Chuyển sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi

Hệ thống tưới tự động trên cánh đồng sắn lớn, xã Tân Hưng, tỉnh Tây Ninh trong cao điểm mùa khô.

Thực hiện Nghị quyết số 46-NQ/TW ngày 20/12/2023 của Bộ Chính trị về đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của Hội Nông dân Việt Nam đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới, Tây Ninh đang tập trung phát huy vai trò của Hội Nông dân trong tổ chức lại sản xuất, dẫn dắt nông dân tham gia kinh tế tập thể theo hướng thực chất, hiệu quả, gắn với thị trường và chuỗi giá trị, từng bước khắc phục sản xuất nhỏ lẻ, manh mún.

Tại Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung, xã Tân Phú, yêu cầu chuyển đổi đang được đặt ra từ chính thị trường. Ông Trần Dương Phương, thành viên hợp tác xã, cho biết với năng suất mãng cầu khoảng 7-8 tấn/ha, sản xuất vẫn có thể bảo đảm cuộc sống, nhưng người dân đang tính toán hướng đi mới để nâng cao hiệu quả, trong đó chú trọng mô hình sản xuất xanh, sạch, an toàn và hướng đến xuất khẩu.

Từ yêu cầu đó, Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung định hướng xây dựng vùng mãng cầu an toàn, từng bước chuyển đổi xanh, xây dựng thương hiệu và mở rộng liên kết với doanh nghiệp. Theo ông Lê Minh Trung, Giám đốc hợp tác xã, việc xây dựng sản phẩm theo hướng an toàn, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất phù hợp sẽ giúp kiểm soát tốt hơn an toàn thực phẩm, tạo niềm tin với người tiêu dùng và nâng cao khả năng tiêu thụ. Hợp tác xã cũng tính đến việc kết hợp với các doanh nghiệp du lịch, lữ hành để hình thành những điểm đến xanh gắn với sản phẩm nông nghiệp địa phương.

Không chỉ hướng đến đầu ra, liên kết chuỗi còn giúp thay đổi căn bản phương thức sản xuất. Ông Nguyễn Minh Triều, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hợp tác xã Dịch vụ, Sản xuất và Thương mại nông nghiệp Hương Trang (xã Bình Hòa, tỉnh Tây Ninh) cho rằng, liên kết không đơn thuần là ký hợp đồng bao tiêu mà trước hết là thay đổi cách sản xuất. Khi các thành viên cùng tuân thủ một quy trình kỹ thuật, doanh nghiệp mới có cơ sở yên tâm đầu tư lâu dài vào vùng nguyên liệu, qua đó tạo nền tảng xây dựng thương hiệu nông sản chất lượng cao.

Tại Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất thương mại nông nghiệp 4.0, xã Thạnh Phước, Giám đốc Nguyễn Văn Lành cho biết sản xuất đã chuyển từ kinh nghiệm riêng lẻ của từng hộ sang quy trình thống nhất. Hợp tác xã kiểm soát từ lựa chọn giống, lịch thời vụ, chăm sóc, thu hoạch đến quản lý chất lượng; đồng thời ứng dụng nhật ký sản xuất điện tử, quản lý mã số vùng trồng và liên kết doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm.

Những thay đổi này cho thấy, tham gia chuỗi liên kết đang từng bước đưa nông dân từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”. Giá trị không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở chất lượng, chi phí, thương hiệu, khả năng truy xuất nguồn gốc và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Ông Nguyễn Thanh Hiếu, Phó Trưởng ban Công tác Nông dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh, cho biết chuyển đổi số đang được ứng dụng ngày càng rộng trong sản xuất nông nghiệp, từ hệ thống tưới tự động, thiết bị bay không người lái, cảm biến ruộng đồng đến truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và nhật ký điện tử. Nhiều hộ nông dân đã sử dụng nền tảng thương mại điện tử để tiêu thụ sản phẩm; ứng dụng “Nông dân Việt Nam” được triển khai với khoảng 10.000 tài khoản, hỗ trợ hội viên trong sản xuất và đời sống.

Từ thực tế đó, Tây Ninh xác định phát triển kinh tế tập thể phải đồng thời giải quyết các khâu về tổ chức sản xuất, quản trị, vốn, công nghệ và thị trường. Mục tiêu đến năm 2030 là ít nhất 45% số hợp tác xã nông nghiệp do Hội Nông dân hỗ trợ thành lập tham gia liên kết sản xuất, kinh doanh với doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác; 30% số hợp tác xã được hỗ trợ tiếp cận các nguồn vốn tín dụng.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đinh Thị Phương Khanh nhận định, nếu tiếp tục sản xuất nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm thì ngành hàng lúa gạo rất khó phát triển, trong khi doanh nghiệp và thị trường xuất khẩu đòi hỏi vùng nguyên liệu lớn, sản xuất đồng bộ, có quy trình và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Theo bà Đinh Thị Phương Khanh, tỉnh xác định phát triển liên kết chuỗi giá trị là giải pháp trọng tâm để nâng cao hiệu quả ngành nông nghiệp; tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu tập trung, hỗ trợ phát triển hợp tác xã, thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ.

TS. Phạm Minh Tú, Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh khu vực 13 cho rằng, tăng trưởng mới không bắt đầu từ việc bơm thêm vốn mà quan trọng là đưa vốn đến đúng “nút thắt” của chuỗi giá trị. Theo đó, tín dụng cần được xem là công cụ tái cấu trúc nền kinh tế, ưu tiên các chuỗi có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, từ vùng nguyên liệu, chế biến sâu, xuất khẩu đến logistics và du lịch trải nghiệm. Đến cuối tháng 7/2026, Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh khu vực 13 đã phối hợp với Sở Tài chính tỉnh Tây Ninh kết nối 20 chi nhánh ngân hàng trên địa bàn, tạo điều kiện đưa nguồn vốn đến đúng đối tượng, lĩnh vực và nhu cầu phát triển.

Theo ông Nguyễn Hồng Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh, một trong những định hướng quan trọng là phát huy vai trò của nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi, nông dân xuất sắc trong xây dựng và phát triển hợp tác xã nông nghiệp. Các chi Hội Nông dân nghề nghiệp, tổ Hội Nông dân nghề nghiệp được định hướng phát triển thành tổ hợp tác, hợp tác xã, tạo bước chuyển từ liên kết giữa những hộ sản xuất cùng ngành nghề sang tổ chức sản xuất có quy mô và khả năng cạnh tranh cao hơn.

Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu xây dựng ít nhất 30 hợp tác xã do Hội Nông dân nòng cốt, phát triển 150 tổ hợp tác hiệu quả, củng cố 45 hợp tác xã nông nghiệp, tạo nền tảng thúc đẩy liên kết doanh nghiệp, ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, phát triển nông nghiệp xanh.

Tỉnh đồng thời rà soát, củng cố các tổ chức kinh tế tập thể hoạt động chưa hiệu quả; hoàn thiện phương án sản xuất, kinh doanh, tổ chức lại những tổ hợp tác, hợp tác xã ngừng hoạt động phù hợp điều kiện thực tế. Hiệu quả hoạt động, lợi ích của thành viên và khả năng liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm sẽ là những tiêu chí quan trọng đánh giá chất lượng phát triển kinh tế tập thể.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh khảo sát thực tế mô hình tưới tiêu thông minh bằng năng lượng mặt trời, tại xã Tân Châu.

Cũng theo ông Nguyễn Hồng Thanh, trong năm 2026, Tây Ninh xây dựng một mô hình ứng dụng công nghệ cao và một mô hình hợp tác xã nông nghiệp áp dụng các biện pháp thích ứng biến đổi khí hậu; đến năm 2029 tiếp tục định hướng xây dựng 2 mô hình ứng dụng công nghệ cao hoặc công nghệ sinh học. Cùng với đó, 100% cán bộ Hội Nông dân các cấp làm công tác hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể được bồi dưỡng, tập huấn; ít nhất 90% cán bộ chủ chốt hợp tác xã nông nghiệp do Hội Nông dân hỗ trợ thành lập được đào tạo, nâng cao năng lực quản lý, chuyên môn, nghiệp vụ.

Tổng nguồn lực dành cho các hoạt động phát triển kinh tế tập thể trong nông nghiệp giai đoạn 2026-2030 dự kiến trên 2,8 tỷ đồng, đồng thời huy động thêm nguồn lực từ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh và xã hội.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh, định hướng phát triển kinh tế tập thể trong nông nghiệp là xây dựng người nông dân là chủ thể, Hội Nông dân là lực lượng tập hợp và hỗ trợ, hợp tác xã là hạt nhân tổ chức sản xuất, doanh nghiệp là đối tác liên kết và thị trường là đích đến. Đây cũng là cách Tây Ninh từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất theo chuỗi, hình thành vùng nguyên liệu, nâng giá trị nông sản và tạo sinh kế ổn định hơn cho nông dân.

Từ những cánh đồng lúa đến các vùng chuyên canh cây ăn trái, quá trình tổ chức lại sản xuất đang mở ra một hướng đi mới cho nông nghiệp Tây Ninh. Khi hợp tác xã được nâng chất, doanh nghiệp tham gia sâu hơn, công nghệ được ứng dụng và thị trường trở thành đích đến, kinh tế tập thể không chỉ là phương thức liên kết sản xuất mà từng bước trở thành động lực thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng hiệu quả, xanh và bền vững.

Bài, ảnh: Minh Phú (TTXVN)