Chuyển từ quản lý sang quản trị giáo dục: Chú trọng chất lượng hơn quy trình

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Sáng 16/6, Tổng Bí thư Tô Lâm đã làm việc với Bộ Giáo dục và Đào tạo về triển khai Nghị quyết 71 và công tác chuẩn bị cho năm học mới 2026-2027 với những chỉ đạo sát sao.

Tiến sỹ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus về các chỉ đạo này.

Giáo dục là động lực phát triển quốc gia

- Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về những chỉ đạo của Tổng Bí thư với ngành giáo dục tại buổi làm việc ngày 16/6?

Tiến sỹ Hoàng Ngọc Vinh: Tôi cho rằng đây là một trong những phát biểu quan trọng nhất về giáo dục trong thời gian gần đây. Điều đáng chú ý không phải là nêu thêm một mục tiêu mới mà là cách tiếp cận đối với việc phát triển giáo dục.

Khi Tổng Bí thư yêu cầu chuyển từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục," không nên hiểu là giảm vai trò quản lý nhà nước. Nhà nước vẫn phải quản lý giáo dục bằng pháp luật, tiêu chuẩn, quy hoạch, kiểm định chất lượng và phân bổ nguồn lực. Điều cần thay đổi là cách quản lý.

Tiến sỹ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo. (Ảnh: NVCC)

Trước đây chúng ta thường quan tâm nhiều đến đầu vào như trường lớp, biên chế, kinh phí, chương trình hay các chỉ tiêu hành chính. Những yếu tố đó rất cần nhưng chưa đủ. Quản trị phát triển giáo dục đặt ra câu hỏi quan trọng hơn: các nguồn lực ấy được sử dụng hiệu quả đến đâu, học sinh học được gì, sinh viên ra trường làm được gì và giáo dục đóng góp như thế nào cho sự phát triển của đất nước.

Muốn phát triển khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghiệp chiến lược hay kinh tế đổi mới sáng tạo thì phải bắt đầu từ giáo dục.

Nói cách khác, trọng tâm phải chuyển từ quản lý đầu vào sang quản trị kết quả; từ chú trọng quy trình sang coi trọng chất lượng đầu ra; từ đánh giá bằng báo cáo sang đánh giá bằng những kết quả thực chất có thể đo lường được. Theo tôi, đây chính là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 71 và cũng là hướng đi đúng của giáo dục Việt Nam trong giai đoạn tới.

- Đâu là những điểm ông quan tâm nhất trong chỉ đạo của Tổng Bí thư?

Tiến sỹ Hoàng Ngọc Vinh: Tôi chú ý nhất đến hai ý.

Một là, giáo dục phải được nhìn như động lực phát triển quốc gia, không chỉ là một lĩnh vực dịch vụ công. Muốn phát triển khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghiệp chiến lược hay kinh tế đổi mới sáng tạo thì phải bắt đầu từ giáo dục. Không có nguồn nhân lực đủ tốt, các chiến lược lớn rất dễ thiếu người làm thật.

Vì vậy, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh phát triển giáo dục đại học đi trước, đồng thời phát triển mạnh giáo dục nghề nghiệp cho thấy yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cần được tiếp cận đồng bộ ở cả trình độ cao và kỹ năng nghề. Đại học tạo ra đội ngũ nghiên cứu, kỹ sư, chuyên gia và nhà quản trị trình độ cao; giáo dục nghề nghiệp tạo ra lực lượng kỹ thuật viên, lao động có kỹ năng để vận hành công nghệ trong sản xuất và đời sống.

Nhưng phát triển nhân lực không chỉ là chuyện kỹ năng và công nghệ. Tôi cũng rất chú ý đến yêu cầu coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, nhân cách trong năm học tới. Một nền giáo dục nếu chỉ chạy theo năng lực làm việc mà xem nhẹ nền tảng đạo đức thì khó tạo ra con người phát triển đầy đủ. Đất nước cần người giỏi, nhưng trước hết phải là người tử tế, có trách nhiệm và biết sống trong khuôn khổ pháp luật.

Giờ học trên giảng đường của thầy và trò Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. (Ảnh: Phạm Mai/Vietnam+)

Hai là, quản trị giáo dục phải dựa trên dữ liệu và bằng chứng. Nhiều năm qua, dữ liệu giáo dục, kể cả kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông, thường mới được dùng để công bố điểm, xét tuyển, xếp hạng hoặc so sánh, nhưng chưa được khai thác đủ sâu để cải thiện chính sách. Từ kết quả thi có thể thấy địa phương nào yếu ở môn nào, nhóm học sinh nào cần hỗ trợ, giáo viên cần bồi dưỡng thêm ở đâu, cần đầu tư gì để cải thiện chất lượng dạy học.

Việc thiết kế các chính sách đổi mới giáo dục cũng rất cần dữ liệu thực tế, nghiên cứu trong nước và kinh nghiệm quốc tế. Chính sách giáo dục nếu thiếu bằng chứng thì dễ rơi vào ăn may, mò mẫm, hoặc quyết liều. Quản trị bằng dữ liệu không phải để có thêm báo cáo, mà để ra quyết định đúng hơn, nhanh hơn và ít trả giá hơn.

Phải mạnh dạn phân quyền cho cơ sở giáo dục

- Theo ông, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay?

Tiến sỹ Hoàng Ngọc Vinh: Theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất không phải chương trình hay sách giáo khoa mà là năng lực thực thi chính sách thiếu đồng bộ giữa cấp trung ương và địa phương.

Chúng ta không thiếu chủ trương đúng. Hầu như vấn đề nào của giáo dục cũng đã được nhận diện trong nhiều nghị quyết và chiến lược phát triển. Nhưng từ chủ trương đến lớp học vẫn còn một khoảng cách khá xa.

Thiếu giáo viên vẫn tồn tại ở nhiều địa phương. Trường lớp ở một số nơi vẫn quá tải. Giáo dục nghề nghiệp vẫn chưa hấp dẫn người học. Đại học vẫn còn khoảng cách với thị trường lao động. Những việc đó không phải vì thiếu văn bản mà vì khâu tổ chức thực hiện còn yếu.

Nghị quyết 71 sẽ được đánh giá bằng những thay đổi trong trường học chứ không phải trên báo cáo theo nhiệm kỳ.

Tôi nghĩ muốn tháo gỡ thì phải chuyển từ tư duy quản lý công việc sang quản trị kết quả. Khi thể chế giáo dục đang thay đổi mà mô hình quản lý trường học ở địa phương vẫn vận hành như cũ, nặng xin ý kiến, nặng thủ tục, nặng báo cáo, kiểm tra hồ sơ, thì rất khó tạo ra chuyển biến thật.

Nhà trường phải được tự chủ nhiều hơn về chuyên môn, tổ chức dạy học, sử dụng nguồn lực và chịu trách nhiệm về chất lượng. Địa phương và người đứng đầu cơ sở giáo dục cũng phải được giao quyền rõ hơn, nhưng đi kèm trách nhiệm rõ hơn về kết quả cuối cùng: học sinh học được gì, giáo viên được hỗ trợ ra sao, môi trường học đường có an toàn không và chất lượng giáo dục có tiến bộ thật không.

Học sinh Trường Mầm non Văn Lăng, tỉnh Thái Nguyên. (Ảnh: PV/Vietnam+)

- Ông đánh giá thế nào về việc thực hiện Nghị quyết 71 của ngành giáo dục thời gian qua?

Tiến sỹ Hoàng Ngọc Vinh: Tôi thấy ngành giáo dục đã có nhiều động thái tích cực sau khi Nghị quyết 71 được ban hành. Một số nội dung lớn đã được đưa vào chương trình hành động, vào quá trình sửa đổi luật và xây dựng chính sách.

Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn khởi động. Thành công của Nghị quyết 71 không nằm ở số lượng kế hoạch hay hội nghị được tổ chức mà nằm ở việc giáo viên có thay đổi điều kiện làm việc hay không, học sinh ở các vùng có được hưởng môi trường học tập tốt hơn hay không và chất lượng nguồn nhân lực có được cải thiện hay không.

Nói cách khác, Nghị quyết 71 sẽ được đánh giá bằng những thay đổi trong trường học chứ không phải trên báo cáo theo nhiệm kỳ.

- Theo ông, thời gian tới, ngành giáo dục cần làm gì để thực hiện tốt hơn nữa Nghị quyết 71 cũng như các chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm?

Tiến sỹ Hoàng Ngọc Vinh: Theo tôi, điều quan trọng nhất là chọn đúng việc để tập trung. Trước hết phải giải quyết dứt điểm câu chuyện về đội ngũ giáo viên và cán bộ quản trị nhà trường. Không có giáo viên đủ về số lượng và mạnh về chất lượng thì mọi cải cách đều gặp giới hạn. Muốn trao quyền tự chủ thì cán bộ lãnh đạo quản lý nhà nước cần có chương trình đào tạo các hiệu trưởng một cách chuyên nghiệp.

Tiếp đó là xây dựng được hệ thống dữ liệu giáo dục thực sự phục vụ quản trị. Dữ liệu phải trở thành công cụ giúp phát hiện vấn đề sớm và ra quyết định nhanh hơn.

Một việc nữa là phải mạnh dạn phân quyền cho cơ sở giáo dục. Nhà trường không thể vừa bị ràng buộc quá nhiều thủ tục vừa được yêu cầu sáng tạo và chịu trách nhiệm về chất lượng.

Cuối cùng, giáo dục phải đi cùng chiến lược phát triển đất nước. Nói đến AI, bán dẫn, chuyển đổi số, kinh tế xanh hay nông nghiệp công nghệ cao thì phải trả lời được hệ thống giáo dục đang chuẩn bị nguồn nhân lực cho những lĩnh vực đó như thế nào. Với một đất nước mà nông nghiệp vẫn sử dụng tỷ trọng lao động lớn, đào tạo kỹ thuật viên công nghệ cao cho nông nghiệp là việc rất quan trọng, nhưng lâu nay chưa được chú ý đúng mức. Nếu không giải được bài toán nhân lực thì các mục tiêu phát triển lớn rất dễ dừng ở chủ trương.

- Xin trân trọng cảm ơn ông./.

Công nghệ số đang trở thành một phần của giáo dục hiện đại. (Ảnh: Vietnam+)

(Vietnam+)