Cơ chế 'xin cho' tạo dòng 'tiền bẩn'

Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2.

Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT), Bộ Công an xác định, trong quá trình triển khai 10 gói thầu xây lắp tại dự án Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cơ sở 2, các nhà thầu đã chi hơn 88 tỷ đồng theo cơ chế “lại quả” 5%.

Từ nguồn tiền này, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến thừa nhận đã nhận tổng cộng 7,5 tỷ đồng. Cơ quan điều tra đánh giá đây là phương thức vận hành có tổ chức, kéo dài qua nhiều năm.

Luật ngầm

CSĐT xác định có 10 cá nhân liên quan đến hành vi đưa hối lộ, song đã nhận thức được sai phạm và họ đưa tiền theo gợi ý của bị can Nguyễn Chiến Thắng, đồng thời đã chủ động làm đơn tố giác bị can Thắng và Tuấn, tích cực hợp tác với cơ quan điều tra để làm sáng tỏ vụ án, do vậy CSĐT đã áp dụng các quy định của pháp luật để “miễn trách nhiệm hình sự” đối với những cá nhân này.

CSĐT cáo buộc quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu 10 gói thầu xây lắp, bà Nguyễn Thị Kim Tiến đã chỉ đạo hoặc đồng ý với đề xuất của Nguyễn Chiến Thắng (cựu Giám đốc Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm) về việc tạo điều kiện cho các nhà thầu được thực hiện các gói thầu tại hai dự án.

Sau khi được “bật đèn xanh”, Nguyễn Chiến Thắng trực tiếp trao đổi với các nhà thầu và thỏa thuận tỷ lệ chi 5% trên giá trị tạm ứng hoặc thanh toán trước thuế của từng gói thầu. Thắng chỉ đạo cấp dưới phối hợp với đơn vị tư vấn để hợp thức hồ sơ, bảo đảm các nhà thầu trúng thầu theo thỏa thuận. Trong quá trình thực hiện 10 gói thầu, các nhà thầu đã đưa hối lộ tổng cộng 88,465 tỷ đồng.

CSĐT xác định, sau khi nhận tiền, Nguyễn Chiến Thắng đã chia chác hơn 63 tỷ đồng, trong đó chi cho bà Nguyễn Thị Kim Tiến 2,5 tỷ đồng; cho Nguyễn Hữu Tuấn (cựu Giám đốc Ban Quản lý dự án chuyên ngành xây dựng công trình y tế, kiêm phụ trách Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm) 2,47 tỷ đồng; cho Trần Văn Sinh (cựu Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án chuyên ngành xây dựng công trình y tế) 2,97 tỷ đồng; cho Nguyễn Kim Trung (cựu Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm, cựu Phó Vụ trưởng Vụ Trang thiết bị và Công trình y tế) 1,725 tỷ đồng… Phần còn lại 25,45 tỷ đồng không đủ căn cứ xác định việc sử dụng nên Nguyễn Chiến Thắng phải chịu trách nhiệm.

Cơ chế “lại quả” 5% nêu trên đã được thiết lập và duy trì trong nhiều năm, tạo thành dòng tiền hối lộ đặc biệt lớn. Tháng 9/2017, sau khi Nguyễn Chiến Thắng nghỉ hưu, Nguyễn Hữu Tuấn giữ chức Phó Giám đốc phụ trách, sau đó là Giám đốc Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm.

Tuấn biết rõ cơ chế chi 5% và tiếp tục duy trì việc nhận tiền từ các nhà thầu. Tổng số tiền Tuấn nhận là 12,17 tỷ đồng từ ba nhà thầu. Trong số tiền đã nhận, Nguyễn Hữu Tuấn chi cho bà Nguyễn Thị Kim Tiến 5 tỷ đồng, bồi dưỡng cán bộ, lãnh đạo Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm 283,5 triệu đồng. Tổng cộng đã chi hơn 5,2 tỷ đồng. Số tiền còn lại hơn 6,8 tỷ đồng không đủ căn cứ xác định mục đích sử dụng nên Nguyễn Hữu Tuấn phải chịu trách nhiệm.

Tại cơ quan điều tra, bị can Nguyễn Thị Kim Tiến thừa nhận đã nhận tổng cộng 7,5 tỷ đồng, gồm: 2,5 tỷ đồng từ Nguyễn Chiến Thắng và 5 tỷ đồng từ Nguyễn Hữu Tuấn. Tuy nhiên, bị can Nguyễn Thị Kim Tiến cho biết không biết rõ nguồn gốc số tiền và không thỏa thuận với Thắng, Tuấn về việc đưa nhận tiền.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến.

Hậu quả sai phạm được giải quyết thế nào?

Hoàn tất kết luận điều tra vụ án, CSĐT, Bộ Công an kiến nghị Bộ Y tế chỉ đạo chủ đầu tư phối hợp các nhà thầu tập trung tối đa nguồn lực, đưa 2 dự án vào sử dụng theo chỉ đạo của Chính phủ; thực hiện thanh toán, quyết toán cho các nhà thầu đúng quy định của pháp luật, đảm bảo không gây thiệt hại, thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước.

Theo CSĐT, ngoài các bị can đã bị khởi tố và đề nghị truy tố, còn một số cá nhân có hành vi vi phạm liên quan ở các mức độ khác nhau nhưng được miễn trách nhiệm hình sự hoặc được phân hóa không bị xử lý hình sự hoặc chưa đủ căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự hoặc chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Căn cứ tính chất, mức độ của hành vi sai phạm, CSĐT có văn bản kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xử lý nghiêm những cá nhân trên theo quy định.

Quá trình điều tra vụ án, CSĐT thu thập thông tin, tài liệu liên quan đến các nhà thầu là các doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng. Các hành vi, tài liệu liên quan đến các nhà thầu này đã được phân tách, chuyển đến Cơ quan Điều tra hình sự, Bộ Quốc phòng điều tra, xử lý theo thẩm quyền.

Quá trình điều tra vụ án, CSĐT đã kê biên 3 tài sản của bị can Nguyễn Chiến Thắng, gồm: Quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất do UBND TP Phủ Lý, tỉnh Hà Nam (cũ) cấp ngày 22/9/2020; Quyền sử dụng đất theo Giấy chứng nhận do UBND quận Đống Đa (cũ), TP Hà Nội cấp ngày 27/1/2005; Quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo Giấy chứng nhận do UBND quận Bắc Từ Liêm (cũ), TP Hà Nội cấp ngày 29/8/2014.

CSĐT cũng kê biên 1 tài sản của bị can Nguyễn Hữu Tuấn: Quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo Giấy chứng nhận do UBND TP Phủ Lý, tỉnh Hà Nam cấp ngày 22/9/2020.

Bị can Nguyễn Kim Trung bị kê biên 2 tài sản gồm: Quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo Giấy chứng nhận do Sở Tài nguyên & Môi trường TP Hà Nội (cũ) cấp ngày 21/5/2019 và Quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở theo Giấy chứng nhận do UBND TP Hà Nội cấp ngày 20/9/2001.

CSĐT còn kê biên 1 tài sản của bị can Đào Xuân Sinh (Giám đốc Công ty SHT): Quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo Giấy chứng nhận do Sở Tài nguyên & Môi trường TP Hà Nội cấp ngày 4/10/2019.

Kết luận điều tra cho thấy cơ chế chi 5% không phải là hành vi cá biệt, mà là một phương thức vận hành có tổ chức, kéo dài qua nhiều năm, qua nhiều đời lãnh đạo Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm. Dòng tiền hối lộ được hình thành từ chính nguồn vốn đầu tư công, được “cắt lại” từ giá trị tạm ứng và thanh toán hợp đồng xây lắp. Việc chia chác diễn ra theo cấp bậc, có sự phân bổ cụ thể, phản ánh dấu hiệu lợi ích nhóm trong quản lý dự án y tế trọng điểm.

Nguyễn Khánh