Cơ chế gây ra vụ lở băng và đá tạo nên lũ quét kinh hoàng ở biên giới Trung Quốc – Nepal

Hiện chưa rõ nguyên nhân khiến dòng sông băng bị lở. Ban đầu, các quan chức Nepal cho rằng một trận động đất trong khu vực có thể là nguyên nhân, nhưng Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) sau đó cho biết chấn động được ghi nhận thực chất là năng lượng địa chấn sinh ra từ vụ lở khối băng đá của dòng sông băng phía trên thung lũng sông rơi xuống, kéo theo dòng chảy những mảnh vụn tạo thành dòng lũ quét qua.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy một phần lớn của dòng sông băng gần đỉnh Langtang Lirung đã tách rời khi so sánh với hình ảnh chụp vài ngày trước đó.

Một trận lở băng và đá đã đổ ập xuống sông Lhende Khola, con sông chảy dọc theo biên giới miền núi giữa Nepal và Tây Tạng (Trung Quốc).

Dòng đất đá lở đã ập vào cửa khẩu Gyirong ở Tây Tạng và tràn sang Nepal, tạo ra những trận lũ quét tốc độ cao cuốn trôi nhiều tuyến đường, các công trình điện và nhấn chìm nhiều ngôi làng.

Cơ chế gây ra trận lũ quét kinh hoàng ở biên giới Nepal - Trung Quốc do băng vỡ từ sông băng (glacier) rớt xuống con sông dưới thung lũng tạo ra địa chấn khiến nước sông kèm mảnh vỡ dâng lên thành dòng lũ cuốn phăng mọi thứ - Ảnh: đồ hoạ của Reuters

Các video đã được xác thực cho thấy hàng trăm người bị cuốn trôi tại khu vực biên giới.

Ông Guo Zhaocheng, chuyên gia địa chất của chính phủ Trung Quốc, cho biết dòng chảy mảnh vụn từ vụ lở băng gây ra trận bùn lở này di chuyển với tốc độ khoảng 50 mét mỗi giây—khiến người dân hầu như không kịp phản ứng—và trải dài hơn 20 km.

Camera giám sát tại cửa khẩu Gyirong đã ghi lại khoảnh khắc thảm họa xảy ra, cho thấy một dòng bùn khổng lồ màu nâu sẫm cuồn cuộn đổ xuống hẻm núi từ phía thung lũng Nepal, trực tiếp nhấn chìm tòa nhà cửa khẩu Gyirong cùng những người đang cố gắng tháo chạy. Dòng lũ hình thành từ vụ sạt lở đã ào ạt đổ qua các thung lũng ở Nepal và làm thay đổi dòng chảy của sông ở khu vực cách nơi bắt đầu hơn 100 km về phía hạ lưu (gần biên giới Ấn Độ), sau khi đổ xuống từ độ cao hơn 4.500 mét từ dãy Himalaya.

Hội Chữ thập đỏ cho biết nhiều ngôi làng đã bị phá hủy hoàn toàn, đồng thời đường sá và cầu cống hư hại khiến các cộng đồng dân cư bị chia cắt. Tổ chức này cũng cho biết quy mô thực sự của thảm họa vẫn chưa được xác định rõ ràng.

"Một khối bùn khổng lồ đang ập thẳng về phía chúng tôi" - ông Keshav Prasad Baral, một người sống sót 68 tuổi đang được điều trị tại bệnh viện ở Nepal, kể lại.

"Khi khối bùn tiến lại gần, nó dâng cao dần. Lúc thấy nó tràn vào nhà, tôi cố nắm tay vợ để đưa bà ấy lên sân thượng. Nhưng bà ấy đã bị dòng bùn cuốn trôi" – ông kể lại.

Trung tâm Quốc tế về Phát triển Miền núi Tổng hợp (ICIMOD) hôm 26/8 cho biết trận lũ quét đã tạo ra một đợt sóng mạnh mẽ cuốn theo nước, trầm tích và những tảng đá lớn qua hệ thống sông Bhote Koshi và Trishuli; mực nước sông tại khu vực hạ lưu Galchhi được ghi nhận đã dâng cao tới 9 mét chỉ trong vòng 30 phút.

Lũ bùn quét qua ở biên giới Nepal - Trung Quốc gây thiệt hại nặng nề - Ảnh: Reuters

"Biến đổi khí hậu đang tạo ra các điều kiện có thể làm mất ổn định các khối đá và băng ở vùng núi cao" - ông Simon Cox, nhà khoa học trưởng của chương trình "Từ Núi ra Biển" (Mountains to Sea) thuộc cơ quan Khoa học Trái đất New Zealand (Earth Sciences New Zealand) nhận định.

Ông nói thêm rằng điều này khiến các vụ sạt lở và chuỗi thiên tai liên hoàn– như sự việc xảy ra trong tuần này – diễn ra thường xuyên hơn. Mặc dù các chuyên gia cảnh báo không nên coi biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp và duy nhất dẫn đến vụ sạt lở hôm 26/8, họ cho rằng nhiệt độ tăng và tình trạng băng tan có thể đã góp phần gây ra thảm họa này.

Ông Cox cho biết thêm, tình trạng ấm lên có thể làm giảm khả năng nâng đỡ của lớp băng trên các sườn dốc đứng, làm gia tăng lượng nước tan chảy, cũng như làm thay đổi các chu kỳ đóng băng, tan băng và lượng mưa; những yếu tố này có thể làm suy yếu sườn núi và gia tăng nguy cơ xảy ra các vụ sạt lở quy mô lớn tại một số khu vực.

Hôm 27/8, cả Nepal và Trung Quốc đều cảnh báo về nguy cơ lũ lụt mới tại dãy Himalaya, khi hai hồ nước hình thành ở hai bên biên giới đang có nguy cơ vỡ, đe dọa khu vực vốn vẫn đang chật vật khắc phục hậu quả của trận lũ lụt thảm khốc trong tuần này.

Khoảnh khắc dòng lũ bùn tràn đến cuốn phăng cửa khẩu Gyirong - Ảnh: camera an ninh 

Anh Duy