Đại biểu Quốc hội đề nghị đổi mới tư duy đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở

Trong phiên thảo luận Tổ của Quốc hội về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến Kế hoạch năm 2027, liên quan đến lĩnh vực văn hóa, các đại biểu đưa ra các ý kiến tập trung làm rõ đóng góp và trách nhiệm của ngành VHTT&DL đối với sự tăng trưởng kinh tế và các mục tiêu phát triển chung của đất nước.

Phiên thảo luận Tổ của Đoàn đại biểu thành phố Hà Nội kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến Kế hoạch năm 2027. Anhr: Quốc hội

Khẳng định Việt Nam có tiềm năng lớn về văn hóa và di sản, Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị cho rằng, vấn đề đặt ra là làm thế nào để sức sáng tạo và bản sắc văn hóa Việt Nam trở thành năng lực sản xuất, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo Bộ trưởng, trong 9 tháng năm 2026, giá trị tăng thêm của ngành nghệ thuật, vui chơi, giải trí ước tăng khoảng 10,17%, cao hơn mức tăng GDP cùng kỳ.

Nhấn mạnh vai trò của văn hóa cơ sở, Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh đã đưa ra số liệu từ kết quả khảo sát sơ bộ gần đây của Bộ: hiện chỉ có khoảng 52% thiết chế văn hóa cơ sở đạt các tiêu chuẩn theo quy định. Trước thực trạng này, Bộ VHTT&DL đang gấp rút triển khai rà soát tổng thể toàn bộ hệ thống từ cấp tỉnh đến cấp xã để đưa ra bức tranh đánh giá toàn diện về thiết chế văn hóa trên cả nước.

Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh đã đưa ra số liệu từ kết quả khảo sát sơ bộ gần đây của Bộ: hiện chỉ có khoảng 52% thiết chế văn hóa cơ sở đạt các tiêu chuẩn theo quy định. Ảnh: Quốc hội

Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh: "Từ đó vừa khuyến cáo, vừa phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xem cần phải đầu tư gì cho hệ thống thiết chế này, cấp tỉnh cần gì, cấp xã cần gì. Đối với hệ thống thiết chế này, chúng tôi cũng đã có đề xuất với Chính phủ về việc chuyển đổi các nhà đất dôi dư để phù hợp với công năng sử dụng về văn hóa, về thể thao, bảo đảm tính đủ chi phí vận hành, bảo đảm nhiệm vụ bảo tồn và phục vụ công ích".

PGS. TS. Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội cũng đưa ý kiến về bất cập trong đầu tư thiết chế văn hóa ở các địa phương, đồng thời nhấn mạnh phát triển văn hóa phải đo bằng đời sống nhân dân ở cơ sở và môi trường số.

Ông nói: "Báo cáo Chính phủ cho thấy thiết chế văn hóa ở một số vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo còn thiếu, trong khi có nơi đầu tư dàn trải và hoạt động hiệu quả chưa cao. Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, tôi đề nghị rà soát lại mạng lưới thiết chế văn hóa theo địa giới mới, xử lý những nơi trùng lặp, thiếu hụt hoặc không phù hợp. Nhưng quan trọng hơn là cần chuyển từ tư duy "có nhà văn hóa" sang tư duy "có hoạt động văn hóa hữu ích cho người dân". Một thiết chế được xây dựng khang trang nhưng ít hoạt động sẽ không thể có hiệu quả bằng một không gian cộng đồng được sử dụng thường xuyên và có sức hấp dẫn".

PGS. TS. Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội kiến nghị trong hệ thống chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, cần bổ sung ngay các chỉ tiêu cụ thể, có thể kiểm chứng được về văn hóa. Ảnh: Quốc hội

Cùng với đó, đại biểu Bùi Hoài Sơn kiến nghị trong hệ thống chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, cần bổ sung ngay các chỉ tiêu cụ thể, có thể kiểm chứng được về văn hóa như: tỷ lệ chi ngân sách cho văn hóa, tỷ lệ thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động hiệu quả và tốc độ tăng trưởng của ngành công nghiệp văn hóa.

"Tôi đặc biệt quan tâm tới những nhận xét thẳng thắn của các cơ quan thẩm tra của Quốc hội: trong 14 chỉ tiêu thuộc nhóm văn hóa - xã hội của dự kiến kế hoạch năm 2027 thì không có chỉ tiêu trực tiếp về văn hóa. Chỉ tiêu tăng trưởng ngành công nghiệp văn hóa khoảng 10% được đặt ở trong nhóm kinh tế nhưng lại chưa có phương pháp tính. Điều đó đặt ra một câu hỏi cần giải quyết từ góc độ quản trị: nếu chúng ta coi văn hóa là nền tảng, là động lực phát triển thì bằng tiêu chí nào Quốc hội và nhân dân có thể theo dõi, đánh giá được hiện thực quan điểm đó. Rõ ràng, chúng ta phải có chỉ tiêu cụ thể!", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói.

Đồng thời, đại biểu Bùi Hoài Sơn cũng đề nghị không chỉ đo phần kinh tế của văn hóa, mà cần từng bước xây dựng thước đo về mức độ người dân được tiếp cận, tham gia và hưởng thụ các dịch vụ văn hóa, bởi giá trị của văn hóa không thể thu hẹp vào doanh thu. Cùng với đó là khẩn trương ban hành bộ công cụ, sớm đưa Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ tiêu thống kê công nghiệp văn hóa và Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn hóa nghệ thuật vào vận hành, làm rõ đầu mối và mốc hoàn thành và cơ chế chia sẻ dữ liệu để kết quả thống kê phục vụ thực chất cho hoạch định chính sách.

Ngân Lượng - Hoàng Hương