Cơ chế mới về giá điện: Linh hoạt nhưng kiểm soát chặt

Các quy định mới tại Nghị định 278/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo ra một hành lang pháp lý chặt chẽ, giúp việc điều chỉnh giá điện diễn ra linh hoạt theo tín hiệu thị trường nhưng vẫn dưới sự kiểm soát của cơ quan quản lý nhà nước…

Giá điện được điều chỉnh linh hoạt theo tín hiệu thị trường nhưng vẫn dưới sự kiểm soát sát sao của cơ quan quản lý nhà nước. Ảnh minh họa.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 278/2026/NĐ-CP ngày 9/7/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 72/2025/NĐ-CP ngày 28/3/2025 của Chính phủ quy định về cơ chế, thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân.

Cụ thể, Nghị định 278/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung điểm a và điểm b khoản 1 Điều 5 quy định về điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân hằng năm. Theo quy định mới, trên cơ sở kế hoạch cung cấp điện và vận hành hệ thống điện năm N do Bộ Công Thương ban hành, chi phí sản xuất, kinh doanh điện năm N-2 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ước kết quả sản xuất kinh doanh điện năm N-1 (trong trường hợp chưa công bố chi phí sản xuất kinh doanh điện năm N-1), trước ngày 25/01 hằng năm, EVN tính toán giá bán lẻ điện bình quân theo công thức quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 278/2026/NĐ-CP.

Trường hợp giá bán lẻ điện bình quân tính toán giảm dưới 1% hoặc tăng dưới 2% so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành, EVN có trách nhiệm báo cáo Bộ Công Thương về việc không điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân và lập hồ sơ gửi Bộ Công Thương để kiểm tra, giám sát.

Trường hợp giá tính toán giảm từ 1% trở lên hoặc tăng từ 2% đến dưới 5% so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành, EVN lập hồ sơ phương án giá bán lẻ điện bình quân báo cáo Bộ Công Thương kiểm tra, rà soát và cho ý kiến. Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, Bộ Công Thương có trách nhiệm trả lời bằng văn bản về kết quả tính toán giá điện. EVN quyết định việc điều chỉnh giảm giá bán lẻ điện bình quân hoặc điều chỉnh tăng giá bán lẻ điện bình quân sau khi Bộ Công Thương có ý kiến bằng văn bản. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thực hiện điều chỉnh, EVN có trách nhiệm báo cáo Bộ Công Thương để kiểm tra, giám sát.

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và tính minh bạch của giá điện. Ảnh minh họa.

Cùng với việc điều chỉnh hằng năm, Nghị định 278/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi, bổ sung điểm a và điểm b khoản 1 Điều 6 quy định về điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân trong năm.

Cụ thể, trước ngày 25 tháng đầu tiên quý 2, quý 3 và quý 4, EVN xác định sản lượng điện thương phẩm thực tế của quý trước và tổng sản lượng điện thương phẩm cộng dồn từ đầu năm, ước sản lượng điện thương phẩm các tháng còn lại trong năm; xác định chi phí phát điện của quý trước liền kề, chi phí phát điện cộng dồn từ đầu năm (bao gồm cả chi phí mua điện từ các nhà máy cung cấp dịch vụ phụ trợ), ước chi phí khâu phát điện các tháng còn lại trong năm theo thông số đầu vào cơ bản trong khâu phát điện và cập nhật các khoản chi phí khác chưa được tính vào giá bán lẻ điện bình quân để tính toán lại giá bán lẻ điện bình quân theo công thức quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 278/2026/NĐ-CP (các thông số khác giữ nguyên không thay đổi).

Trường hợp giá bán lẻ điện bình quân tính toán giảm dưới 1% hoặc tăng dưới 2% so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành, EVN có trách nhiệm báo cáo Bộ Công Thương về việc không điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân và lập hồ sơ gửi Bộ Công Thương để kiểm tra, giám sát.

Trường hợp giá bán lẻ điện bình quân tính toán giảm từ 1% trở lên so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành hoặc giá bán lẻ điện bình quân cần điều chỉnh tăng từ 2% đến dưới 5% so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành, EVN lập hồ sơ phương án giá bán lẻ điện bình quân báo cáo Bộ Công Thương kiểm tra, rà soát và cho ý kiến.

Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ phương án giá bán lẻ điện bình quân của EVN, Bộ Công Thương có trách nhiệm trả lời kiến bằng văn bản về kết quả tính toán giá điện. EVN quyết định giảm hoặc tăng giá bán lẻ điện bình quân sau khi Bộ Công Thương có ý kiến bằng văn bản. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thực hiện điều chỉnh, EVN có trách nhiệm báo cáo Bộ Công Thương để kiểm tra, giám sát.

Nhằm tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và tính minh bạch, Nghị định 278/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi, bổ sung Điều 7 về kiểm tra điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân.

Theo đó, trong trường hợp giá điện cần giảm mà EVN không thực hiện điều chỉnh, Bộ Công Thương có quyền yêu cầu EVN giảm giá bằng văn bản và EVN phải thực thi trong vòng 05 ngày làm việc. Nếu phát hiện sai sót trong kết quả tính toán, EVN có trách nhiệm cập nhật lại phương án giá theo yêu cầu của Bộ Công Thương trong thời hạn 05 ngày làm việc.

Ngoài ra, định kỳ trước ngày 30/6 hằng năm, EVN có trách nhiệm báo cáo chi phí thực tế thực hiện các khâu năm N-1 để Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính kiểm tra. Trong trường hợp cần thiết, Bộ Công Thương được phép thuê tư vấn độc lập phối hợp thực hiện việc kiểm tra, thẩm tra chi phí thực tế thực hiện các khâu của năm N-1 của EVN và công bố công khai kết quả kiểm tra trên trang Thông tin điện tử của Bộ.

Trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hiện có sai sót về kết quả tính toán giá bán lẻ điện bình quân, EVN có trách nhiệm cập nhật, điều chỉnh phương án giá bán lẻ điện bình quân trong các lần điều chỉnh tiếp theo.

Huyền Vy