Chuyện 'trông mưa, trông nắng' ở sân bay

Họ được ví như những người "trông mưa, trông nắng" - một mắt xích quan trọng trong toàn bộ hệ thống vận hành ở sân bay.

"Đi trước" thời tiết

7h50 sáng, tại một trạm quan trắc nằm tách biệt gần khu bay Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, ca trực của ngày mới bắt đầu. Không có tiếng còi báo hiệu, không có sự vội vã ồn ào, nhưng mọi thứ diễn ra với nhịp độ khẩn trương và chính xác.

Kíp trưởng kiêm dự báo viên khí tượng hàng không Nguyễn Văn Tâm Tân tập trung theo dõi diễn biến thời tiết.

Quy trình giao ca được thực hiện nhanh gọn: Kiểm tra thiết bị, đối chiếu sổ sách, tóm lược tình hình thời tiết 24 giờ qua. Ca trước rời vị trí, ca sau lập tức tiếp nhận công việc. Không có khoảng trống, bởi với khí tượng hàng không, mỗi phút chậm trễ đều có thể kéo theo những hệ lụy khó lường.

Anh Lê Tuấn Nguyễn, Đội trưởng Đội quan trắc, Trung tâm Khí tượng hàng không Nội Bài (Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam), bước vào vị trí quen thuộc.

Từ trạm quan trắc cao khoảng 5m so với mặt sân bay, qua hệ thống cửa kính bao quanh, toàn bộ khu vực đường cất hạ cánh hiện ra rõ ràng. Anh quan sát nhanh, đối chiếu với số liệu thiết bị, rồi đưa ra nhận định ban đầu: Bầu trời có sương mù nhẹ, gió Đông Nam tốc độ khoảng 3-4m/s, tầm nhìn ngang khoảng 5km, nằm trong ngưỡng an toàn cho hoạt động bay.

Những thông tin ngắn gọn ấy là cơ sở đầu tiên để chuỗi vận hành hàng không phía sau tiếp tục vận hành trơn tru.

Gần 15 năm gắn bó với nghề, anh Nguyễn cho biết, quan trắc viên không chỉ ghi nhận số liệu mà phải chủ động "đi trước" thời tiết.

Trước mỗi ca trực, họ đều cập nhật các bản tin dự báo để hình dung trước những kịch bản có thể xảy ra trong ngày. Đặc biệt, việc quan sát và phân loại mây rất quan trọng. Trong đó, mây đối lưu - loại mây có khả năng gây dông, mưa lớn, gió giật - luôn được theo dõi sát sao bởi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn bay.

"Trông trời, trông đất, trông mây"

Để nhận diện chính xác, quan trắc viên không chỉ quan sát bằng mắt thường mà còn phải kết hợp dữ liệu từ radar, ảnh mây vệ tinh và thông tin từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia.

Mong muốn lớn nhất của quan trắc viên Lê Tuấn Nguyễn là “trời quang, mây tạnh, gió nhẹ” để hoạt động bay diễn ra thuận lợi.

Từng lớp dữ liệu được đối chiếu, phân tích nhằm xác định độ cao trần mây, mức độ phát triển và phạm vi ảnh hưởng.

Theo anh Nguyễn, thời tiết miền Bắc có nhiều đặc điểm phức tạp, đặc biệt vào các giai đoạn chuyển mùa. Từ tháng 4 - 11 hằng năm, dông, mưa và bão xuất hiện với tần suất cao. Có những thời điểm, các khối mây vũ tích phát triển mạnh, chắn ngang đường tiếp cận hạ cánh, buộc tàu bay phải bay chờ hoặc chuyển hướng.

Không chỉ mây, gió cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Gió xuôi mạnh có thể khiến máy bay khó dừng đúng điểm khi hạ cánh, trong khi gió cạnh có thể làm lệch hướng bánh máy bay khỏi đường băng. Trong những tình huống đó, quan trắc viên phải lập tức thông báo cho đài chỉ huy để kịp thời điều hành.

Công việc vốn đã căng thẳng càng trở nên khắc nghiệt hơn trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Trạm quan trắc nằm độc lập gần khu bay, thường xuyên phải hứng trực tiếp các hiện tượng dông, sét.

Anh Nguyễn vẫn nhớ một kỷ niệm từ những ngày đầu vào nghề. Tháng 10/2011, khi còn là thực tập viên, anh trực ca giữa trưa thì một cơn dông mạnh bất ngờ xuất hiện, khiến tầm nhìn giảm xuống chỉ còn khoảng 700m.

Trong lúc đang gọi điện báo cáo, một tia sét đánh xuống khiến tay anh tê dại. Dù hoảng sợ, anh vẫn phải trấn tĩnh để tiếp tục công việc.

Đặc thù công việc khiến những người làm khí tượng hàng không hiếm khi có những ngày nghỉ trọn vẹn vào dịp lễ, Tết.

Những năm đầu vào nghề, anh Nguyễn từng trải qua không ít ca trực một mình trong đêm, giữa không gian tĩnh lặng, cảm giác nhớ nhà, nhớ gia đình khiến nhiều lần không kìm được cảm xúc. Nhưng theo thời gian, mọi thứ dần trở thành quen thuộc.

Cân não với thời tiết

Rời trạm quan trắc, tại phòng dự báo của Trung tâm Khí tượng hàng không Nội Bài, không khí làm việc cũng căng thẳng không kém.

Trước hệ thống màn hình radar và ảnh mây vệ tinh, anh Nguyễn Văn Tâm Tân, Kíp trưởng kiêm dự báo viên khí tượng hàng không, cùng đồng nghiệp liên tục theo dõi diễn biến thời tiết.

Khác với quan trắc viên, dự báo viên phải xử lý một khối lượng lớn dữ liệu từ nhiều nguồn, thảo luận, đưa ra nhận định và phát hành bản tin dự báo cho từng sân bay trong 24 giờ tới.

Các bản tin được mã hóa và truyền tới các đơn vị liên quan, đồng thời cập nhật vào hệ thống dữ liệu quốc tế đối với các sân bay lớn.

Tuy nhiên, công việc không dừng lại ở phát hành bản tin. Kíp trực phải theo dõi liên tục 24/24h, kịp thời cập nhật các biến động thời tiết và trực tiếp tư vấn cho cơ sở không lưu, Trung tâm điều phối luồng không lưu và các hãng hàng không.

Với những hiện tượng như dông, mưa lớn, gió giật, gió đứt, sương mù hay mây thấp, khi có nguy cơ ảnh hưởng đến ngưỡng khai thác, dự báo viên phải đưa ra cảnh báo sớm để các đơn vị điều hành chủ động phương án.

Theo anh Tân, khó khăn nhất của công việc không chỉ là xác định có hay không hiện tượng thời tiết mà còn là dự báo chính xác thời điểm và mức độ ảnh hưởng.

Anh nhớ lại ca trực ngày 1/2/2024, khi sương mù dày đặc bao phủ Nội Bài, khiến tầm nhìn giảm xuống chỉ còn 100-200m, dưới tiêu chuẩn cất hạ cánh. Hiện tượng kéo dài từ 3-9h sáng, gây áp lực lớn cho công tác điều hành bay. Bài toán đặt ra là xác định thời điểm tầm nhìn có thể cải thiện.

Sau khi phân tích các yếu tố nhiệt độ, điểm sương, gió và đặc điểm địa hình, kíp dự báo nhận định đây là sự kết hợp giữa sương mù bức xạ và sương mù hỗn hợp, khiến độ ẩm tích tụ lâu hơn.

Trên cơ sở đó, họ đưa ra nhận định sau 9h sáng điều kiện sẽ được cải thiện. Thực tế, đến 9h15 tầm nhìn bắt đầu tăng và đến khoảng 10h, hoạt động bay trở lại bình thường. Nhờ dự báo kịp thời, nhiều chuyến bay đã hạn chế được tình trạng bay chờ hoặc chuyển hướng.

Tạ Hải