miền”, bà Mùi nêu rõ, kiến nghị “rất cần thiết phải điều chỉnh việc sáp nhập các đơn vị nghệ thuật truyền thống”.

Văn hóa chỉ thực sự “sống” khi được đặt trong dòng chảy của thị trường và sáng tạo

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Trần Thị Vân nhấn mạnh, dự thảo nghị quyết đã thể hiện sự quan tâm tương đối toàn diện đến hai trụ cột chính: là bảo tồn di sản và phát triển công nghiệp văn hóa. Điều đó vừa gìn giữ được bản sắc dân tộc không bị mai một trong quá trình hội nhập, vừa xác định công nghiệp văn hóa là ngành kinh tế tiềm năng để khuyến khích phát triển.

ĐBQH Trần Thị Vân. Ảnh: Như Ý.

Bà Vân nêu thực tế, trong khi nhu cầu tiếp cận văn hóa ngày càng đa dạng và mang tính thị trường, thì công tác bảo tồn văn hóa ở nước ta chủ yếu được triển khai theo hướng bảo tồn tĩnh tức là tập trung vào lưu giữ, phục dựng và bảo vệ nguyên trạng di sản.

Cách tiếp cận này tuy giữ được bản sắc văn hóa nhưng lại bộc lộ nhiều hạn chế: Văn hóa bị tách khỏi đời sống đương đại, khó tiếp cận đặc biệt là thế hệ trẻ. Thiếu cơ chế chuyển hóa thành sản phẩm có giá trị kinh tế. Phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước, thiếu tính bền vững.

Lấy ví dụ về bộ phim Mưa Đỏ, MV Bắc Bling, hay phim hoạt hình Sói Wolfoo, bà Vân nhấn mạnh, giá trị văn hóa này nếu được đưa vào sản phẩm công nghiệp sáng tạo lại có khả năng lan tỏa rất nhanh, rất mạnh.

“Điều này cho thấy, văn hóa truyền thống hoàn toàn có thể trở thành chất liệu sáng tạo hấp dẫn trong thời đại số, vừa góp phần bảo tồn theo cách linh hoạt, vừa đem lại giá trị kinh tế. Nếu chỉ dừng ở bảo tồn, văn hóa sẽ mãi là di sản, có giá trị nhưng không được khai thác. Văn hóa chỉ thực sự “sống” khi được đặt trong dòng chảy của thị trường và sáng tạo”, bà Vân nêu rõ.

Tuy nhiên, theo bà Vân, phát triển công nghiệp văn hóa, mặc dù được xác định là động lực kinh tế mới nhưng các chính sách được thiết kế trong dự thảo chỉ dừng lại ở mức khuyến khích chưa tạo động lực tài chính đủ mạnh để thu hút khu vực tư nhân và đầu tư quốc tế. Dự thảo chưa có cơ chế thử nghiệm chính sách đủ linh hoạt cho lĩnh vực mới, còn thiếu các chỉ tiêu định lượng rõ ràng cho từng giai đoạn 5 năm, 10 năm.

Từ đó, bà Vân đề xuất, chúng ta cần số hóa di sản, cần nền tảng số quốc gia để phân phối nội dung văn hóa, hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ số và bảo vệ bản quyền trên môi trường số. Cần áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức cạnh tranh hơn, miễn giảm dài hạn cho các ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm; cho phép khấu trừ cao hơn đối với chi phí sáng tạo cho điện ảnh, game, âm nhạc số…

“Để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển, chúng ta cần chuyển đổi tư duy mạnh mẽ: từ “bảo tồn tĩnh” sang “động”, từ “hỗ trợ” sang “đầu tư chiến lược”, từ “khuyến khích” sang “tạo động lực thị trường”, và từ “quản lý văn hóa” sang “phát triển kinh tế văn hóa” để bảo tồn và lan tỏa mạnh mẽ giá trị con người và bản sắc Việt nam ra thế giới”, bà Vân nêu.

Trường Phong - Luân Dũng