Con đường mới của giáo dục nghề nghiệp

Sinh viên Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Ảnh: NTCC

Từ thực tiễn quản lý và đào tạo, các chuyên gia đề xuất giải pháp tháo gỡ “điểm nghẽn”, nâng cao chất lượng và hiệu quả của hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

NGƯT.TS Phạm Xuân Khánh - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội: Tăng cường nguồn lực, ưu tiên ngân sách tương xứng

NGƯT.TS Phạm Xuân Khánh.

Trong nhiệm kỳ tới, cần đẩy mạnh tuyên truyền, quán triệt nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền các cấp, đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân về ý nghĩa, tầm quan trọng của đổi mới, phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp.

Qua đó, khẳng định giáo dục nghề nghiệp là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước; là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, lâu dài, giữ vị trí, vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội, góp phần tạo việc làm bền vững và nâng cao thu nhập cho người lao động.

Đồng thời, tập trung hoàn thiện các quy định pháp luật, kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn, nút thắt về thể chế, cơ chế, chính sách phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội địa phương; bảo đảm gắn với thị trường lao động theo hướng mở, liên thông, hiện đại, hội nhập, thích ứng. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực, tăng cường tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục; đồng thời, kiểm tra, giám sát hiệu quả.

Thực hiện hiệu quả nội dung giáo dục nghề nghiệp trong các chương trình mục tiêu quốc gia; quan tâm hỗ trợ đào tạo nghề cho thanh niên, công nhân, nông dân; trong đó ưu tiên đào tạo nghề cho thanh niên hoàn thành nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ công an, người khuyết tật, lao động bị thu hồi đất và các đối tượng yếu thế. Xây dựng hệ thống giáo dục mở, liên thông, thúc đẩy học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập.

Một việc rất quan trọng là tập trung phát triển hệ thống các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên cơ sở sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện có theo hướng tinh, gọn, hiệu quả; bảo đảm quy mô, cơ cấu và hợp lý về ngành, nghề, trình độ đào tạo; chuẩn hóa, hiện đại hóa, có phân tầng chất lượng, gắn với yêu cầu và xu hướng phát triển của thị trường lao động. Lựa chọn đầu tư nâng cấp các cơ sở hoạt động hiệu quả; ưu tiên đầu tư hiện đại cho một số trường cao đẳng chất lượng cao thành các trung tâm quốc gia, trung tâm vùng.

Cùng với đó, phân cấp mạnh quản lý các cơ sở giáo dục nghề nghiệp về chính quyền địa phương. Cải cách mô hình giáo dục nghề nghiệp; đổi mới mạnh mẽ chương trình, phương thức đào tạo, ứng dụng công nghệ, quản trị chất lượng, bảo đảm hiệu quả, thực chất theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy liên kết nhà trường - doanh nghiệp, tăng cường đào tạo tại doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường, nhất là đào tạo kỹ năng nghề trong các lĩnh vực công nghệ cao.

Sinh viên Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị tham gia khóa học chủ đề “Phát triển bản thân - Kỹ năng mềm cho sinh viên”. Ảnh: NTCC

Đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo giáo viên, giảng viên giáo dục nghề nghiệp từ ngân sách Nhà nước. Phát triển và nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục nghề nghiệp theo hướng hiện đại, chất lượng cao, tiếp cận chuẩn của các nước tiên tiến.

Có chính sách thu hút chuyên gia, người lao động tay nghề cao tham gia giảng dạy, hướng dẫn kỹ năng nghề. Khuyến khích doanh nghiệp thành lập cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Có cơ chế thành lập quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp, thúc đẩy doanh nghiệp hỗ trợ đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động.

Có chính sách hỗ trợ, miễn, giảm học phí đào tạo nhân lực chất lượng cao trong giáo dục nghề nghiệp phục vụ các ngành công nghiệp mũi nhọn, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghiệp số, các ngành nghề đặc thù, khó tuyển nhưng có nhu cầu tuyển dụng cao. Đổi mới nội dung, chương trình, phương thức đào tạo, bảo đảm “học đi đôi với hành”…

Đặc biệt, cần tăng cường nguồn lực, ưu tiên ngân sách Nhà nước tương xứng cho giáo dục nghề nghiệp; nhất là đào tạo nhân lực chất lượng cao, các ngành, nghề trọng điểm, mũi nhọn, phục vụ chương trình, dự án chiến lược, trọng điểm quốc gia. Ưu tiên đầu tư cơ sở giáo dục nghề nghiệp đủ năng lực tổ chức đào tạo các ngành, nghề trọng điểm, chất lượng cao, đạt chuẩn đào tạo cấp độ khu vực ASEAN và quốc tế và cơ sở đào tạo cho nhóm đối tượng đặc thù.

Tiếp tục củng cố, kiện toàn tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý Nhà nước về giáo dục nghề nghiệp theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; có chính sách tôn vinh người lao động có kỹ năng, tay nghề cao; phân công, phân cấp, quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan. Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện nhiệm vụ đổi mới, phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp tại các địa phương, đơn vị.

Cuối cùng là đẩy nhanh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống quản trị thông minh, tinh, gọn, triển khai các hoạt động đào tạo trên môi trường số trong quản lý, hoạt động dạy và học, kiểm tra, đánh giá. Từ đó, tăng cường hiệu quả công tác quản lý, mở rộng phương thức đào tạo cá nhân hóa việc học tập, tạo tính mở và linh hoạt cho người học, tạo đột phá về chất lượng, tăng nhanh số lượng đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực có kỹ năng nghề.

TS Phạm Kim Thư - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý hữu nghị: Chuyển mạnh từ tư duy “đào tạo nghề” sang “phát triển kỹ năng nghề gắn với việc làm”

TS Phạm Kim Thư.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục nghề nghiệp đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, mô hình và phương thức triển khai.

Quán triệt các chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển nguồn nhân lực, nhất là tinh thần của Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) và xu thế phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), trong nhiệm kỳ tới, giáo dục nghề nghiệp cần tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết sau đây.

Thứ nhất, chuyển mạnh từ tư duy “đào tạo nghề” sang “phát triển kỹ năng nghề gắn với việc làm”. Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) đặt trọng tâm vào phát triển kỹ năng, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và học tập suốt đời.

Do đó, giáo dục nghề nghiệp cần được tổ chức theo hướng lấy chuẩn đầu ra kỹ năng và vị trí việc làm làm trung tâm, tăng cường đánh giá, công nhận kỹ năng nghề độc lập với quá trình đào tạo. Việc đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động đang làm việc cần được coi là nhiệm vụ thường xuyên, không chỉ giới hạn trong đào tạo ban đầu.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế và đổi mới quản lý Nhà nước theo hướng mở, linh hoạt, hiệu quả. Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ trong xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo và hợp tác với doanh nghiệp, gắn với trách nhiệm giải trình, kiểm soát chất lượng. Quản lý Nhà nước cần chuyển từ nặng về hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu, kết quả đầu ra và hiệu quả việc làm của người học.

Thứ ba, đổi mới chương trình, phương thức đào tạo thích ứng với AI và công nghệ số. AI, công nghệ số đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc nghề nghiệp, yêu cầu kỹ năng. Giáo dục nghề nghiệp cần tích hợp các năng lực số, năng lực sử dụng AI, tư duy công nghệ như kỹ năng nền tảng trong hầu hết các ngành nghề.

Chương trình đào tạo cần linh hoạt, mô-đun hóa, phát triển các chứng chỉ kỹ năng ngắn hạn, kết hợp đào tạo trực tiếp với đào tạo số, mô phỏng, thực tế ảo, đáp ứng nhu cầu học nhanh, học suốt đời của người lao động.

Thứ tư, tăng cường gắn kết thực chất giữa giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần được xác định là đối tác chiến lược và là một chủ thể trong hệ sinh thái giáo dục nghề nghiệp.

Nhà nước cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chuẩn kỹ năng, tổ chức đào tạo tại doanh nghiệp, đánh giá kỹ năng đến tiếp nhận và sử dụng lao động. Đặc biệt, cần phát triển mạnh mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng, đào tạo tại chỗ gắn với chuyển giao công nghệ.

Thứ năm, phát triển đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Đội ngũ nhà giáo giáo dục nghề nghiệp phải được chuẩn hóa theo hướng vừa vững chuyên môn, vừa thành thạo kỹ năng thực hành, công nghệ số và AI. Cần có cơ chế linh hoạt để thu hút chuyên gia, kỹ sư, thợ lành nghề tham gia giảng dạy, đồng thời bồi dưỡng năng lực quản trị hiện đại, quản trị số cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục nghề nghiệp.

Thứ sáu, nâng cao vị thế và sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp trong xã hội. Cần đẩy mạnh truyền thông, tư vấn hướng nghiệp dựa trên dữ liệu thị trường lao động, thay đổi nhận thức xã hội về học nghề, coi đây là con đường lập nghiệp bền vững trong kỷ nguyên số. Đồng thời, mở rộng cơ hội liên thông, tích lũy tín chỉ và công nhận kết quả học tập trước, tạo điều kiện cho người học phát triển linh hoạt trong suốt cuộc đời.

Hiếu Nguyễn (ghi)