Cơ hội từ thị trường Nhật Bản: Doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần chiến lược dài hơi

Doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần chiến lược dài hơi

Theo số liệu của Bộ Tài chính Nhật Bản, nhập khẩu gạo của khu vực tư nhân nước này đã tăng tới 95 lần trong năm 2025, đạt khoảng 96.834 tấn, khi các doanh nghiệp tìm nguồn gạo nước ngoài để bù đắp thiếu hụt nguồn cung trong nước.

Ngoài ra, Nhật Bản vẫn duy trì nghĩa vụ nhập khẩu khoảng 770.000 tấn gạo mỗi năm theo cam kết với Tổ chức Thương mại Thế giới, trong đó có khoảng 100.000 tấn được đưa trực tiếp ra thị trường tiêu dùng.

Thực tế, giá gạo nội địa Nhật Bản đã tăng lên mức rất cao, có thời điểm gần gấp đôi so với trước đây. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp và chuỗi nhà hàng tại Nhật chuyển sang sử dụng gạo nhập khẩu nhằm giảm chi phí.

Trong bối cảnh đó, gạo từ nhiều quốc gia như Mỹ, Thái Lan, Đài Loan và Việt Nam đang được quan tâm nhiều hơn. Dù thị phần của gạo Việt Nam tại Nhật Bản hiện còn nhỏ, nhưng xu hướng mở cửa nhập khẩu đang tạo ra dư địa tăng trưởng đáng kể. Theo các chuyên gia, thị trường Nhật Bản có yêu cầu rất cao về chất lượng, nhưng nếu đáp ứng được thì giá trị mang lại rất lớn.

Một lợi thế đáng kể của Việt Nam là khả năng sản xuất gạo Japonica - loại gạo có đặc tính gần giống với gạo truyền thống của Nhật Bản. Nếu được đầu tư đúng hướng, đây sẽ là phân khúc phù hợp để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường này.

Bên cạnh đó, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản ngày càng phát triển. Kim ngạch thương mại song phương liên tục tăng trưởng, tạo nền tảng thuận lợi để mở rộng xuất khẩu các mặt hàng nông sản, trong đó có gạo. Tuy nhiên, thị trường Nhật Bản cũng nổi tiếng là một trong những thị trường khó tính nhất thế giới. Các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, dư lượng hóa chất và chất lượng sản phẩm đều rất khắt khe.

Ngoài ra, gạo nhập khẩu vào Nhật Bản ngoài hạn ngạch có thể phải chịu mức thuế rất cao. Điều này khiến giá gạo nhập khẩu tăng đáng kể và làm giảm khả năng cạnh tranh của nhiều doanh nghiệp. Không chỉ vậy, người tiêu dùng Nhật Bản vốn có thói quen ưu tiên gạo nội địa. Do đó, để xây dựng thị trường lâu dài, gạo Việt Nam cần chứng minh được chất lượng ổn định và phù hợp với khẩu vị của người tiêu dùng Nhật.

Theo các chuyên gia, cơ hội cho gạo Việt Nam tại thị trường Nhật Bản là có thật nhưng không thể tận dụng trong “một sớm một chiều”. PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại - Bộ Công Thương chia sẻ, thị trường Nhật Bản không chỉ cần gạo ngon mà còn yêu cầu tiêu chuẩn rất cao về sản xuất bền vững, truy xuất nguồn gốc và môi trường. Vì vậy, doanh nghiệp phải đầu tư từ vùng nguyên liệu, việc xây dựng các vùng trồng lúa đạt chuẩn quốc tế, giảm phát thải và ứng dụng công nghệ trong canh tác sẽ là chìa khóa giúp gạo Việt Nam nâng cao giá trị và cạnh tranh tại Nhật Bản.

Để tận dụng tốt cơ hội từ thị trường Nhật Bản, các chuyên gia cho rằng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Việc tham gia các hiệp định thương mại như Hiệp định CPTPP có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận các cơ chế đấu thầu hoặc hạn ngạch nhập khẩu thuận lợi hơn. Trong dài hạn, nhiều chuyên gia cho rằng nhu cầu nhập khẩu gạo của Nhật Bản có thể tiếp tục tăng do dân số nông dân già hóa và chi phí sản xuất trong nước ngày càng cao. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, gạo Việt Nam không chỉ gia tăng xuất khẩu mà còn nâng cao giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Đức Hiền