Công dân số - nền tảng của xã hội số

Phường Đồng Xoài công khai bộ thủ tục hành chính bằng mã QR giúp người dân thuận tiện trong tra cứu và nộp thủ tục online. Ảnh: Ngân Hà

Chủ động bước vào thế giới số

Ở các thôn, ấp vùng sâu, xa, vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh Đồng Nai, việc tiếp cận công nghệ của người dân còn hạn chế thì trưởng thôn, bí thư chi bộ thôn đang chứng minh khả năng nhanh nhạy, thích ứng với chuyển đổi số. Điển hình như ông Điểu Lích, Trưởng thôn 5, xã Bù Đăng đã chủ động ứng dụng công nghệ số trong mọi hoạt động của khu dân cư để tăng tính sinh động và lan tỏa tinh thần chuyển đổi số trong cộng đồng dân cư. Không chỉ tự mua sắm máy tính, điện thoại thông minh để trở thành “trưởng thôn số”, ông còn không ngừng học hỏi, vượt qua rào cản tuổi tác để cập nhật công nghệ mới.

Ông Điểu Lích chia sẻ: “Tôi phải chủ động học hỏi, tận dụng tối đa lợi thế từ mạng xã hội để làm kênh tuyên truyền cũng như tiếp nhận ý kiến đồng bào ở cơ sở. Nhờ có máy tính, điện thoại thông minh đã giúp cán bộ thôn không phải chạy đi, chạy lại vất vả. Từ đó, việc lan tỏa nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước đến với đồng bào nhanh và hiệu quả hơn”.

Tổ Công nghệ số cộng đồng ấp 5, xã Nha Bích có trên 10 thành viên. Đều đặn mỗi tháng, các thành viên trong tổ tự sắp xếp công việc gia đình, vườn rẫy để cùng đến từng nhà “cầm tay chỉ việc” cho người lớn tuổi, đối tượng yếu thế biết và sử dụng thành thạo điện thoại thông minh phục vụ cuộc sống hằng ngày. Bà Nguyễn Thị Chung, Bí thư Chi bộ ấp 5, xã Nha Bích vui vẻ chia sẻ: Với giải pháp một đảng viên, cán bộ thôn kèm 10 người dân, đến nay toàn ấp đã có trên 90% người dân biết sử dụng điện thoại thông minh, nộp thủ tục hành chính trực tuyến; thanh toán trực tuyến và biết tự bảo vệ mình trên không gian mạng.

Phong trào Bình dân học vụ số đang được tỉnh Đồng Nai triển khai mạnh mẽ, đồng bộ, từ thành thị đến nông thôn, từ công sở đến trường học, từ doanh nghiệp đến từng hộ dân, tạo ra sự thay đổi về nhận thức và năng lực số trong toàn dân.

Anh Mai Quế Anh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Kỹ năng và sự kiện Quế Anh Skill, xã Lộc Ninh, tỉnh Đồng Nai đang đứng ra tổ chức miễn phí các lớp học về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho người dân và giáo viên ở các xã biên giới. Lớp học có cả những học viên trẻ và lớn tuổi nhưng chung một mục tiêu là học để phục vụ cuộc sống hằng ngày, bước vào “thế giới số” một cách tự tin và an toàn. Anh Mai Quế Anh cho biết: Ở các xã vùng sâu, vùng xa, việc đưa các công cụ hỗ trợ AI thông qua các lớp học không chỉ là bước đi công nghệ mà còn thu hẹp khoảng cách số giữa thành thị và nông thôn, xóa tâm lý e ngại khi tiếp cận công nghệ.

Còn với bà Nguyễn Thị Bích, phường Đồng Xoài, năm nay đã ngoài 60 tuổi, từ chỗ lúng túng với máy tính, điện thoại thông minh, giờ bà đã sử dụng thành thạo để đọc tin tức, tra cứu thông tin, đặt hàng online và thậm chí có thu nhập ổn định nhờ bán hàng online. Điều đó cho thấy, Phong trào Bình dân học vụ số đang được người dân hưởng ứng mạnh mẽ, trở thành văn hóa học tập suốt đời, nơi mỗi người dân tự nguyện nâng cao năng lực số của bản thân, để không bị tụt lại trong hành trình chuyển đổi số.

Các chương trình, kế hoạch bình dân học vụ số của tỉnh đều hướng đến mục tiêu không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số; hướng tới 80% người trưởng thành biết sử dụng thiết bị thông minh, khai thác hiệu quả nền tảng, dịch vụ số thiết yếu và biết tự bảo vệ trên môi trường số…

Cầu nối hình thành công dân số

Tại phường Trấn Biên - nơi lượng người dân đến giải quyết thủ tục hành chính tăng đột biến sau sáp nhập, các đội hình “bình dân học vụ số” được triển khai ngay từ sớm. Mỗi ngày, đoàn viên thanh niên túc trực tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, hỗ trợ người dân lấy số thứ tự, phân luồng quầy, kê khai hồ sơ điện tử, cài đặt VNeID và nộp hồ sơ trực tuyến tại chỗ.

Bà Huỳnh Thị Kim Tuyết, người dân phường Trấn Biên chia sẻ: “Sự hỗ trợ của các bạn trẻ đã giúp tôi giảm lo lắng khi làm thủ tục hành chính. Ban đầu, tôi nghĩ làm thủ tục trực tuyến phức tạp, nhưng khi được hướng dẫn thì thấy khá đơn giản, tiện lợi. Những việc trước đây tôi nghĩ phải nhờ con cháu thì nay có thể tự làm”.

Tại phường Biên Hòa, lực lượng công an cơ sở cũng đang trở thành điểm tựa quan trọng trong hành trình xây dựng công dân số. Các đợt cao điểm “đến từng nhà, rà từng hộ” hỗ trợ đăng ký tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2 được triển khai bài bản, ưu tiên người cao tuổi, người không rành công nghệ. Thượng úy Trần Hồ Tuấn Kiệt, cán bộ Công an phường Biên Hòa cho biết: Chúng tôi không chỉ làm giúp mà hướng dẫn để người dân tự thao tác. Mục tiêu là để người dân hiểu và chủ động sử dụng các dịch vụ công trực tuyến thành thục.

Không chỉ dừng ở hành chính, “Bình dân học vụ số” còn lan tỏa sang các lĩnh vực thiết yếu khác như y tế. Việc ứng dụng AI trong chẩn đoán hình ảnh tại các bệnh viện lớn của tỉnh đã góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, rút ngắn thời gian chờ đợi, giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế hiện đại hơn. Bác sĩ Nguyễn Viết Lanh, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Đa khoa Thống Nhất cho rằng: AI giúp bác sĩ phát hiện tổn thương nhanh và chính xác hơn, đồng thời tạo điều kiện hội chẩn từ xa, đảm bảo an toàn dữ liệu cho người bệnh.

Điều này cho thấy, công dân số không chỉ là người biết sử dụng dịch vụ công, mà còn là người được thụ hưởng các tiện ích số trong mọi mặt đời sống. Chuyển đổi số sẽ không thể thành công nếu thiếu sự tham gia chủ động của người dân. Khi mỗi người biết sử dụng công nghệ đúng cách, an toàn và hiệu quả, chuyển đổi số sẽ không còn là mục tiêu xa vời mà trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững của địa phương.

Hành trình xây dựng công dân số ở Đồng Nai đang được hình thành bằng những việc làm cụ thể, bền bỉ. Năm 2025, Đồng Nai có trên 98% hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận và xử lý trên môi trường điện tử, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 99%. Những con số trên không chỉ minh chứng cho nỗ lực, quyết tâm xây dựng chính quyền số từ cơ sở mà còn cho thấy sự thay đổi rõ nét trong nhận thức, thói quen của người dân khi chủ động tiếp cận và sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Chuyển đổi số là xu thế không thể đảo ngược, nhưng thành công hay thất bại lại phụ thuộc vào từng con người cụ thể. Hạ tầng số có thể được xây dựng bằng vốn đầu tư; chính quyền số có thể định hình bằng chính sách; song công dân số chỉ có thể hình thành bằng sự đồng thuận, nỗ lực và thay đổi từ chính mỗi người. Để mỗi người dân trở thành một công dân số - đó không chỉ là mục tiêu mà còn là chìa khóa mở ra cánh cửa để Đồng Nai phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Ngân Hà - Thu Hồng