Cuộc chiến ngầm bên trong Iran nhằm chặn đàm phán với Mỹ

Người tuần hành cầm lá cờ có hình ảnh ba đời Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ruhollah Khomeini, Ayatollah Ali Khamenei và Mojtaba Khamenei, trong một cuộc mít tinh ở Tehran vào ngày 29/4/2026. Ảnh: Wana News Agency

Theo CNN, hoạt động của nhóm trên tiếp thêm cơ sở cho tuyên bố của Tổng thống Donald Trump rằng nội bộ Cộng hòa Hồi giáo Iran đang chia rẽ sâu sắc.

Nhóm này có chung quan điểm với ông Trump rằng thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Iran và các cường quốc thế giới là một sai lầm, nhưng vì những lý do hoàn toàn khác. Lập trường của họ chống phương Tây đến mức ngay cả theo tiêu chuẩn của phe bảo thủ Iran, họ vẫn bị xem là cực đoan. Những nỗ lực của chính quyền Iran nhằm xoa dịu nhóm này cho đến nay đều thất bại.

Nhóm "siêu cách mạng"

Trong lúc ban lãnh đạo mới của Iran cố gắng thể hiện sự đoàn kết trước mối đe dọa sống còn lớn nhất mà nước Cộng hòa Hồi giáo từng đối mặt, nhóm siêu cứng rắn này lại đẩy mạnh các chiến dịch trên truyền thông, trong quốc hội và ngoài đường phố nhằm phản đối bất kỳ thỏa thuận nào với Mỹ. Họ cho rằng chỉ bằng cách đánh bại Washington, Iran mới có thể đạt được một thỏa thuận có lợi.

Nhóm này được gọi là “Jebhe-ye Paydari” – hay Mặt trận Kiên định (Endurance Front). Các thành viên thường được giới quan sát mô tả là “Những nhà cách mạng siêu cấp”, tự xem mình là những người bảo vệ các giá trị của cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 – cuộc cách mạng lật đổ chế độ Shah thân phương Tây và thiết lập một nhà nước chuyên chế dựa trên tư tưởng Hồi giáo dòng Shiite.

“Họ xem cuộc kháng chiến chống Mỹ và Israel là cuộc chiến vĩnh cửu”, Hamidreza Azizi, nghiên cứu viên tại Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức, nói với CNN. “Họ tin vào một nhà nước Shiite phải tiếp tục tồn tại cho tới ngày tận thế và cực kỳ cuồng tín với hệ tư tưởng tôn giáo đó".

Sự nổi lên của nhóm này như một trong những lực lượng phản đối mạnh mẽ nhất việc hòa dịu với Mỹ trong hai tháng qua cho thấy những cuộc đấu đá quyền lực đang định hình Iran hậu Ali Khamenei, sau khi lãnh tụ tối cao tiền nhiệm bị sát hại hồi cuối tháng 2, ngay ngày đầu tiên của cuộc chiến.

Trong bối cảnh Tehran đang tham gia các cuộc đàm phán hòa bình đầy rủi ro, kết quả cuối cùng có thể quyết định phe phái nào sẽ chiếm ưu thế trong giai đoạn tiếp theo của Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Tehran cố giữ đoàn kết

Trong tháng qua, giới chức Iran đã cố gắng cân bằng giữa việc đàm phán với ông Trump và xoa dịu các phe phái quyền lực trong bức tranh chính trị đa dạng của đất nước, bao gồm cả nhóm Paydari (Mặt trận Kiên định). Việc các thành viên của nhóm này được đưa vào các cuộc gặp với phía Mỹ tại Pakistan tháng trước cho thấy Tehran muốn thể hiện sự thống nhất nội bộ.

Dù vậy, nhóm này ngày càng công khai chỉ trích các nhà đàm phán trong nước, và các chuyên gia cho rằng chính điều đó đã khiến ông Trump mô tả ban lãnh đạo Iran là “rạn nứt” và “hỗn loạn” hồi tháng trước.

Các lãnh đạo Iran, bao gồm lãnh tụ tối cao mới Mojtaba Khamenei, đã đưa ra các tuyên bố thể hiện sự đoàn kết sau phát biểu của ông Trump. Tuy nhiên, phe cứng rắn vẫn tiếp tục khoét sâu chia rẽ, cáo buộc nhóm đàm phán không trung thành với Cộng hòa Hồi giáo và đi ngược “lằn ranh đỏ” của ông Khamenei trong đàm phán - bao gồm cả việc thảo luận về chương trình hạt nhân Iran.

Nhiều người trong nhóm này xem việc cân nhắc một thỏa thuận với Mỹ là hành động đầu hàng.

Tàu Iran tuần tra trong cuộc diễn tập quân sự ở Vịnh Oman. Ảnh: The Guardian/TTXVN

“Họ (Mỹ) nhận ra rằng việc giết các lãnh đạo, chỉ huy và người thân yêu của chúng ta chẳng khiến họ phải trả giá gì”, một bài viết trên Raja News – cơ quan truyền thông đại diện cho nhóm Paydari – viết. “Họ hiểu rằng ngay cả khi họ khiến Imam của chúng ta (Ali Khamenei) tử vì đạo, vẫn còn những nhóm ở đây sẵn sàng đàm phán, bắt tay với Steve Witkoff, JD Vance và Jared Kushner, mỉm cười với những kẻ sát hại Imam của chúng ta".

Phe này bị xem là cực đoan tới mức ngay cả các nhân vật bảo thủ khác trong hệ thống chính trị Iran cũng coi họ là bên lề. Tuy nhiên, họ đã cắm rễ trong nhiều trung tâm quyền lực quan trọng của Iran và sở hữu những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong truyền thông nhà nước, giới chính trị cũng như tôn giáo.

Hiện chưa rõ họ có bao nhiêu sự ủng hộ trong xã hội, nhưng một trong những gương mặt nổi bật nhất của nhóm – cựu lãnh đạo an ninh quốc gia Saeed Jalili – từng giành được 13 triệu phiếu trong cuộc bầu cử năm 2021 và về nhì. Em trai ông Saeed, Vahid Jalili, hiện là quan chức cấp cao tại Đài truyền hình quốc gia IRIB.

Các thành viên nhóm phản đối đàm phán với Mỹ vì niềm tin tôn giáo và ý thức hệ sâu sắc. Họ cáo buộc giới chức Iran “hèn nhát” khi tham gia các cuộc đàm phán sẽ gây “thiệt hại to lớn cho dân tộc Iran”.

Một trung tâm quyền lực mới

Sau 8 tuần Mỹ và Israel không kích bắt đầu từ cuối tháng 2, nhóm Paydari đã hình thành một trung tâm quyền lực mới thông qua các cuộc biểu tình quy mô lớn tại Tehran. Hàng nghìn người ủng hộ trung thành nhất của chế độ, bao gồm các thành viên Paydari, đã xuống đường nhằm gây áp lực lên ban lãnh đạo mới của Iran.

Lãnh tụ tinh thần của nhóm, Đại Giáo chủ Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi – người đã qua đời năm 2021 – từng là một trong những giáo sĩ cực đoan nhất Iran. Ông từng là thành viên Hội đồng Chuyên gia, cơ quan có nhiệm vụ lựa chọn lãnh tụ tối cao, đồng thời lãnh đạo một viện đào tạo tôn giáo được tài trợ rất mạnh, nơi nhiều học viên sau này nắm giữ các vị trí quan trọng trong chính quyền.

Người kế nhiệm vai trò lãnh tụ tinh thần hiện nay là Đại giáo chủ Mahdi Mirbaqiri – một giáo sĩ có ảnh hưởng lớn và từng được xem là ứng viên tiềm năng cho vị trí lãnh tụ tối cao. Theo Azizi, ông này mang “tư tưởng tận thế” và muốn thúc đẩy ngày tận thế bằng cách kích động “xung đột quy mô lớn” và “cuộc đối đầu toàn diện” với phương Tây.

Trong lúc nhiều người Iran ôn hòa ngày càng thất vọng với tình hình đất nước, nhóm Paydari lại tận dụng được sự ủng hộ của thế hệ người Iran trẻ tuổi mang tư tưởng “cách mạng”, những người ngày càng trung thành hơn với chế độ sau các cuộc tấn công liên tiếp của Mỹ và Israel.

Ngày càng bị cô lập

Chính trường Iran từ lâu vốn chia rẽ, với các phe phái thường xuyên xung đột về chính sách quốc gia và cách tiếp cận với phương Tây. Tuy nhiên, nhóm Jebhe-ye Paydari hiện trở nên gây chia rẽ đến mức ngay cả các chính trị gia đối địch cũng liên kết chống lại họ. Nhóm này đang hứng chịu nhiều chỉ trích gay gắt từ truyền thông, giới bình luận và cả dư luận đường phố.

“Có vẻ như điều đó đang phản tác dụng”, Mohammad Ali Shabani, Tổng biên tập Amwaj.media – trang tin chuyên về Iran và Trung Đông – nhận định. “Họ gây rất nhiều ồn ào và bị cho là đã giúp Mỹ và Israel tô vẽ hình ảnh Iran đang chia rẽ sâu sắc nội bộ… nhưng phe cực đoan bên lề này đang bị phản ứng dữ dội từ mọi phía và ngày càng cô lập".

Theo ông Shabani, phe cứng rắn không thực sự phản đối một thỏa thuận với Mỹ. Điều họ muốn là chính mình phải là bên đạt được thỏa thuận đó để gia tăng ảnh hưởng và tái sắp xếp cấu trúc quyền lực trong nước.

“Họ nói rằng nếu tiếp tục chiến đấu, Iran có thể buộc Mỹ phải nhượng bộ rồi áp đặt điều kiện của mình”, ông nói. “Không ai ở Iran phản đối một thỏa thuận. Vấn đề nằm ở chiến thuật để đạt được nó – và ai sẽ là người ký kết".

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo CNN)