Công bố Bộ Quy tắc sử dụng AI để bảo vệ giá trị cốt lõi của báo chí

Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu bế mạc Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026.

Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 được tổ chức trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc với chủ đề “Báo chí Việt Nam - Trung thành, Sáng tạo, Trách nhiệm trong kỷ nguyên mới”, hướng tới kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026).

Với 11 phiên thảo luận chuyên đề cùng sự tham gia của gần 70 diễn giả là lãnh đạo cơ quan báo chí, chuyên gia truyền thông, nhà quản lý và các nhà báo giàu kinh nghiệm, diễn đàn đã tập trung phân tích những vấn đề lớn đặt ra đối với báo chí hiện đại như chuyển đổi số, phát triển kinh tế báo chí, bảo vệ bản quyền, nâng cao năng lực cạnh tranh của báo chí chính thống và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động tòa soạn.

AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế nhà báo

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang tác động mạnh mẽ tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là truyền thông và báo chí, việc ban hành Bộ Quy tắc sử dụng AI được đánh giá là cần thiết nhằm định hướng việc khai thác công nghệ theo hướng hiệu quả, an toàn và có trách nhiệm.

Theo Hội Nhà báo Việt Nam, bộ quy tắc gồm 10 nguyên tắc cơ bản, đặt con người ở vị trí trung tâm của quá trình sản xuất nội dung báo chí.

Nguyên tắc đầu tiên khẳng định AI chỉ là công cụ hỗ trợ kỹ thuật, không thể thay thế vai trò của nhà báo. Người làm báo phải giữ quyền kiểm soát đối với toàn bộ quy trình sản xuất thông tin, chịu trách nhiệm cuối cùng về nội dung được công bố và không được phó mặc cho các hệ thống tự động.

Bộ quy tắc cũng nhấn mạnh yêu cầu không xem AI là nguồn tin chính thức. Mọi thông tin, dữ liệu, nhận định hay trích dẫn do AI cung cấp đều phải được kiểm chứng từ các nguồn tin xác thực trước khi sử dụng trong tác phẩm báo chí.

Một yêu cầu quan trọng khác là không đăng tải nguyên bản nội dung do AI tạo ra. Các sản phẩm được hỗ trợ bởi AI phải trải qua quá trình biên tập, kiểm chứng, bổ sung ngữ cảnh và được người có thẩm quyền phê duyệt trước khi xuất bản.

Đặc biệt, Hội Nhà báo Việt Nam nghiêm cấm việc sử dụng AI để tạo lập hoặc phát tán thông tin sai sự thật, tin giả, dữ liệu giả, nhân vật giả hay phát ngôn giả. Đồng thời, không được sử dụng công nghệ deepfake hoặc các hình thức giả mạo hình ảnh, giọng nói nhằm đánh lừa công chúng hoặc xâm phạm quyền cá nhân.

Bộ quy tắc cũng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt đối với việc bảo vệ nguồn tin, dữ liệu cá nhân và tài liệu nội bộ; không đưa các thông tin nhạy cảm lên các nền tảng AI công cộng khi chưa được kiểm soát đầy đủ về bảo mật.

Bên cạnh đó, việc sử dụng AI phải bảo đảm tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, không được khai thác hoặc sao chép trái phép tác phẩm của người khác để né tránh nghĩa vụ bản quyền.

Đối với các nội dung có sự tham gia đáng kể của AI, các cơ quan báo chí cần minh bạch với công chúng bằng cách ghi chú hoặc thông báo phù hợp để người đọc nhận biết.

Đối với các lĩnh vực nhạy cảm như chính trị, quốc phòng, an ninh, thiên tai, dịch bệnh, trẻ em hay các vụ việc pháp lý, AI chỉ được sử dụng như công cụ hỗ trợ kỹ thuật và không được tự đưa ra nhận định hay kết luận.

Toàn bộ quá trình ứng dụng AI trong báo chí phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về báo chí, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và các quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam.

Các đại biểu chụp ảnh tại phiên bế mạc Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026.

Xây dựng “hạ tầng niềm tin” trong kỷ nguyên AI

Phát biểu bế mạc diễn đàn, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra lượng thông tin khổng lồ với tốc độ chưa từng có, báo chí chính thống cần xác định rõ lợi thế cạnh tranh của mình.

Theo ông, báo chí không thể cạnh tranh với mạng xã hội bằng tốc độ đơn thuần, mà phải khẳng định vị thế bằng độ tin cậy, tính xác thực, chiều sâu phân tích và trách nhiệm xã hội.

Ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh rằng phiên thảo luận chuyên đề về chủ đề “AI - Ứng dụng thế nào, kiểm soát ra sao tại các tòa soạn Việt Nam” đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới báo chí. Nhiều cơ quan báo chí hiện nay đã coi AI là một trong những công cụ chiến lược nhằm nâng cao năng suất lao động, hỗ trợ sáng tạo nội dung, tối ưu hóa quy trình sản xuất và giảm chi phí vận hành.

Tuy nhiên, cùng với những cơ hội lớn, AI cũng đặt ra không ít thách thức liên quan đến độ chính xác của thông tin, bản quyền nội dung, trách nhiệm pháp lý và nguy cơ làm suy giảm vai trò của người làm báo nếu bị lạm dụng.

“Báo chí sáng tạo và sử dụng AI có trách nhiệm mới tạo nên sự thành công cho các tác phẩm báo chí và giành được sự quan tâm của độc giả. Xét cho cùng, sự chính trực và đạo đức nghề nghiệp mới là yếu tố tạo nên niềm tin của công chúng. Đó cũng chính là tài sản lớn nhất của báo chí chính thống”, ông Lê Quốc Minh khẳng định.

Việc công bố Bộ Quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí không chỉ góp phần hoàn thiện khung chuẩn mực nghề nghiệp trong môi trường truyền thông số, mà còn thể hiện quyết tâm của báo chí Việt Nam trong việc chủ động thích ứng với những thay đổi của công nghệ. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra đúng hướng, phát huy hiệu quả của trí tuệ nhân tạo nhưng vẫn giữ vững các giá trị cốt lõi của nền báo chí cách mạng: trung thực, khách quan, nhân văn và trách nhiệm với xã hội.

Hậu Thạch