Chuyển đổi và cung cấp sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận cho học sinh khuyết tật chữ in

Toàn cảnh Hội thảo tổng kết thí điểm mô hình chuyển đổi và cung cấp miễn phí sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận cho học sinh khuyết tật chữ in.

Sáng kiến nhằm xây dựng một mô hình bền vững cho việc chuyển đổi, cung cấp và sử dụng sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận cho học sinh khuyết tật chữ in.

Theo đó, học sinh khiếm thị tại Việt Nam đang học tập độc lập hơn và tham gia tích cực hơn trong lớp học nhờ sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận, theo kết quả từ một sáng kiến thí điểm do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc hỗ trợ.

Mô hình thí điểm được thực hiện từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2025 tại Trường Nguyễn Đình Chiểu (Hà Nội), cung cấp 12 đầu sách thuộc 5 môn học cốt lõi cho 30 học sinh khiếm thị lớp 7 và lớp 9 để các em đọc bằng ứng dụng trên điện thoại di động và máy tính.

Sáng kiến này nhằm giải quyết tình trạng khan hiếm kéo dài các tài liệu học tập tiếp cận - thường được gọi là “nạn đói sách” - mà người khuyết tật chữ in đang phải đối mặt. Đồng thời, sáng kiến hướng tới xây dựng một mô hình bền vững cho việc chuyển đổi, cung cấp và sử dụng sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận.

Kết quả cho thấy, sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận có thể cải thiện đáng kể trải nghiệm học tập của học sinh. Với các tính năng đồng bộ giữa văn bản và âm thanh, học sinh có thể tự đọc, chuẩn bị bài trước và tham gia tích cực hơn vào các hoạt động trên lớp.

Các khảo sát được thực hiện trước, trong và sau quá trình triển khai thí điểm cho thấy học sinh trở nên tự tin và độc lập hơn trong học tập. Giáo viên và phụ huynh cũng ghi nhận họ không cần dành thời gian, công sức đọc sách cho học sinh nghe do học sinh có thể tự đọc sách giáo khoa.

Không giống như sách chữ nổi Braille truyền thống vốn cồng kềnh và hạn chế về số lượng, sách giáo khoa EPUB dễ tiếp cận có thể được lưu trữ trên máy tính xách tay hoặc thiết bị di động, cho phép học sinh học mọi lúc, mọi nơi.

Phát biểu ý kiến tại lễ tổng kết thí điểm, Trợ lý Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, Trưởng phòng Quản trị và Tham gia, bà Federica Dispenza cho biết: Sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận không chỉ là một giải pháp kỹ thuật, mà còn mang lại cho học sinh sự độc lập trong học tập, sự tự tin tham gia các hoạt động giáo dục, và niềm vui giản dị khi có một cuốn sách bất cứ khi nào các em cần.

Tiếp cận sách giáo khoa phải là nền tảng, không bao giờ là một đặc quyền. Sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận là một giải pháp thiết thực để hiện thực hóa giáo dục hòa nhập tại Việt Nam.

Giai đoạn thí điểm cũng cho thấy tiềm năng lớn để nhân rộng mô hình. Các bên liên quan nhấn mạnh sự cần thiết phải tích hợp sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận vào hệ thống giáo dục quốc gia. Điều này bao gồm việc công nhận chính thức EPUB như một định dạng sách giáo khoa và thiết lập các cơ chế sản xuất, phân phối bền vững và chuẩn hóa.

Giám đốc trung tâm Nghiên cứu Công bằng và Hòa nhập, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam Nguyễn Thị Kim Hoa nhấn mạnh: "Để mô hình này có thể được duy trì và nhân rộng, cần có sự chung tay của nhiều bên: từ các cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, các tổ chức quốc tế, đến gia đình và cộng đồng. Chúng tôi cam kết tiếp tục đóng vai trò là đơn vị nghiên cứu, tư vấn chính sách và kết nối các nguồn lực nhằm thúc đẩy giáo dục hòa nhập, bảo đảm mọi trẻ em đều có cơ hội học tập bình đẳng và phát triển toàn diện".

Kết quả cũng cho thấy, sáng kiến góp phần thúc đẩy giáo dục hòa nhập tại Việt Nam và phù hợp với các nỗ lực quốc gia trong việc tăng cường tài liệu học tập dễ tiếp cận cho học sinh khuyết tật, theo chỉ đạo trong Thông báo Kết luận số 444-TB/VPTW do Văn phòng Trung ương Đảng ban hành sau buổi làm việc của Tổng Bí thư với các bộ, ngành và tổ chức của người khuyết tật về thực hiện chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước đối với người khuyết tật vào đầu tháng 12 năm 2025.

NHẬT ANH