Con không thích đọc sách thì phải làm sao?

Nhiều trẻ chưa được xây dựng thói quen, sự yêu thích với việc đọc sách. Ảnh: Pexels.

Không ít bậc cha mẹ tin rằng nếu tạo đủ mọi điều kiện, con sẽ tự nhiên yêu thích sách. Nhưng trải nghiệm của tác giả người Canada Mireille Silcoff cho thấy điều đó không phải lúc nào cũng đúng.

Con gái lớn của bà lớn lên trong một gia đình có cả bố và mẹ đều yêu sách, thường xuyên đọc sách cho con nghe từ nhỏ. Cô bé thích được nghe kể chuyện, học tập tốt và có khả năng tiếp nhận các tác phẩm tự sự. Dù vậy, việc tự cầm một cuốn sách lên đọc lại chưa bao giờ trở thành thói quen tự nhiên.

Vì sao nhiều trẻ không thích đọc sách?

Hai năm trước, bà Silcoff quyết định thực hiện một "thí nghiệm" nhỏ. Bà trả cho con gái 100 USD nếu đọc hết một cuốn tiểu thuyết.

Kết quả vượt ngoài mong đợi. Sau cuốn sách đầu tiên được trả tiền, cô bé tự đọc thêm một cuốn khác mà không cần phần thưởng. Đến cuốn thứ ba, em chuyển sang nghe sách nói và hiện duy trì thói quen nghe khoảng một cuốn tiểu thuyết mỗi tuần.

Với Silcoff, đó vẫn là thành công. Con gái bà có thể không đọc theo cách mà thế hệ trước từng làm, nhưng vẫn tiếp cận được với những câu chuyện và thế giới của văn học.

Thực tế, trường hợp của bà Silcoff không phải cá biệt. Theo khảo sát do Bộ Giáo dục Mỹ công bố hồi tháng 6, chỉ 37% trẻ 9 tuổi đọc sách để giải trí trong năm 2025. Con số này giảm mạnh so với mức 53% của năm 2012.

Ở nhóm 13 tuổi, tỷ lệ đọc sách gần như mỗi ngày chỉ còn 14%, trong khi con số này từng đạt 27% vào năm 2012 và 35% vào năm 1984.

Xu hướng tương tự cũng được ghi nhận tại Canada. Tuy nhiên, theo GS giáo dục Sachin Maharaj tại Đại học Ottawa, vấn đề không nằm ở việc trẻ hoàn toàn ngừng đọc. Các em vẫn đọc email, tin nhắn, bài đăng trên mạng xã hội hay nhiều loại nội dung số khác mỗi ngày.

Điều đang suy giảm là khả năng dành thời gian dài để tập trung vào những văn bản có chiều sâu như tiểu thuyết, sách hay các bài viết dài. Đây mới là loại hình đọc mang lại những lợi ích mà mạng xã hội khó có thể thay thế.

Cũng bàn về việc trẻ đọc sách, GS tâm lý học Daniel Willingham tại Đại học Virginia và tác giả cuốn Raising Kids Who Read, cho rằng đọc một cuốn tiểu thuyết khác hoàn toàn với việc lướt hàng chục bài đăng trên mạng xã hội. Chính sự đắm mình vào một câu chuyện mới giúp trẻ rèn luyện khả năng tập trung, phát triển tư duy và hiểu người khác.

"Ví dụ, khi đọc một cuốn tiểu thuyết, bạn thực sự sống cùng các nhân vật trong một khoảng thời gian. Điều đó rất khác với cảm giác vui thích chỉ kéo dài vài giây khi đọc các bài đăng trên mạng xã hội", ông nói với CBC News.

Tương tự, bà Michelle Kearney, giảng viên về năng lực đọc viết tại Đại học Maine, cho biết mỗi cuốn sách đều mở ra cơ hội để trẻ đặt mình vào vị trí của nhân vật, suy nghĩ về động cơ, cảm xúc và lựa chọn của họ. Quá trình đó góp phần nuôi dưỡng sự đồng cảm, đồng thời giúp trẻ hiểu hơn về chính bản thân mình. Việc đọc không chỉ giúp trẻ trở thành người đọc tốt hơn mà còn góp phần hình thành bản sắc cá nhân.

Cha mẹ không nên ép buộc hay khiến trẻ cảm thấy đọc sách là một hình phạt. Ảnh: Pexels.

Làm thế nào để con thích đọc sách?

Trong thời đại thời gian sử dụng thiết bị điện tử ngày càng tăng, nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ giữa việc sử dụng màn hình quá nhiều với giảm vận động thể chất, các vấn đề về sức khỏe tinh thần và kết quả học tập thấp hơn.

Tuy nhiên, GS Willingham cho rằng không nên quy mọi nguyên nhân cho điện thoại hay mạng xã hội. Thanh thiếu niên từ trước đến nay vốn luôn thích giao tiếp và các hoạt động xã hội hơn những hoạt động mang tính cá nhân như đọc sách. Điều đáng lo là trẻ hiện đọc chưa đủ nhiều để hình thành những kỹ năng mà việc đọc chuyên sâu mang lại.

Theo các chuyên gia, điều đầu tiên mà cha mẹ cần làm là ngừng coi đọc sách như một nhiệm vụ học tập. Theo đó, thay vì yêu cầu con đọc đủ số trang hay hoàn thành một cuốn sách trong thời gian nhất định, phụ huynh nên để việc đọc gắn với cảm giác thư giãn và khám phá.

Việc trong nhà luôn có sách, cha mẹ chủ động đọc vì sở thích của mình và thường xuyên trò chuyện về những gì đã đọc sẽ tạo ảnh hưởng tích cực hơn nhiều so với những lời thúc ép.

Nếu cần giới hạn thời gian sử dụng màn hình, phụ huynh cũng không nên biến sách thành "hình phạt" thay thế điện thoại. Trẻ cần cảm thấy mình đang tự lựa chọn việc đọc, chứ không phải bị buộc phải đọc vì không còn lựa chọn nào khác.

Một cách khác là bắt đầu từ chính sở thích của trẻ. Nếu trẻ yêu thích phim ảnh, trò chơi điện tử hay các nhân vật nổi tiếng, cha mẹ có thể tìm những cuốn sách có chủ đề tương tự để khơi gợi hứng thú.

Chẳng hạn, sau khi xem bộ phim The Odyssey, nhiều thiếu niên có thể muốn tìm đọc tác phẩm văn học gốc. Trẻ nhỏ yêu thích thần thoại Hy Lạp cũng có thể bắt đầu với loạt sách Percy Jackson and the Olympians trước khi tiếp cận các tác phẩm kinh điển.

Điều quan trọng là chấp nhận rằng mỗi đứa trẻ có một con đường đến với sách khác nhau. Có em thích sách giấy, có em thích truyện tranh, tiểu thuyết đồ họa hoặc sách nói. Miễn là trẻ vẫn tiếp xúc với những câu chuyện có chiều sâu, việc đọc vẫn đang diễn ra theo cách phù hợp với thế hệ của các em.

Thái An