Cơ hội để nông nghiệp Việt Nam bứt tốc

Sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Lai Châu. (Ảnh: MINH ANH)

Tuy nhiên, dự báo từ nay đến cuối năm, biến đổi khí hậu và biến động thương mại thế giới sẽ tạo ra sức ép lớn đối với tăng trưởng, đòi hỏi phải khơi thông những động lực phát triển mới cho toàn ngành. Trong đó, ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh chính là yếu tố quyết định để nông nghiệp bứt tốc.

Giữ nhịp sản xuất, thúc đẩy xuất khẩu

Theo Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp, sáu tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 35,88 tỷ USD, tăng 6% so cùng kỳ. Tốc độ tăng trưởng GDP toàn ngành ước đạt hơn 3,8%, vượt so kế hoạch được giao là 3,7%. Những kết quả này được tạo dựng trước hết từ sự ổn định của sản xuất, nhất là trong những lĩnh vực chủ lực.

Cụ thể, vụ lúa đông xuân 2026, cả nước gieo cấy hơn 2,9 triệu ha, giảm gần 38.000ha nhưng nhờ năng suất tăng thêm 1,2 tạ/ha, sản lượng vẫn đạt khoảng 20,5 triệu tấn, tăng hơn 88.000 tấn so cùng kỳ. Điều này cho thấy cơ cấu lại ngành lúa gạo đang đi đúng hướng, dù giảm diện tích nhưng không giảm sản lượng; mặt khác còn từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng đất và giá trị gia tăng trên mỗi đơn vị canh tác. Cùng với trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng, trong đó tổng sản lượng thủy sản đạt gần 5 triệu tấn, tăng 3,6%, khẳng định rõ vai trò ngành hàng chủ lực.

Nhờ nền tảng sản xuất ổn định, hoạt động thương mại tiếp tục đà tăng trưởng. Sáu tháng đầu năm, nhiều ngành hàng đạt kim ngạch tích cực, như thủy sản đạt 5,7 tỷ USD, tăng 11,4%; rau quả đạt 3,6 tỷ USD, tăng 17,7%; gỗ và sản phẩm gỗ đạt 8,5 tỷ USD, tăng 4,4%… Đặc biệt, xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi tăng tới 34,6% - cao nhất trong các ngành hàng - nhờ mô hình sản xuất theo hướng trang trại, an toàn sinh học được nhân rộng, góp phần nâng cao năng suất, kiểm soát dịch bệnh và đáp ứng tốt hơn yêu cầu thị trường.

Mặc dù nửa đầu năm 2026, kinh tế thế giới liên tục biến động nhưng ngành nông nghiệp vẫn duy trì được các thị trường xuất khẩu lớn: Giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh 23,1% và sang Nhật Bản tăng 1,6%.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết: Xuất khẩu rau quả có mức tăng trưởng nổi bật trong nửa đầu năm nhờ nhu cầu nhập khẩu ổn định từ thị trường Trung Quốc và hoạt động thông quan thuận lợi hơn. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Ngoài ra, việc có thêm nhiều loại trái cây được xuất khẩu chính ngạch theo các nghị định thư đã thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư bài bản hơn vào vùng nguyên liệu và xây dựng chuỗi liên kết bền vững, từ đó gia tăng sức cạnh tranh cho hàng hóa.

Khơi thông động lực mới

Để hướng tới mục tiêu tăng trưởng 4%, nửa cuối năm 2026, ngành nông nghiệp cần khơi thông những động lực phát triển mới từ khoa học-công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, từ phát triển giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản thế hệ mới, làm chủ vaccine thú y, chế phẩm sinh học đến hạ tầng dữ liệu số phục vụ quản lý và sản xuất. Đây sẽ là cơ sở quan trọng nâng cao khả năng thích ứng biến đổi khí hậu thông qua việc phát triển các giống chịu hạn, chịu mặn, tăng cường giám sát dịch bệnh và hỗ trợ dự báo, điều hành sản xuất theo thời gian thực.

Theo ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đến nay, Bộ đã đề xuất 15 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược; xác định 13 sản phẩm có tiềm năng trở thành sản phẩm công nghệ chiến lược; thúc đẩy mô hình hợp tác giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và người dân trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ. Trong chuyển đổi số, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản đã được đưa vào vận hành chính thức từ ngày 1/7, góp phần nâng cao tính minh bạch, khả năng kiểm soát chất lượng, hỗ trợ xuất khẩu và tăng năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.

Tuy nhiên, để xuất khẩu thật sự bứt phá trong những tháng cuối năm, cần tiếp thêm động lực cho doanh nghiệp mở rộng thị trường và hỗ trợ thích ứng xu hướng “xanh hóa” thương mại toàn cầu.

Ông Đỗ Quốc Hưng, Quyền Vụ trưởng Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công thương) cho rằng, các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR); tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG)… đang trở thành rào cản lớn nhất đối với xuất khẩu trong trung và dài hạn.

“Các tiêu chuẩn này đòi hỏi phải thay đổi căn bản trong mô hình sản xuất với rất nhiều chi phí, từ đầu tư công nghệ, đo lường, báo cáo, kiểm toán đến duy trì hệ thống quản lý. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây là gánh nặng lớn có thể làm giảm khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Vì vậy, cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ chuyển đổi xanh cho doanh nghiệp, bao gồm các trung tâm đo lường carbon, hệ thống chứng nhận và cơ chế tài chính xanh. Bên cạnh đó, cần hình thành các cụm sản xuất xanh để giảm chi phí tuân thủ thông qua hiệu ứng quy mô”, ông Hưng nhấn mạnh.

Nửa cuối năm 2026 đặt ra nhiều thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội để nông nghiệp Việt Nam chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng và giá trị bền vững. Đây là cơ sở để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho những bước phát triển tiếp theo.

TIẾN ANH