'Cú hích' tiếp sức hộ kinh doanh

Giảm gánh nặng chi phí

Theo Nghị định số 141/2026/NĐ-CP ngày 29-4 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 68/2026/NĐ-CP quy định về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và Nghị định số 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, ngưỡng doanh thu hộ kinh doanh không phải nộp thuế thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng được nâng lên 1 tỷ đồng thay cho dưới 500 triệu đồng. Ngưỡng doanh thu mới được áp dụng từ ngày 1-1-2026.

Đánh giá về sự điều chỉnh trên, nhiều chuyên gia cho rằng việc nâng ngưỡng miễn thuế đối với hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng/năm có thể coi là “cú hích” đối với khu vực kinh tế cá thể, phù hợp với thực tiễn phát triển. Trong bối cảnh chi phí đầu vào gia tăng, sức mua chưa thực sự ổn định và nhiều hộ kinh doanh vẫn còn quy mô nhỏ, việc nới ngưỡng miễn thuế giúp giảm áp lực tài chính, tạo điều kiện duy trì và mở rộng hoạt động.

Cán bộ thuế hướng dẫn hộ kinh doanh thực hiện chuyển từ thuế khoán sang kê khai. Ảnh: PV

Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú nhìn nhận, điểm tích cực rõ nhất của chính sách là góp phần tăng tích lũy cho hộ kinh doanh. Phần nghĩa vụ thuế được miễn không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn có thể được tái đầu tư vào sản xuất, kinh doanh, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi có thêm nguồn lực, các hộ kinh doanh sẽ chủ động hơn trong việc đổi mới mô hình, nâng cấp chất lượng sản phẩm, dịch vụ, qua đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường.

Bên cạnh đó, chính sách này còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc khi khu vực hộ kinh doanh hiện đang tạo việc làm cho hàng chục triệu lao động. Việc giảm gánh nặng thuế sẽ gián tiếp hỗ trợ duy trì việc làm, thậm chí mở rộng cơ hội tuyển dụng, đặc biệt tại khu vực nông thôn và các địa phương ngoài trung tâm.

Ông Nguyễn Ngọc Tú cũng nhấn mạnh, việc nâng ngưỡng miễn thuế lên 1 tỷ đồng thể hiện định hướng “nuôi dưỡng nguồn thu” của Nhà nước, thay vì chỉ tập trung vào thu ngay trong ngắn hạn.

Khi hộ kinh doanh phát triển tốt hơn, quy mô lớn dần và tiến tới chuyển đổi thành doanh nghiệp, nguồn thu ngân sách về lâu dài sẽ bền vững hơn. Do đó, nếu được triển khai đồng bộ với các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi và quản lý phù hợp, chính sách này không chỉ mang lại lợi ích trước mắt mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển lành mạnh của khu vực kinh tế tư nhân trong thời gian tới.

Về phía hộ kinh doanh, anh Nguyễn Văn Hùng, chủ một quán ăn nhỏ tại phường Hai Bà Trưng, cho biết: “Doanh thu của quán khoảng 700 triệu đồng/năm, nhưng chi phí nguyên liệu, thuê mặt bằng, nhân công đã chiếm phần lớn. Khi có thông tin miễn thuế dưới 1 tỷ đồng, tôi rất mừng, bởi năm nay kinh tế khó khăn, làm ăn chật vật”.

Còn chị Nguyễn Thúy Diệu, chủ hộ kinh doanh ngành hàng thực phẩm chế biến tại chợ Thành Công chia sẻ: "Chính sách mang lại sự yên tâm cho hộ kinh doanh nhỏ khi không phải lo lắng nhiều đến việc nộp thuế. Buôn bán nhỏ lẻ như chúng tôi, lãi không nhiều, nên khi được miễn thuế thì đỡ áp lực hẳn. Đây là động lực để những người kinh doanh nhỏ yên tâm bám nghề, ổn định cuộc sống trong bối cảnh thị trường còn nhiều khó khăn”.

Thống kê của Cục Thuế cho thấy hiện cả nước có hơn 2,5 triệu hộ kinh doanh thuộc diện được hưởng chính sách. Với chính sách mới, những hộ kinh doanh có doanh thu dưới mức 1 tỷ đồng, nếu đã kê khai và nộp thuế trong quý I-2026, có thể được hoàn trả số tiền đã nộp.

Ngay sau khi Nghị định số 141/2026/NĐ-CP được ban hành, Cục Thuế đã yêu cầu cơ quan thuế các tỉnh, thành phố khẩn trương triển khai; trong đó, nhấn mạnh việc tuyên truyền chính sách mới tới người nộp thuế, đồng thời hướng dẫn hộ kinh doanh thủ tục hoàn thuế nếu thuộc diện được miễn. Đối với các hộ kinh doanh có doanh thu vượt 1 tỷ đồng theo kê khai từng quý, cơ quan thuế sẽ hướng dẫn điều chỉnh vào cuối năm. Trường hợp tổng doanh thu cả năm vẫn dưới 1 tỷ đồng, số thuế đã nộp sẽ được hoàn hoặc bù trừ theo quy định.

Ngăn ngừa phát sinh tiêu cực trong thực thi chính sách

Việc nâng ngưỡng miễn thuế đối với hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng/năm, dù mang ý nghĩa tích cực, song vẫn có thể phát sinh một số tác động phụ đáng lưu ý trong quá trình thực thi.

Trước hết, theo chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú, khi phần lớn hộ kinh doanh có doanh thu dưới ngưỡng không phải nộp thuế và không bắt buộc thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ, khiến quy mô khu vực kinh tế phi chính thức có nguy cơ gia tăng. Điều này khiến cơ quan quản lý gặp khó khăn trong việc thu thập dữ liệu chính xác về doanh thu, quy mô và mức độ đóng góp của khu vực này.

Chưa kể, khi giao dịch không đi kèm hóa đơn chứng từ đầy đủ, việc kiểm soát nguồn gốc hàng hóa trở nên khó khăn hơn, tiềm ẩn rủi ro về hàng kém chất lượng và ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.

Một số chuyên gia khác nhìn nhận, có thể phát sinh hành vi “né thuế” thông qua việc chia nhỏ hoạt động kinh doanh. Chẳng hạn, thay vì duy trì một cơ sở có doanh thu vượt ngưỡng, một số chủ hộ có thể tách thành nhiều hộ kinh doanh khác nhau, đứng tên người thân hoặc sử dụng nhiều địa điểm kinh doanh để giữ doanh thu của từng đơn vị dưới mức 1 tỷ đồng. Khi đó, về hình thức, các hộ đều thuộc diện miễn thuế, nhưng về bản chất lại là một thực thể kinh doanh có quy mô lớn.

Để hạn chế tình trạng trên, theo các chuyên gia, cần triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý theo hướng dựa trên bản chất hoạt động kinh doanh thay vì chỉ dựa vào hình thức đăng ký. Trước hết, cơ quan thuế cần rà soát, nhận diện các trường hợp có dấu hiệu liên kết như cùng địa điểm kinh doanh, chung nguồn hàng hoặc có quan hệ gia đình, từ đó xem xét gộp doanh thu để xác định đúng nghĩa vụ thuế.

Bên cạnh đó, việc gắn mã số định danh cá nhân với hoạt động kinh doanh cũng giúp kiểm soát tình trạng một người đứng tên nhiều hộ nhằm phân tán doanh thu.

Một giải pháp quan trọng khác là thúc đẩy áp dụng hóa đơn điện tử, công cụ ghi nhận doanh thu đơn giản, kể cả với hộ kinh doanh được miễn thuế, qua đó tạo dữ liệu minh bạch phục vụ công tác quản lý. Đồng thời, cần tăng cường hậu kiểm theo hướng quản lý rủi ro, tập trung vào các trường hợp có doanh thu sát ngưỡng trong thời gian dài.

Về lâu dài, chính sách cũng cần thiết kế theo hướng khuyến khích minh bạch, để việc tuân thủ mang lại lợi ích cao hơn so với hành vi lách luật.

Hương Thủy