CNBC: Vì sao Trung Quốc không cần phải chiến thắng đồng USD trong cạnh tranh tỷ giá?

Hằng năm vào tháng 6, Diễn đàn Lục Gia Chủy (Lujiazui) quy tụ giới hoạch định chính sách, tài chính và đầu tư tại Thượng Hải, trở thành không gian nơi Trung Quốc phát tín hiệu về cách định hình trật tự tài chính tương lai.

Tại kỳ họp năm nay, Trung Quốc công bố nhiều biện pháp nhằm mở rộng tài chính Nhân dân tệ, tăng cường vai trò trung tâm tài chính quốc tế của Thượng Hải, thúc đẩy giao dịch tài chính Nhân dân tệ xuyên biên giới, thiết lập cơ chế thanh khoản mới và tiếp tục mở cửa có chọn lọc lĩnh vực tài chính cho quốc tế.

Theo CNBC, Bắc Kinh đang từng bước xây dựng hạ tầng tài chính cần thiết và có hệ thống để giảm sự phụ thuộc vào hệ thống toàn cầu lấy đồng USD làm trung tâm, đồng thời tạo ra các phương án thay thế cho quyền lực tài chính của Mỹ. Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới được đánh giá là đang tự định vị mình như một đối thủ và một nhân tố gây xáo trộn đối với sự thống trị của đồng USD.

Đây không đơn thuần là một câu chuyện tiền tệ, mà trước hết là một câu chuyện địa chính trị.

Kế hoạch quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ bước sang giai đoạn mới

Trong gần hai mươi năm qua, Trung Quốc theo đuổi nỗ lực quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ. Kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, Bắc Kinh đã triển khai các chương trình thanh toán thương mại bằng Nhân dân tệ, thiết lập các trung tâm thanh toán ngoài khơi, mở rộng các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, phát triển hạ tầng thanh toán thay thế và từng bước mở cửa một số phân khúc của thị trường vốn.

Những biện pháp này không thể ngay lập tức thay thế hay làm suy yếu sự thống trị của đồng USD. Tuy nhiên, đó là sự kiên định có tính toán và tiến triển từng bước. Các biện pháp mới được công bố tại Diễn đàn Lục Gia Chủy chỉ là chương mới nhất trong tiến trình dài hạn đó, và đáng chú ý là những nỗ lực này trùng với năm đầu tiên Trung Quốc triển khai Kế hoạch 5 năm lần thứ 15.

Giới quan sát phương Tây đôi khi nhìn nhận các văn kiện hoạch định chính sách của Trung Quốc như những tài liệu tuyên truyền hoặc tập hợp các ý tưởng tham vọng. Tuy nhiên, Bắc Kinh coi các bản kế hoạch 5 năm là văn kiện phân bổ nguồn lực, định hình ưu tiên quản lý - điều tiết, định hướng hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, ảnh hưởng đến quyết định tín dụng, chỉ đạo chính quyền địa phương và phát đi tín hiệu về các ưu tiên chiến lược trong toàn bộ hệ thống.

Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 đã nâng lĩnh vực tài chính lên thành một mục tiêu chiến lược cấp quốc gia. Giới chức Trung Quốc liên tục nhấn mạnh mục tiêu xây dựng nước này trở thành một cường quốc tài chính, củng cố vai trò của Thượng Hải và Hong Kong (Trung Quốc) như các trung tâm tài chính quốc tế, mở rộng thị trường Nhân dân tệ ngoài khơi, cải thiện hạ tầng thanh toán xuyên biên giới và từng bước thúc đẩy quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ.

Quan trọng hơn, những mục tiêu này đã được thể chế hóa trong văn kiện hoạch định quốc gia cốt lõi, đồng nghĩa với việc các cơ quan quản lý, ngân hàng nhà nước, chính quyền địa phương và các tổ chức tài chính Trung Quốc đều sẽ điều chỉnh nguồn lực và quyết sách để phục vụ các mục tiêu đó.

Liệu những nỗ lực này có thành công hay không vẫn là một câu hỏi mở. Tuy nhiên, chắc chắn Bắc Kinh sẽ theo đuổi những mục tiêu đó một cách kiên trì và quyết liệt.

Phố Wall tự đặt mình vào thế rủi ro

Nhiều nhà phân tích phương Tây từng xem nhẹ tham vọng của chương trình Made in China 2025, với các phê phán về hạn chế công nghệ, méo mó thị trường, phân bổ vốn kém hiệu quả và khả năng thực thi.

Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn kiên trì theo đuổi chiến lược này một cách thận trọng nhưng có hệ thống, thông qua chính sách công nghiệp, trợ cấp nhà nước, định hướng tín dụng, ưu đãi mua sắm, đào tạo nhân lực công nghệ và hỗ trợ điều tiết.

Dù kết quả không hoàn hảo, những nỗ lực đó đủ để giúp Trung Quốc thiết lập vị thế toàn cầu trong nhiều lĩnh vực chiến lược, đồng thời cho thấy Bắc Kinh hiếm khi từ bỏ các mục tiêu chiến lược đã được thể chế hóa trong các văn kiện hoạch định quốc gia.

Thực tế này đòi hỏi sự quan tâm nghiêm túc hơn từ Washington, Thung lũng Silicon và đặc biệt là Phố Wall. Dù việc mở rộng giao dịch Nhân dân tệ ngoài khơi, tăng thanh khoản, phát triển thị trường trái phiếu và mở rộng tiếp cận sản phẩm tài chính Trung Quốc tạo ra cơ hội cho vốn toàn cầu, các bước đi này không đồng nghĩa với việc Bắc Kinh sẵn sàng tự do hóa hoàn toàn tài khoản vốn.

Mục tiêu cốt lõi là giảm phụ thuộc vào đòn bẩy tài chính của Mỹ và mở rộng không gian tự chủ chiến lược, qua đó khiến rủi ro địa chính trị gắn với các khoản tài chính liên quan đến Trung Quốc có xu hướng gia tăng.

Hiện nay, các nghị sĩ Mỹ có lập trường cứng rắn với Trung Quốc vẫn tương đối im lặng, song Quốc hội Mỹ khó có thể đứng ngoài cuộc lâu dài. Trong những năm gần đây, Quốc hội đã quan tâm hơn đến việc giám sát đầu tư ra nước ngoài, mức độ can dự của dòng vốn Mỹ vào Trung Quốc cũng như vai trò của Phố Wall trong các lĩnh vực chiến lược.

Các diễn biến địa chính trị gần đây có thể thúc đẩy nỗ lực của Trung Quốc và gia tăng sức hấp dẫn tại khu vực Nam bán cầu, Trung Đông và thậm chí đối với một số đồng minh, đối tác như Canada hay một số quốc gia ASEAN.

Nhiều quốc gia có xu hướng hoan nghênh các tín hiệu từ Thượng Hải, trong bối cảnh xung đột với Iran, lo ngại về trừng phạt, tranh chấp thương mại Mỹ và việc “vũ khí hóa” đồng USD khiến chính phủ các nước phải linh hoạt chiến lược hơn và giảm phụ thuộc vào một hệ thống tài chính duy nhất.

Điều này không đồng nghĩa với việc từ bỏ đồng USD hay lệ thuộc hơn vào Trung Quốc, nhưng ngày càng nhiều nước coi việc có các phương án thay thế là cần thiết.

Trung Quốc hiểu rõ điều này và tận dụng cơ hội không nhằm thay thế hoàn toàn USD, mà để xây dựng đủ lựa chọn khả thi giúp thương mại, dự trữ, tài chính và thanh toán có thể vận hành ngoài hệ thống dựa trên USD.

Câu hỏi đặt ra ở đây là liệu Washington có đang dành đủ sự chú ý cho một đối thủ đã chính thức tuyên bố tham vọng trở thành một cường quốc tài chính và sẵn sàng dành ít nhất 5 năm tới để hiện thực hóa tham vọng đó hay không.

(theo CNBC)

Minh Nhật