Đại biểu Quốc hội: 'Cần đưa kim cương vào diện kinh doanh có điều kiện'

Chiều 5/8, Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư

Đại biểu cho rằng thực tiễn đã bộc lộ nhiều rủi ro, trong khi hành lang pháp lý hiện còn thiếu và chưa đồng bộ.

Chiều 5/8, Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư.

Đề nghị quản lý chặt hoạt động kinh doanh kim cương

Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng cần nghiên cứu đưa hoạt động kinh doanh kim cương vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, tương tự kinh doanh vàng (trừ vàng trang sức mỹ nghệ).

Theo ông, từ thực tiễn một số vụ việc nổi cộm thời gian qua, hoạt động kinh doanh kim cương cũng cần được quản lý bằng các điều kiện chặt chẽ.

Đầu tháng 7/2026, Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia do các đối tượng người nước ngoài điều hành.

Đại biểu Trịnh Xuân An, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội

Theo điều tra ban đầu, từ năm 2024 đến giữa năm 2026, đường dây này thực hiện 141 chuyến vận chuyển, đưa hơn 28.000 viên kim cương từ Hồng Kông (Trung Quốc) vào Việt Nam bằng đường hàng không, với doanh thu ước tính khoảng 280 tỷ đồng.

Sau vụ việc, nhiều khách hàng sở hữu kim cương lo ngại và bắt đầu bán ra. Đến ngày 14/7, khi Cơ quan điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa công bố bắt ba chủ tiệm vàng Kim Lý, Ngọc Tâm và Công ty TNHH Đầu tư NCA (chủ tiệm vàng Nga Châu Âu), cả ba cửa hàng đồng loạt đóng cửa, khiến nhiều khách hàng hoang mang. Những ngày sau đó, tình trạng bán tháo kim cương diễn ra tại nhiều địa phương, nhiều cửa hàng ở TP HCM phải tạm thời đóng cửa.

Theo các chuyên gia, kinh doanh kim cương hiện chưa thuộc danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Khác với vàng chịu sự quản lý tương đối đồng bộ của Ngân hàng Nhà nước cùng các quy định về đo lường, chất lượng, kim cương hiện chỉ được quản lý rời rạc ở các khâu như nhập khẩu, hải quan hoặc xử lý buôn lậu. Đặc biệt, kim cương rời chưa có quy định chuyên ngành thống nhất về kiểm định và tiêu chuẩn chất lượng.

Nguy cơ xuất hiện "khoảng trống" quản lý nếu bỏ điều kiện trước khi có cơ chế thay thế

Góp ý về dự thảo luật, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng việc cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện cần dựa trên việc rà soát các quy định trong luật chuyên ngành, thay vì đặt mục tiêu giảm theo một tỷ lệ nhất định.

"Chúng ta cần phải đi vào rà soát các điều kiện ở trong luật chuyên ngành, chứ không phải chỉ đơn giản là cắt giảm theo một tỷ lệ nhất định", ông nói.

Đồng quan điểm, đại biểu Lê Hoàng Anh, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cho rằng việc cắt giảm điều kiện kinh doanh và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải có nguyên tắc, không thể cắt giảm một cách cơ học. Theo ông, kinh nghiệm quốc tế, trong đó có các nguyên tắc của OECD về thực thi pháp luật, đều cho thấy chỉ nên chuyển sang hậu kiểm khi đã đánh giá đầy đủ rủi ro và có công cụ quản lý thay thế.

Đại biểu đoàn Gia Lai Lê Hoàng Anh, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội

Ông nhận định, với dự thảo Phụ lục IV còn 198 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, giảm khoảng 29,3%, điều đáng lo không phải là tỷ lệ cắt giảm mà là nguy cơ xuất hiện khoảng trống quản lý nếu bỏ điều kiện trước khi có cơ chế thay thế.

Đại biểu dẫn chứng lĩnh vực nước sạch liên quan trực tiếp đến sức khỏe hàng chục triệu người dân vẫn phải chờ Luật Cấp, Thoát nước dự kiến được thông qua ở kỳ họp thứ ba, trong khi Phụ lục IV mới sẽ có hiệu lực sớm hơn.

Tiếp đó, đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh cùng với việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, cần đổi mới phương thức quản lý theo hướng tăng cường hậu kiểm, quản lý dựa trên hiệu quả đầu ra thay vì tiếp tục tập trung vào việc bổ sung hay bãi bỏ từng điều kiện.

"Cần phải xây dựng một phương pháp quản lý hậu kiểm sau tự do, quản lý theo hiệu quả đầu ra... tránh việc chúng ta lại cứ sa đà vào thảo luận là thêm hay bớt, bỏ cái này hay bớt cái kia", ông nói.

Đề nghị giữ ngành thiết bị bay không người lái trong danh mục

Ngoài ra, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị tiếp tục giữ nhóm ngành liên quan đến tàu bay và thiết bị bay không người lái trong danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Theo ông, dự thảo chỉ đề xuất bỏ quy định đối với hoạt động kinh doanh tàu bay, thiết bị bay không người lái, trong khi các hoạt động nghiên cứu, chế tạo và lắp ráp vẫn được giữ lại, nên chưa bảo đảm tính thống nhất.

Ông cho biết lĩnh vực thiết bị bay không người lái hiện đã được điều chỉnh bởi Luật Quốc phòng và các văn bản hướng dẫn của Bộ Quốc phòng, trong đó quy định rõ các trường hợp phải cấp phép, đăng ký, đăng kiểm và phạm vi khai thác phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, ông đề nghị tiếp tục giữ nguyên quy định hiện hành.

Để vẫn đạt mục tiêu giảm số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đại biểu đề xuất gộp ba mục gồm giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục đại học thành một mục chung. Theo ông, đây là giải pháp mang tính kỹ thuật hoàn toàn có thể bổ sung.

Hải Yến