Công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 13 luật

Quang cảnh họp báo - Ảnh: Đức Tuân.

Tại buổi họp báo, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước, Trợ lý Chủ tịch nước Cấn Đình Tài đã công bố các Luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua gồm: Luật Tương trợ tư pháp về dân sự; Luật Giám định tư pháp; Luật Thi hành án dân sự; Luật Dân số; Luật Phòng bệnh; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ; Luật Trí tuệ nhân tạo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; Luật Công nghệ cao; Luật Chuyển đổi số; Luật Xây dựng; Luật Hàng không dân dụng Việt Nam; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn.

Luật Dân số gồm 8 chương, 30 điều. Đáng chú ý, Luật có nhiều quy định mới so với Pháp lệnh dân số, trong đó, có các biện pháp duy trì mức sinh thay thế. Cụ thể như, trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng, lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con; hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với: Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế; phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở đối với người có từ 2 con đẻ trở lên..

Ngoài ra, luật mới cũng bổ sung các quy định về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Cụ thể, luật cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; cấm thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính. Luật cũng khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

Luật cũng bổ sung các quy định về thích ứng với già hóa dân số, trong đó, chủ động chuẩn bị cho tuổi già như chuẩn bị về sức khỏe, tài chính, tâm lý; tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; tham gia học tập, nâng cao kiến thức, kỹ năng để duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội; tham gia các hoạt động hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi…

Tương tự, Luật Phòng bệnh khẳng định, phòng bệnh chủ động là chính, lấy người dân làm trung tâm, chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Luật không chỉ tập trung vào bệnh truyền nhiễm mà bao quát cả bệnh không lậy nhiễm, rối loạn tâm thần, dinh dưỡng trong phòng bệnh và điều kiện bảo đảm để phòng bệnh.

Ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí chi thường xuyên, chi đầu tư cho y tế dự phòng; thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn tài chính bền vững cho hoạt động phòng bệnh. Nâng cao quyền lợi người dân như: được hưởng chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên; được bảo đảm công bằng trong tiếp cận vaccine, sinh phẩm; hướng dẫn thực hiện dinh dưỡng hợp lý, trong đó chú trọng dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời.

Hai luật này đều có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-7-2026.

Luật Tương trợ tư pháp về dân sự nhằm hoàn thiện pháp luật tương trợ tư pháp về dân sự theo hướng hiện đại, khả thi, hỗ trợ quy trình giải quyết các vụ việc dân sự (theo nghĩa rộng, bao gồm: Dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, phá sản, thi hành án dân sự) và vụ án hành chính có yếu tố nước ngoài, được nhanh chóng, chính xác, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân có liên quan. Đồng thời, tăng cường khả năng thực hiện quyền tiếp cận công lý của tổ chức, cá nhân; hoàn thiện cơ sở pháp lý trong nước, tạo thuận lợi cho ký kết và thực hiện điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp về dân sự; thúc đẩy và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp của Việt Nam.

Luật Thi hành án dân sự gồm 5 chương, 116 điều. Việc ban hành Luật đã kế thừa có chọn lọc các quy định còn phù hợp, đã được thực tiễn kiểm nghiệm; đồng thời sửa đổi, bổ sung quy định bất cập, hạn chế từ thực tiễn; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về công tác thi hành án dân sự; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp; tính khả thi, thống nhất, đồng bộ với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành có liên quan.

Hai luật trên có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-7-2026.

Luật Giám định tư pháp có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-5-2026 nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; nâng cao chất lượng đội ngũ, tổ chức và hiệu quả hoạt động giám định tư pháp; tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng; đồng thời kế thừa, phát triển các quy định đã phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động giám định tư pháp, phục vụ hoạt động tố tụng, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và đấu tranh, phòng, chống tội phạm.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ gồm 3 điều, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-4-2026. Việc ban hành Luật nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ một cách hiệu quả, đồng bộ, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và chủ trương phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bắt kịp xu thế thế giới trong chuyển giao công nghệ. Tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính; tăng cường công tác thông tin, thống kê về chuyển giao công nghệ phục vụ quản lý nhà nước. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ nội sinh, khơi luồng công nghệ giữa các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong nước và giữa các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân. Đồng thời phát triển thị trường khoa học và công nghệ hoạt động hiệu quả, minh bạch và chuyên nghiệp, tạo môi trường thuận lợi cho các giao dịch công nghệ, tài sản trí tuệ, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Luật Trí tuệ nhân tạo gồm 8 chương, 35 điều; có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-3-2026. Việc xây dựng Luật nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, bảo đảm phát triển an toàn, có trách nhiệm và vì con người; thúc đẩy trí tuệ nhân tạo trở thành hạ tầng trí tuệ quốc gia, là động lực cho tăng trưởng năng suất, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc gia; tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, nhân văn và đáng tin cậy, khuyến khích hợp tác, sáng tạo, thương mại hóa và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-4-2026 với 3 điều. Những nội dung chủ yếu trong Luật như: Cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện hoạt động sở hữu trí tuệ; thúc đẩy khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ; bảo hộ đối tượng mới; xử lý vấn đề mới phát sinh và nâng cao hiệu quả của hoạt động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ…

Luật Công nghệ cao và Luật Chuyển đổi số đều có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-7-2026. Điểm nhấn đáng lưu ý là Luật Công nghệ tạo hành lang pháp lý đầy đủ, thống nhất để thúc đẩy phát triển công nghệ cao, đặc biệt là công nghệ chiến lược; tập trung nguồn lực quốc gia cho nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và làm chủ các công nghệ có tính đột phá, lan tỏa. Đồng thời, hoàn thiện chính sách, xác định công nghệ cao, công nghệ chiến lược là một trong những đột phá chiến lược nhằm phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Với 8 chương, 48 điều, Luật Chuyển đổi số tập trung giải quyết 5 nhóm vấn đề cốt lõi nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực đột phá cho chuyển đổi số quốc gia. Đó là: Thiết lập khung pháp lý thống nhất để hình thành quốc gia số; thiết lập hành lang pháp lý về hoạt động chuyển đổi số, bảo đảm vừa quản lý, vừa thúc đẩy phát triển toàn diện chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; thiết lập cơ chế điều phối quốc gia về Chuyển đổi số bảo đảm thống nhất, hiệu quả; luật hóa cơ chế về tài chính, nhân lực số cho Chuyển đổi số; quy định cơ chế đánh giá định kỳ, công khai kết quả Chuyển đổi số và tuyên hủy Luật Công nghệ thông tin.

Hà Phong