Cơ giới hóa sản xuất lúa - đòn bẩy nâng cao giá trị nông nghiệp Thủ đô

Kết quả bước đầu cho thấy những tín hiệu tích cực, mở ra hướng đi mới cho ngành trồng lúa Thủ đô trong bối cảnh nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ.

Hiệu quả rõ nét từ mô hình mạ khay, cấy máy

Thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố Hà Nội và Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, vụ xuân năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã triển khai mô hình ứng dụng mạ khay, cấy máy được thực hiện trên diện tích 300 ha với sự tham gia của 1.667 hộ dân tại 4 xã, gồm: Đại Xuyên, Chuyên Mỹ, Đa Phúc, Trung Giã. Các đơn vị tham gia mô hình gồm: Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Xuân Khai Thái, Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên, Hợp tác xã Nông nghiệp Thanh Mai và Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp và Kinh doanh tổng hợp Nam Sơn.

Nông dân Hà Nội đưa cơ giới hóa vào khâu gieo cấy. Ảnh: PV

Theo đánh giá của các địa phương, mô hình đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực cả về kinh tế lẫn tổ chức sản xuất. Ông Nguyễn Phú Toản, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Xuân Khai Thái (xã Đại Xuyên) cho biết, chi phí sản xuất mạ khay, cấy máy cho 1ha lúa là 9,679 triệu đồng, trong khi phương thức gieo mạ dược, cấy tay truyền thống lên tới 13,26 triệu đồng/ha.

“Như vậy, gieo mạ khay, cấy máy giảm được chi phí cho người sản xuất so với gieo mạ dược, cấy tay là 3,581 triệu đồng/ha/vụ, tương đương khoảng 128.900 đồng/sào/vụ”, ông Toản cho biết.

Theo Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, không chỉ tiết kiệm chi phí, hiệu quả lao động của cơ giới hóa cũng được khẳng định rõ nét. Một máy cấy 6 hàng hoạt động trong 8 giờ có thể cấy từ 2,5 đến 2,7ha, tương đương khối lượng công việc của 45-50 lao động vừa nhổ mạ vừa cấy thủ công.

Phun thuốc bảo vệ thực vật bằng máy bay không người lái trong khâu chăm sóc lúa. Ảnh: PV

Mật độ cấy bằng máy được thực hiện khoa học với khoảng 24 khóm/m², khoảng cách hàng 30cm, khóm cách khóm 14cm, mỗi khóm từ 3 - 4 dảnh. Nhờ cấy đồng đều, cây lúa sinh trưởng khỏe, đẻ nhánh sớm và phát triển thuận lợi. Kết quả theo dõi cho thấy, mô hình giúp giảm từ 3,8 - 4 triệu đồng chi phí sản xuất trên mỗi hecta do giảm lượng giống gieo, giảm thuốc bảo vệ thực vật và giảm đáng kể công lao động. Do cấy thưa, ruộng lúa thông thoáng nên hạn chế sâu bệnh, tạo điều kiện cho cây phát triển tốt hơn. Đặc biệt, năng suất lúa tăng từ 11 - 13% so với phương thức cấy truyền thống. Lợi nhuận bình quân của diện tích lúa cấy bằng máy cao hơn từ 10 - 11 triệu đồng/ha/vụ.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, cơ giới hóa còn góp phần giải phóng sức lao động, nhất là lao động nữ, tạo điều kiện để người dân tham gia các ngành nghề khác, tăng thêm thu nhập và đóng góp nhiều hơn cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Từng bước thay đổi tập quán sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp hiện đại.

Mô hình không chỉ mang lại lợi ích trước mắt về năng suất và chi phí mà còn góp phần thay đổi tập quán sản xuất nhỏ lẻ, manh mún tồn tại nhiều năm nay. Việc triển khai sản xuất tập trung đã thúc đẩy quá trình dồn điền đổi thửa, tăng cường liên kết giữa các hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng các vùng sản xuất lúa hàng hóa quy mô lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ từ khâu làm đất, gieo cấy đến thu hoạch và bảo quản sản phẩm.

Tăng cường chính sách hỗ trợ để mở rộng cơ giới hóa sản xuất lúa

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình thực hiện mô hình vẫn còn một số khó khăn, hạn chế cần sớm được khắc phục. Một bộ phận nông dân vẫn chưa thực sự mạnh dạn thay đổi thói quen canh tác truyền thống. Do đã quen với hình ảnh ruộng lúa cấy dày, nhiều người còn tâm lý lo ngại khi thấy lúa cấy bằng máy có mật độ thưa hơn và sử dụng mạ non. Ngoài ra, tại một số nơi, việc tuân thủ quy trình kỹ thuật chưa thực sự nghiêm túc. Chất lượng giá thể chưa bảo đảm, khâu gieo mạ chưa đồng đều dẫn đến hiện tượng mất khoảng khi cấy, số dảnh không đồng đều, phát sinh thêm công tỉa dặm. Phần lớn các cơ sở sản xuất mạ khay hiện vẫn phải mua giá thể từ bên ngoài, chưa chủ động được nguồn nguyên liệu, khiến chi phí sản xuất mạ còn ở mức cao.

Cơ giới hóa còn góp phần giải phóng sức lao động. Ảnh: PV

Để tiếp tục phát huy hiệu quả các mô hình cơ giới hóa và phát triển sản xuất lúa theo hướng VietGAP, hữu cơ gắn với tiêu thụ sản phẩm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương đề nghị các địa phương tăng cường công tác thông tin tuyên truyền, tổ chức tham quan học tập nhằm nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ và nông dân về lợi ích của cơ giới hóa. Cùng với đó, đẩy mạnh công tác đào tạo, tập huấn chuyên môn về vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa máy móc, thiết bị nông nghiệp cho đội ngũ kỹ thuật viên và lao động tại cơ sở.

Các địa phương cần tiếp tục thực hiện tích tụ ruộng đất, quy hoạch lại đồng ruộng theo hướng hình thành các vùng sản xuất chuyên canh tập trung; lựa chọn giống lúa chủ lực để xây dựng cánh đồng mẫu lớn; hoàn thiện hệ thống giao thông nội đồng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho máy móc hoạt động. Một trong những giải pháp quan trọng được đề xuất là tăng cường liên kết sản xuất với tiêu thụ sản phẩm thông qua các hợp đồng bao tiêu ngay từ đầu vụ. Điều này sẽ giúp nông dân yên tâm sản xuất, hạn chế tình trạng bị ép giá và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Để tiếp tục nhân rộng mô hình, thành phố tiếp tục hỗ trợ xây dựng các mô hình mạ khay, cấy máy quy mô tập trung tại các vùng trọng điểm sản xuất lúa; hỗ trợ hình thành từ 1 - 2 trung tâm sản xuất mạ khay tại mỗi xã để làm điểm tham quan, học tập cho các địa phương lân cận; tổ chức các lớp đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật sử dụng, bảo dưỡng và sửa chữa máy cấy lúa, dây chuyền gieo mạ khay tự động và các thiết bị nông nghiệp hiện đại khác.

Đối với các hợp tác xã và nông dân, việc chủ động liên kết với doanh nghiệp, ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ và tiếp tục duy trì, mở rộng các mô hình hiện có sẽ là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập và từng bước xây dựng nền nông nghiệp Hà Nội hiện đại, hiệu quả và phát triển bền vững.

Quỳnh Dung