Đặc sản cá thu nướng xứ Nghệ

Nghề mưu sinh

Chưa có con số thống kê cụ thể, nhưng ở Nghi Thủy (biển Cửa Lò) cũng có hàng chục gia đình làm nghề nướng cá, trong đó mỗi gia đình có khoảng từ 3 - 5 lao động. Còn ở quê tôi, dọc các xã ven biển xứ Quỳnh (biển Quỳnh), con số lao động làm nghề nướng cá biển cũng tới hàng chục hộ với hàng trăm lao động.

Tại sao cá thu khi đánh bắt về lại phải nướng mà không để tươi rồi đóng gói, cấp đông? Theo bí quyết của người dân xứ Nghệ, cá thu khi nướng sẽ giữ được vị thơm ngon, ngọt thịt và bảo quản lâu hơn. Là quốc gia có đường biển dài với ngư trường rộng lớn, cá thu được ngư dân Việt Nam đánh bắt vào khoảng từ tháng 12 đến tháng 4 Âm lịch. Đây cũng là thời điểm thương lái thu mua một lượng lớn cá thu về để chế biến, cấp đông, rồi bán lại cho các hộ kinh doanh sơ chế, nướng bán cho khách. Sở dĩ, thương lái chọn thời điểm này để nhập cá vì lúc này cá nhiều thịt, béo, ngư dân ra khơi mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Một cơ sở nướng cá tại thị trấn Cầu Giát

Không chỉ có khách du lịch, cá thu nướng, cá chích nướng, cá nục nướng… cũng là món ăn ưa thích của người dân xứ Nghệ. Nếu bạn tham quan các khu chợ gần điểm du lịch sẽ thấy mùi thơm lừng của cá thu nướng. Để có những khúc cá nướng vàng ươm, chín đều mà vẫn giữ được độ mềm ngọt tự nhiên, người nướng phải có kinh nghiệm, đặc biệt là sự kiên trì giữa cái nóng của khói và than củi cộng với thời tiết miền Trung khắc nghiệt. Có lẽ vì vậy nên nướng cá là nghề của chị em phụ nữ. Còn cánh đàn ông, một là đi biển, hai là làm công việc bốc vác, chuyên chở hàng hóa tới các chợ.

Một cơ sở nướng cá tại thị trấn Cầu Giát

Theo một cơ sở nướng cá thu tại thị trấn Cầu Giát (trước thuộc huyện Quỳnh Lưu, nay là xã Cầu Giát, tỉnh Nghệ An) mà gia đình tôi làm khách thường xuyên, muốn có khúc cá ngon để thực khách luôn phải nhớ tới mỗi khi có nhu cầu thì trước hết cá phải được bảo quản tốt, ướp đá, cấp đông không quá lâu.
Cá ngon phải từ 4kg trở lên, nhưng cũng không nên to quá. Thường mỗi kg cắt được 4 khúc là phù hợp. Cá thu sau đó được nướng trên than củi, dàn nướng cách than từ 10 - 15 cm, thời gian nướng khoảng 20 - 30 phút, không nhanh hơn mà cũng không muộn hơn.

Việc vận chuyển cá thu nướng về gia đình không quá cầu kỳ, không cần hộp xốp, chèn đá lạnh phiền phức. Bạn chỉ cần bỏ vào túi nilon hoặc bỏ vào thùng giấy dán kín, khi để lên xe sẽ không chảy nước hoặc ám mùi. Nếu cẩn thận hơn, du khách có thể nhờ nơi bán hút chân không từng khúc cá, khi về tới nhà thì bỏ vào ngăn đá cấp đông. Lúc ăn lấy từng khúc ra chế biến rất thuận tiện, có thể để được nhiều tháng mà không lo bị hỏng hay giảm sút chất lượng.

Cá thu nướng chế biến món gì?

Cá thu là thực phẩm giàu dinh dưỡng, có hàm lượng protein cao và axit béo Omega-3 dồi dào, rất tốt cho tim mạch, ngăn ngừa thiếu máu, giúp cho xương khớp chắc khỏe. Ăn cá thu biển không sợ mỡ máu vì Omega-3 trong cá có tác dụng giảm chất béo trung tính, tăng cholesterol tốt (HDL) có lợi cho sức khỏe.

Cá thu nướng có thể chế biến được rất nhiều món, từ các món đơn giản như cá thu rán giòn, cá thu sốt cà chua, cá thu rim tiêu đen, cá thu kho tộ… đến các món nướng cầu kỳ đòi hỏi phải tẩm ướp gia vị như nướng mọi trên than hoa hoặc nướng giấy bạc…

Cá thu cũng có thể dùng để chế biến ruốc cho trẻ em, vì cá có ưu điểm là thớ dài, săn chắc, ngọt thịt, ít xương dăm. Với gia đình tôi thì món khoái khẩu là cháo cá thu, đây cũng là cách sáng tạo khá độc đáo về ẩm thực. Giá cá thu nướng dao động từ khoảng 200 - 350 nghìn đồng/kg, tùy theo thị trường và chất lượng.

Tuy nhiên, có một loại cá về mặt cảm quan rất giống với cá thu, tiếng địa phương gọi là cá “bồ cu” (hay còn gọi là cá “bù cu”). Đây là loài thuộc họ cá thu, có nơi còn gọi là “cá thu huyền” hay “cá thu ngàng”. Cá “bồ cu” có thân hình thon dài, da trơn láng, mang những sọc màu sẫm đen chạy dọc hoặc chéo thân, nhưng phải những người sành mới phân biệt được.

Ở quê tôi, cá “bồ cu” có giá rẻ hơn cá thu, nhưng có nơi giá lại ngang bằng. Cảm nhận của cá nhân tôi thì cá “bồ cu” không ngon bằng cá thu. Nhưng cũng có người đánh giá cá “bồ cu” lại dày mình, thơm ngon, chắc thịt, béo bùi không kém cá thu. Được biết, trên một trang Fb chuyên cung cấp đặc sản xứ Nghệ, giá bán cá “bù cu” lên tới 290 nghìn đồng/kg.

Những con thuyền ở cửa biển Lạch Cờn, Nghệ An chuẩn bị ra khơi

Người dân xứ Nghệ thật thà, chất phác, vì vậy nếu bạn muốn ăn cá thu hay cá “bồ cu” cứ nói rõ với người bán, họ sẽ phân biệt giúp, không sợ bị mua nhầm.

Trần Minh