'Cuộc chơi' chứng khoán đòi hỏi tính toán chiến lược bài bản và kỷ luật cao

Diễn biến thị trường chứng khoán (TTCK) từ đầu năm 2026 đến nay cho thấy đang bước vào một giai đoạn có những diễn biến khó lường mạnh hơn bình thường, khi mà bảng điện tử đỏ rực rồi lại xanh ngát, những “cú” lao dốc kỷ lục, rồi hồi phục nhanh chóng trong ngỡ ngàng của nhà đầu tư.

Thời kỳ "tiền rẻ" không còn

Tuy nhiên, một điểm có thể thấy, TTCK hồi phục nhưng thanh khoản vẫn thấp, duy trì giá trị giao dịch trên HoSE quanh 20.000 - 21.000 tỷ đồng/phiên, cho thấy nhà đầu tư vẫn chưa thực sự "nhập cuộc".

Sự e dè này được cho là đến từ nhiều yếu tố: lãi suất tăng, dòng vốn chuyển dịch sang các kênh đầu tư khác, hoặc tâm lý phòng thủ của nhà đầu tư trước những bất ổn kinh tế vĩ mô thế giới.

Từ đầu năm 2026, tín hiệu đảo chiều của lãi suất đã trở nên rõ nét hơn. Nhiều ngân hàng thương mại điều chỉnh tăng lãi suất huy động ở các kỳ hạn trung và dài, kéo mặt bằng lãi suất phổ biến vượt mốc 8%/năm.

Chiều ngược lại, lãi suất cho vay, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, cũng được điều chỉnh lên vùng 12–14%/năm. Điều này cho thấy “giá của đồng tiền” trong nền kinh tế đang bước vào một chu kỳ mới – đắt đỏ hơn và kém linh hoạt hơn.

Trong bối cảnh đó, các công ty chứng khoán chịu tác động trực tiếp. Nguồn vốn cho vay margin của họ phần lớn đến từ vốn chủ sở hữu, vay ngân hàng, phát hành trái phiếu hoặc các khoản vay hợp vốn quốc tế. Khi chi phí đầu vào gia tăng, áp lực lên lãi suất đầu ra gần như là điều tất yếu.

Từ đầu tháng 3/2026, hàng loạt công ty chứng khoán đã công bố biểu lãi suất mới với mức tăng phổ biến từ 0,5 - 1 điểm phần trăm.

Mặc dù khoảng chênh lệch 1–2 điểm phần trăm so với trước đây tưởng chừng không lớn, nhưng trong thực tế lại có tác động đáng kể đến hiệu quả đầu tư, đặc biệt với các chiến lược nắm giữ trung hạn. Đồng thời phản ánh một thực tế rõ ràng hơn: thời kỳ “tiền rẻ” không còn.

Đáng chú ý, bối cảnh của đợt tăng lãi suất margin lần này diễn ra ngay sau khi dư nợ cho vay toàn thị trường lập đỉnh lịch sử. Tính đến cuối quý IV/2025, tổng dư nợ cho vay tại các công ty chứng khoán ước đạt khoảng 406.000 tỷ đồng, trong đó riêng dư nợ margin chiếm khoảng 392.000 tỷ đồng – mức cao nhất từ trước đến nay.

Theo giới phân tích, quy mô đòn bẩy lớn chưa từng có này khiến TTCK trở nên nhạy cảm hơn với các biến động bất ngờ.

"Khi lãi suất duy trì ở mức cao, chi phí cơ hội tăng lên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến TTCK", ông Huỳnh Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Chứng khoán VikkiBankS đánh giá.

Đừng “bỏ trứng vào một giỏ”

Nhiều ý kiến cho rằng, với mặt bằng lãi suất tiết kiệm quanh 7%/năm, mức P/E khoảng 14 lần hiện nay được xem là tương đối hợp lý. Tuy nhiên, nếu lãi suất tiếp tục nhích lên, định giá thị trường nhiều khả năng sẽ phải điều chỉnh xuống tương ứng.

Đây không chỉ là một nhịp điều chỉnh mang tính kỹ thuật, mà là dấu hiệu cho thấy thị trường đang bước sang một giai đoạn mới – nơi việc sử dụng đòn bẩy đòi hỏi kỷ luật cao hơn, chọn lọc kỹ hơn và gắn chặt với chất lượng tài sản.

Theo khuyến nghị, nhà đầu tư nên chủ động đưa tỷ lệ margin về mức an toàn, tạo “vùng đệm” cho danh mục trước các biến động bất ngờ. Quan trọng hơn, đòn bẩy chỉ nên được sử dụng để khuếch đại lợi nhuận trên những cổ phiếu có nền tảng tốt, thay vì dùng để “bắt đáy” các mã đang trong xu hướng giảm.

Bên cạnh đó, việc thiết lập kỷ luật đầu tư, bao gồm ngưỡng cắt lỗ, tỷ lệ margin tối đa và kế hoạch quản trị rủi ro sẽ trở thành yếu tố sống còn. Trong một thị trường mà chi phí vốn không còn rẻ, lợi thế sẽ thuộc về những nhà đầu tư biết sử dụng đòn bẩy một cách có kiểm soát, thay vì phụ thuộc vào nó.

Theo dõi sát yếu tố vĩ mô cũng là yếu tố cần chú ý. Các yếu tố như lãi suất, chính sách tiền tệ, tỷ giá hay tăng trưởng kinh tế đều có ảnh hưởng lớn đến thị trường chứng khoán. Việc cập nhật thông tin và hiểu rõ bối cảnh vĩ mô sẽ giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn.

Đồng thời, cần kiểm soát cảm xúc. Trong đầu tư, cảm xúc thường là kẻ thù lớn nhất. Sự hoảng loạn khi thị trường giảm hoặc hưng phấn khi thị trường tăng đều có thể dẫn đến những quyết định sai lầm. Do đó, việc giữ được sự bình tĩnh và tuân thủ kế hoạch đã đề ra là yếu tố then chốt.

Điều quan trọng, nhà đầu tư cần có chiến lược quản trị và phân bổ tài sản phù hợp, đặc biệt trong giai đoạn không chỉ chứng khoán, mà các kênh tài sản lên xuống mạnh.

Bà Lục Kim Thanh, Giám đốc Khối Kinh doanh số, Chứng khoán Kafi cho rằng với danh mục tài sản rủi ro (cổ phiếu, chứng quyền) nên được giảm về dưới 30%, thay vào đó tạm thời chúng ta sẽ phân bổ nhiều hơn vào nhóm tài sản có lợi suất ổn định (tiền gửi, trái phiếu). Tiếp theo, hãy duy trì ít nhất 30% tiền mặt trong tài khoản, ở giai đoạn này, tiền mặt không phải là gánh nặng mà là “vũ khí” mạnh mẽ nhất.

Nếu nhà đầu tư theo đuổi chiến lược đầu tư một cách mạo hiểm, thì tỷ lệ sử dụng margin cũng đừng vượt quá 30% giá trị danh mục.

Còn nếu muốn “bắt đáy” cổ phiếu, cũng chỉ nên mua tối đa 30% lượng cổ phiếu dự định mua để lấy vị thế, còn lại sẽ phân bổ sau. Thị trường biến động là cơ hội thích hợp để chuyển từ chiến lược “ổn định tài sản” sang “gia tăng tài sản”, tuy nhiên điều quan trọng nhất vẫn là tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi.

Hải Giang