Đại biểu Quốc hội đề cập phim 'Mưa Đỏ', MV 'Bắc Bling' khi thảo luận về phát triển văn hóa

Ngày 22-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.

Đại biểu Quốc hội Trần Thị Vân phát biểu thảo luận sáng 22-4. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu Trần Thị Vân (đoàn Bắc Ninh) tán thành khi dự thảo Nghị quyết đã thể hiện sự quan tâm tương đối toàn diện đến cả hai trụ cột chính là: Bảo tồn di sản và phát triển công nghiệp văn hóa. "Điều đó vừa giữ gìn được bản sắc dân tộc không bị phai mờ trong quá trình hội nhập, vừa xác định công nghiệp văn hóa là ngành kinh tế tiềm năng để đột phá phát triển"- bà Vân nói.

Song theo đại biểu Vân, nhu cầu tiếp cận văn hóa ngày càng đa dạng và mang tính thị trường, thì công tác bảo tồn văn hóa ở nước ta hiện nay lại chủ yếu được triển khai theo hướng là "bảo tồn tĩnh". Theo đó, phần lớn tập trung vào lưu giữ, phục dựng và bảo vệ nguyên trạng di sản. Cách tiếp cận này tuy giữ được bản sắc văn hóa nhưng lại bộc lộ nhiều hạn chế.

Như vậy, văn hóa bị tách khỏi đời sống đương đại và khó tiếp cận, đặc biệt là với thế hệ trẻ; thiếu cơ chế chuyển hóa thành sản phẩm có giá trị kinh tế, văn hóa sẽ phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách Nhà nước, từ đó thiếu tính bền vững. Trong khi những giá trị văn hóa này, nếu đưa được vào sản phẩm công nghiệp sáng tạo lại có khả năng lan tỏa rất nhanh, rất rộng và rất mạnh.

Nữ đại biểu lấy dẫn chứng như bộ phim "Mưa Đỏ" khai thác từ yếu tố lịch sử, văn hóa và cách mạng; MV "Bắc Bling", một sản phẩm giải trí hiện đại nhưng được khai thác từ chất liệu văn hóa truyền thống; cậu bé người sói "Wolfoo", phim hoạt hình Việt Nam sản xuất bằng nội dung số đạt 3 tỉ lượt người xem toàn cầu trên tháng, 50 triệu người theo dõi đa nền tảng và phát hành bằng 17 ngôn ngữ khác nhau…

Từ đó, bà Trần Thị Vân cho rằng văn hóa truyền thống hoàn toàn có thể trở thành chất liệu sáng tạo hấp dẫn trong thời đại số, vừa góp phần bảo tồn theo cách linh hoạt, vừa đem lại giá trị về kinh tế. "Nếu chúng ta chỉ dừng lại ở bảo tồn văn hóa thì văn hóa sẽ mãi là di sản, có giá trị nhưng không được khai thác. Văn hóa chỉ thực sự sống khi được đặt trong dòng chảy của thị trường và sự sáng tạo"- đại biểu bày tỏ quan điểm.

Nhấn mạnh phát triển công nghiệp văn hóa mặc dù được xác định là động lực kinh tế mới, nhưng theo bà Vân, các chính sách được thiết kế trong Dự thảo mới chỉ dừng lại ở mức khuyến khích, chưa tạo được động lực tài chính đủ mạnh để thu hút khu vực tư nhân và đầu tư quốc tế. Dự thảo chưa có cơ chế thử nghiệm chính sách đủ linh hoạt cho lĩnh vực mới, còn thiếu các chỉ tiêu định lượng rõ ràng cho từng giai đoạn 5 năm hay 10 năm.

Bà Vân đặt vấn đề, bao giờ di sản Việt Nam mới được số hóa? Bao giờ mới có nền tảng số quốc gia? Bao giờ chúng ta xây dựng xong bộ tiêu chí quốc gia về văn hóa? Sau 5 năm, 10 năm thì có bao nhiêu doanh nghiệp hoạt động về lĩnh vực văn hóa và xuất khẩu được bao nhiêu sản phẩm văn hóa? Và văn hóa đóng góp được bao nhiêu tỉ lệ phần trăm vào GDP?

Từ thực tế trên, đại biểu Trần Thị Vân kiến nghị chính sách chuyển đổi số trong dự thảo nghị quyết cần được xác định là trụ cột trung tâm, cần số hóa di sản và cần có nền tảng số quốc gia để phân phối các nội dung về văn hóa; hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ số và bảo vệ bản quyền trên môi trường số.

Cùng với đó, các chính sách ưu đãi về tài chính và thuế cần mạnh mẽ hơn. Bên cạnh mức thuế suất 5% thuế giá trị gia tăng ưu đãi, cần áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức cạnh tranh hơn.

Đồng thời, miễn giảm dài hạn cho các ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm và cho phép khấu trừ cao hơn đối với các chi phí sáng tạo cho điện ảnh, game và âm nhạc số. Đây là công cụ đã được kiểm chứng mà nhiều quốc gia trên thế giới đã sử dụng hiệu quả để thu hút đầu tư vào lĩnh vực này.

Đối với chính sách đất đai và hạ tầng, bà Vân cho rằng phải cụ thể và đột phá hơn, cần quy định rõ tỉ lệ quỹ đất dành cho không gian sáng tạo và cho thuê dài hạn đối với văn hóa với chi phí ưu đãi. Đồng thời, thí điểm các đặc khu sáng tạo văn hóa tại các đô thị lớn và địa phương có bề dày văn hóa như TP Hà Nội, TPHCM, TP Đà Nẵng, TP Huế hay Bắc Ninh.

Để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển, đại biểu Trần Thị Vân kiến nghị cần chuyển đổi tư duy mạnh mẽ từ bảo tồn tĩnh sang động, từ hỗ trợ sang đầu tư chiến lược, từ khuyến khích sang tạo động lực thị trường và từ quản lý văn hóa sang phát triển kinh tế văn hóa.

Văn Duẩn - Minh Chiến