Chương trình mục tiêu quốc gia tạo thế và lực cho vùng biên phát triển

Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu phối hợp với các lực lượng chức năng hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh để thực hiện các thủ tục hành chính công và các tiện ích khác phục vụ cuộc sống. Ảnh: Bích Nguyên

Giảm nghèo rõ nét, nhưng chênh lệch vùng miền còn lớn

Theo kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2025 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố đầu tháng 3/2026, tỷ lệ nghèo đa chiều toàn quốc giảm còn 2,95%, tương ứng hơn 1,08 triệu hộ. Trong đó, tỷ lệ hộ nghèo là 1,3%, hộ cận nghèo là 1,65%; đời sống nhân dân tiếp tục được cải thiện. Kết quả này cho thấy hiệu quả thiết thực của các chính sách giảm nghèo thời gian qua, đồng thời thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với công tác an sinh xã hội, nhất là chăm lo các đối tượng yếu thế.

Tuy nhiên, khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền vẫn còn lớn. Khu vực Trung du và miền núi phía Bắc có tỷ lệ nghèo đa chiều tới 13,27%, cao gấp nhiều lần mức bình quân chung của cả nước. Trong khi đó, tỷ lệ này ở Đồng bằng sông Hồng là 1,36%; vùng Đông Nam Bộ chỉ còn 0,29%.

Đáng chú ý, các địa bàn biên giới, vùng sâu, vùng xa, nơi sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số vẫn tập trung nhiều hộ nghèo, cận nghèo. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải có những giải pháp đồng bộ, căn cơ, mang tính chiến lược trong giai đoạn tới.

Tích hợp 3 chương trình, tăng tính đồng bộ, hướng mạnh về cơ sở

Từ yêu cầu thực tiễn, 3 chương trình mục tiêu quốc gia gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã được thống nhất tích hợp thành một chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I: Từ 2026-2030. Ngày 31/1/2026, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định số 417/QĐ-BNNMT phê duyệt chương trình, hướng tới mục tiêu xây dựng nông thôn mới hiện đại, phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thực hiện giảm nghèo đa chiều, bền vững.

Chương trình được triển khai trên phạm vi cả nước, trong đó, ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới, hải đảo, an toàn khu. Đối tượng thụ hưởng không chỉ là hộ nghèo, hộ cận nghèo, mà còn gồm cộng đồng dân cư, hợp tác xã, doanh nghiệp tham gia phát triển kinh tế nông thôn. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển hướng từ hỗ trợ đơn lẻ sang phát triển tổng thể, lấy người dân làm trung tâm, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng.

Đến năm 2030, chương trình đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể. Trong đó, thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng 2,5-3 lần so với năm 2020; tỷ lệ nghèo đa chiều giảm bình quân 1-1,5%/năm. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, mục tiêu là giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 10%, tiến tới cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn. Trong xây dựng nông thôn mới, cả nước phấn đấu có khoảng 65% số xã đạt chuẩn, trong đó, 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Những mục tiêu này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế-xã hội, mà còn góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, nhất là ở khu vực biên giới.

Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 sẽ tập trung đầu tư phát triển sản phẩm OCOP theo hướng chất lượng, đặc trưng, đa giá trị, thân thiện với môi trường, ưu tiên hỗ trợ các chủ thể là hợp tác xã, tổ hợp tác... trên địa bàn các xã, thôn đặc biệt khó khăn. Ảnh: Bích Nguyên

Tạo động lực phát triển bền vững cho vùng biên

Một trong những nội dung trọng tâm của Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn I: Từ 2026-2030) là phát triển hạ tầng kinh tế-xã hội nông thôn, nhất là ở các địa bàn khó khăn. Theo đó, 100% xã vùng dân tộc thiểu số và miền núi có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa; 100% thôn có đường ô tô kết nối với trung tâm xã hoặc các trục đường chính, quốc lộ, tỉnh lộ, bảo đảm đi lại quanh năm; 100% hộ dân được sử dụng điện và nước sinh hoạt hợp vệ sinh.

Cùng với đầu tư hạ tầng, chương trình chú trọng phát triển kinh tế nông thôn theo hướng sinh thái, hiện đại, gắn với thị trường. Các nội dung như phát triển sản xuất hàng hóa, xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển sản phẩm OCOP, thúc đẩy thương mại điện tử được đẩy mạnh. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, chương trình phấn đấu có 80% hộ làm kinh tế nông-lâm nghiệp hàng hóa. Bên cạnh đó, các mô hình sinh kế, hỗ trợ sản xuất, tín dụng vi mô, đào tạo nghề cũng được triển khai đồng bộ, giúp người dân nâng cao năng lực tự chủ, từng bước thoát nghèo bền vững.

Hạ tầng số, thông tin-truyền thông cũng được quan tâm đầu tư, tạo điều kiện để người dân vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới tiếp cận thông tin, dịch vụ công, từng bước thu hẹp khoảng cách số. Việc đầu tư đồng bộ hạ tầng không chỉ phục vụ dân sinh, mà còn góp phần nâng cao năng lực bảo đảm quốc phòng-an ninh tại các địa bàn chiến lược. Điểm nổi bật của chương trình là phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị-xã hội trong tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững. Các phong trào thi đua, mô hình cộng đồng tiếp tục được nhân rộng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc. Cùng với đó, chương trình chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở, tăng cường tiếp cận pháp luật, thúc đẩy bình đẳng giới, bảo đảm an sinh xã hội.

Với cách tiếp cận toàn diện, đồng bộ, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn I: Từ 2026-2030) được kỳ vọng tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển kinh tế-xã hội khu vực nông thôn, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Triển khai hiệu quả chương trình không chỉ giúp nâng cao đời sống nhân dân, mà còn tạo nền tảng vững chắc để giữ vững chủ quyền lãnh thổ, bảo đảm quốc phòng-an ninh, xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển.

An Nhiên