Chuyển đổi phương tiện xanh cần hạ tầng đồng bộ

Giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Hà Nội. Cùng với các giải pháp kiểm soát nguồn gây ô nhiễm, thành phố từng bước thúc đẩy giao thông xanh, trong đó có việc thí điểm vùng phát thải thấp trong khu vực Vành đai 1 từ ngày 1-7 đến 31-12-2026.

TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam chia sẻ tại tọa đàm “Chuyển đổi phương tiện xanh: Gỡ nút thắt hạ tầng cho chung cư Hà Nội” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức. Ảnh: Ngọc Tú

Tuy nhiên, chuyển đổi phương tiện không đơn thuần là việc người dân lựa chọn xe điện thay cho xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Để chủ trương này đi vào cuộc sống, Hà Nội cần chuẩn bị đồng bộ hạ tầng giao thông công cộng, điểm sạc, tủ đổi pin, hệ thống điện và các điều kiện bảo đảm an toàn, nhất là tại các khu chung cư.Hiện nay, Hà Nội có 2.313 vị trí trạm sạc, với 10.209 cổng sạc và khoảng 1.650 tủ đổi pin.

Dù vậy, những con số trên phạm vi toàn thành phố chưa phản ánh đầy đủ khả năng tiếp cận hạ tầng của người dân ngay tại nơi sinh sống. Đối với cư dân chung cư, việc tìm kiếm vị trí sạc thuận tiện, phù hợp với điều kiện tòa nhà vẫn là vấn đề cần giải quyết.

Tại tọa đàm “Chuyển đổi phương tiện xanh: Gỡ nút thắt hạ tầng cho chung cư Hà Nội” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức ngày 23-10, ông Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, cho rằng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí từ phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch, trong đó có xe máy, đang là một trong những vấn đề đáng quan tâm của Thủ đô.

Theo ông Hoàng Dương Tùng, Hà Nội đã có chủ trương phát triển giao thông xanh và đang triển khai nhiều giải pháp như phát triển đường sắt đô thị, xe buýt điện, xây dựng trạm sạc và tủ đổi pin. Thành phố đang đi đúng hướng trong quá trình chuyển đổi phương tiện, song để đạt hiệu quả, cần có sự đồng hành của người dân cùng những giải pháp hạ tầng phù hợp với thực tế.

Một trong những vấn đề được đặt ra là phát triển hạ tầng sạc xe điện tại các khu chung cư. Đây là nơi tập trung đông dân cư, có nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân lớn, nhưng điều kiện hạ tầng giữa các tòa nhà không đồng nhất.

Đặc biệt, nhiều chung cư cũ được xây dựng từ lâu, không có thiết kế ban đầu dành cho phương tiện điện. Việc bổ sung điểm sạc có thể phát sinh những yêu cầu về hệ thống điện, không gian bố trí và an toàn phòng cháy, chữa cháy. Vì vậy, nếu triển khai thiếu khảo sát, hướng dẫn cụ thể và phương án phù hợp, quá trình chuyển đổi có thể gặp khó khăn.

Từ góc nhìn của chuyên gia, TS Hoàng Dương Tùng cho rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc chuyển đổi phương tiện tại chung cư cần có sự tham gia, điều phối của Nhà nước. Chính quyền cần đóng vai trò kết nối, giải quyết những bất đồng có thể phát sinh giữa ban quản trị, ban quản lý và cư dân liên quan đến việc bố trí trạm sạc, tổ chức khu vực để xe và phân định trách nhiệm bảo đảm an toàn.

Cùng với đó, cần rà soát hiện trạng hạ tầng từng tòa nhà, từ hệ thống điện đến điều kiện phòng cháy, chữa cháy, để xây dựng quy định và phương án triển khai phù hợp. Không nên áp dụng một cách máy móc cùng một mô hình cho tất cả chung cư, bởi mỗi công trình có đặc điểm thiết kế, quy mô và điều kiện vận hành khác nhau.

Theo TS Hoàng Dương Tùng, thành phố cần ban hành cơ chế cụ thể, hướng dẫn rõ trách nhiệm của các bên và tạo điều kiện thu hút nguồn lực đầu tư. Khi quy định minh bạch, những vướng mắc trong quá trình triển khai sẽ có cơ sở để giải quyết, đồng thời giúp đơn vị đầu tư chủ động hơn trong việc xây dựng hạ tầng phục vụ xe điện.Bên cạnh yêu cầu an toàn, lộ trình chuyển đổi cũng cần phù hợp với khả năng tài chính và điều kiện thực tế của cư dân. Giảm ô nhiễm là mục tiêu chung, do đó Nhà nước cần nghiên cứu chính sách hỗ trợ để người dân từng bước chuyển đổi phương tiện, tránh tạo thêm áp lực khi hạ tầng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu.

Một giải pháp được TS Hoàng Dương Tùng đề xuất là tăng cường phát triển hệ thống tủ đổi pin nhằm giảm nhu cầu bố trí không gian xây dựng trạm sạc tại các khu chung cư. Tuy nhiên, việc lựa chọn mô hình nào cần căn cứ vào điều kiện thực tế của từng công trình và phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu an toàn. Theo ông, không thể tháo gỡ toàn bộ nút thắt hạ tầng chung cư trong thời gian ngắn. Hà Nội cần có lộ trình rõ ràng, đồng thời ban hành hướng dẫn cụ thể để các địa phương, ban quản trị, ban quản lý và cư dân có căn cứ phối hợp thực hiện. Thành phố cũng cần có chủ trương thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư, phát triển mạng lưới sạc và đổi pin phù hợp với nhu cầu.Về lâu dài, chuyển đổi phương tiện xanh không chỉ dừng ở việc thay xe chạy xăng bằng xe điện.

Hà Nội cần đồng thời giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, nâng cao chất lượng giao thông công cộng, tạo điều kiện để người dân sử dụng metro và xe buýt trong các hành trình hằng ngày.

Khi hạ tầng được chuẩn bị đồng bộ, cơ chế quản lý rõ ràng và chính sách hỗ trợ phù hợp, quá trình chuyển đổi sẽ có điều kiện triển khai thuận lợi hơn. Đây cũng là cơ sở để Hà Nội từng bước giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí, hướng tới hệ thống giao thông đô thị xanh, an toàn và bền vững.

Phạm Công