Chuỗi cung ứng toàn cầu: Những xu hướng mới và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam

Sáng 10/4/2026, tại Hà Nội, Học viện Ngân hàng tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Chuỗi cung ứng toàn cầu - xu hướng và cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam” nhằm cập nhật những thay đổi mới nhất của chuỗi cung ứng thế giới, nhận diện rõ cơ hội, thách thức, từ đó đề xuất định hướng, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Hội thảo có sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, giảng viên, nhà nghiên cứu và đông đảo học viên, sinh viên.

Việt Nam - điểm đến hấp dẫn cho các tập đoàn đa quốc gia

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng mạnh mẽ sau đại dịch COVID-19, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn cho các tập đoàn đa quốc gia. Theo báo cáo của UNCTAD (2024) cho thấy, vốn FDI toàn cầu đạt hơn 1.365 tỷ USD, trong đó khu vực châu Á chiếm gần 50%, phản ánh xu thế dịch chuyển trọng tâm sản xuất về khu vực này.

Cơ hội để doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu là rất lớn, nhờ lợi thế địa chiến lược, chi phí cạnh tranh và làn sóng dịch chuyển FDI. Tuy nhiên, để không bị “kẹt” ở vị trí thấp trong chuỗi giá trị, các doanh nghiệp cần chủ động nâng cấp công nghệ, chuẩn hóa theo các yêu cầu về ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) và đầu tư mạnh mẽ vào đào tạo nguồn nhân lực. Đây vừa là thách thức, vừa là “bài kiểm tra sức bền” cho sự bứt phá của doanh nghiệp Việt trong giai đoạn tới.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS. TS. Phạm Thị Hoàng Anh nhận định, trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những chuyển dịch sâu sắc, từ cạnh tranh địa chính trị ngày càng phức tạp, xu hướng tái cơ cấu chuỗi sản xuất và thương mại quốc tế, đến cuộc cách mạng số đang định hình lại mọi ngành nghề, chuỗi cung ứng toàn cầu đang đứng trước những biến động chưa có tiền lệ. Những biến động này không chỉ đặt ra thách thức mà còn mở ra những cơ hội chiến lược cho các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam - một nền kinh tế đang ngày càng hội nhập sâu rộng vào mạng lưới chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Với việc tích cực tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như: CPTPP, EVFTA..., Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trong bản đồ chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để thực sự nâng cao vị thế và gia tăng giá trị trong chuỗi, doanh nghiệp Việt Nam cần không ngừng đổi mới tư duy quản trị, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, phát triển hệ sinh thái logistics hiện đại và tăng cường năng lực thích ứng với những rủi ro, biến động khó lường của thị trường quốc tế.

PGS. TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc phụ trách Ban Giám đốc Học viện Ngân hàng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu trong bối cảnh kinh tế số và các yêu cầu ESG ngày càng khắt khe

Chuỗi cung ứng toàn cầu chuyển trục từ hiệu quả sang khả năng chống chịu

Hội thảo tập trung thảo luận chuyên sâu với 04 chủ đề: Xu hướng vận động của chuỗi cung ứng toàn cầu trong bối cảnh kinh tế - địa chính trị hiện nay; Kinh nghiệm thực tiễn của doanh nghiệp trong tái cơ cấu và tối ưu hóa chuỗi cung ứng; Ứng dụng công nghệ số và quản trị rủi ro trong chuỗi cung ứng; Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh và đẩy mạnh hội nhập quốc tế cho doanh nghiệp Việt Nam.

Ở góc độ vĩ mô và chiến lược, tham luận “Tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu - Định vị chiến lược của Việt Nam trong các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới” do TS. Trịnh Minh Anh, Viện Nghiên cứu Chiến lược, chính sách Công Thương trình bày tập trung phân tích xu hướng dịch chuyển sản xuất, thương mại và đầu tư, từ đó làm rõ cơ hội và thách thức đối với Việt Nam trong quá trình tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

TS. Trịnh Minh Anh, Viện Nghiên cứu Chiến lược, chính sách Công Thương trình bày tham luận “Tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu - Định vị chiến lược của Việt Nam trong các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới”

Theo TS. Trịnh Minh Anh, điểm đáng chú ý, trong bối cảnh mới hiện nay, chuỗi cung ứng toàn cầu có xu hướng chuyển trục từ hiệu quả sang khả năng chống chịu những biến động, mô hình hoạt động chuỗi cung ứng chuyển từ Just-in-time (Mục tiêu tối thiểu hóa chi phí sản xuất, vận hành; tận dụng tối đa lợi thế nhân công và nguyên vật liệu giá rẻ; chuỗi tuyến tính, phụ thuộc cao, rất dễ đứt gãy khi có biến cố) sang mô hình Just-in-case (Mục tiêu đảm bảo tính liên tục, kiên cường (Resilience) và an ninh kinh tế; né tránh rủi ro đứt gãy do biến động địa chính trị và thuế quan đột biến; đa dạng hóa nguồn cung, xảy dựng hệ sinh thái khu vực đan xen, tính dư phòng cao).

Bên cạnh đó, cạnh tranh địa chính trị đang tạo ra cơ hội vàng cho Việt Nam thu hút những "đại bàng" công nghệ. Các tập đoàn công nghệ lớn đang dịch chuyển phân khúc lõi, tái định vị khâu R&D (nghiên cứu và phát triển), sản xuất trọng yếu về khu vực Đông Nam Á. Các nhà lắp ráp quy mô lớn dịch chuyển để tận dụng hệ sinh thái FTA ổn định, bảo vệ chuỗi hàng hóa khỏi các cú sốc thương chiến, vượt qua qua động cơ tìm kiếm nhân công giá rẻ thuần túy.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam có nhiều cơ hội để gia tăng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trước hết, hệ sinh thái các FTA đang thực thi với độ phủ rộng khắp giúp xác lập vị thế của Việt Nam về quy mô nền kinh tế (Top 40); quy mô thương mại (Top 20); thu hút đầu tư FDI (Top 15)... Việc thực thi những cam kết cao của các FTA thế hệ mới như: CPTPP, EVFTA giúp tạo ra "bộ lọc" thể chế phân loại dòng vốn đầu tư, trong khi việc thực thi Hiệp định RCEP tạo ra trục liên kết chuỗi cung ứng linh hoạt trong khu vực.

Song song đó, sự đổi mới mạnh mẽ trong chính sách quản lý của Nhà nước cũng tạo ra môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp hội nhập chuỗi cung ứng, đặc biệt là việc kiến tạo hạ tầng mềm thông qua loạt cơ chế, chính sách đột phá nhằm thu hút đầu tư xanh, triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DDPA), hay thiết lập hệ thống phòng vệ thương mại bảo vệ uy tín quốc gia, phát triển chiến lược chuỗi công nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa quản trị nội bộ...

Ở góc độ công nghệ và phát triển bền vững, tham luận “Quản lý Logistics xanh, Công nghiệp 4.0 và hiệu suất bền vững: Vai trò trung gian của đổi mới xanh” do TS. Vũ Thị Ánh Tuyết - Phó Trưởng Bộ môn Quản trị doanh nghiệp, Khoa Quản trị kinh doanh BAV trình bày nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo trong nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng, hướng tới phát triển bền vững.

Trong khi đó, tham luận “Tác động của Logistics số đến năng lực cạnh tranh xuất khẩu” do PGS.TS. Vũ Hùng Phương - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân trình bày đã làm rõ vai trò của chuyển đổi số trong lĩnh vực logistics đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

PGS.TS. Vũ Hùng Phương trình bày tham luận “Tác động của Logistics số đến năng lực cạnh tranh xuất khẩu”

Chủ động thích ứng, tận dụng hiệu quả các FTA để đa dạng hóa thị trường

Hội thảo cũng dành thời gian cho phiên trao đổi, thảo luận giữa các đại biểu tham dự. Nhiều ý kiến tập trung vào các vấn đề thực tiễn như: chi phí logistics, rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế, các xu hướng mới như số hóa chuỗi cung ứng, ứng dụng AI trong logistics, vai trò của chính sách trong hỗ trợ doanh nghiệp, ý nghĩa, tác động của việc Việt Nam thực thi các hiệp định thương mại tự do...

Trao đổi tại phiên thảo luận, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, Chủ tịch danh dự Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) cho biết: Kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam năm 2025 đạt con số kỷ lục hơn 930 tỷ USD. Trong 5 năm gần đây, thế giới trải qua nhiều biến động như: dịch COVID-19, xung đột quân sự Nga - Ukraina, gần đây là leo thang xung đột tại khu vực Trung Đông ảnh hưởng tới giá năng lượng... Những sự "rung lắc", bất ổn này tác động mạnh đến kinh tế Việt Nam và thế giới, chuỗi cung ứng toàn cầu nói chung, trong đó có các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics.

Ông Trần Thanh Hải nhận định, bối cảnh biến động, bất ổn hiện nay tạo ra 03 nguy cơ, thách thức cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics.

Thứ nhất, xung đột tại Trung Đông nếu kéo dài, kéo theo giá năng lượng cao sẽ tác động tới tâm lý người tiêu dùng tại các thị trường có xu hướng thắt chặt chi tiêu, giảm mua sắm hàng hóa.

Thứ hai, xung đột tại Trung Đông ảnh hưởng tới nguồn cung dầu thô. Đây cũng là nguyên liệu đầu vào cho một số ngành sản xuất như: phân bón, hạt nhựa... Nếu nguồn cung dầu thô bị ách tắc sẽ tác động tiêu cực tới các ngành sản xuất liên quan.

Thứ ba là những thách thức liên quan tới hoạt động logistics. Cuộc xung đột tại Trung Đông khiến chi phí cho các tuyến hàng hải phải kéo dài thêm để tránh khu vực này, chi phí bảo hiểm cho các chuyến tàu hàng cũng gia tăng...

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, Chủ tịch danh dự Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) trao đổi tại phiên thảo luận

Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, để hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó kịp thời với những biến động, xung đột tại Trung Đông, thời gian qua Chính phủ Việt Nam đã có những phản ứng, động thái rất nhanh và quyết liệt. Đầu tiên là triển khai hàng loạt biện pháp đảm bảo an ninh năng lượng, nguồn cung dầu thô phục vụ sản xuất; Chính phủ cũng nhanh chóng đặt ra vấn đề nâng cấp hạ tầng năng lượng như nghiên cứu, khảo sát xây dựng các kho dự trữ xăng dầu tại miền Trung. Công tác duy trì ổn định mặt bằng lãi suất cũng được Chính phủ quan tâm nhằm hỗ trợ doanh nghiệp yên tâm sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu.

Về phía các Bộ, ngành, trong đó có Bộ Công Thương cũng tập trung những chỉ đạo, điều hành đẩy mạnh sản xuất, hỗ trợ tiêu thụ nông sản cho nông dân, thúc đẩy các hoạt động xúc tiến thương mại, đồng thời tiếp tục đàm phán các Hiệp định thương mại tự do mới, qua đó đa dạng hóa, mở rộng thị trường xuất nhập khẩu...

Với sự tham gia của các nhà khoa học uy tín, các chuyên gia giàu kinh nghiệm thực tiễn và đại diện từ cộng đồng doanh nghiệp, các tham luận và thảo luận tại hội thảo mang lại những góc nhìn đa chiều, những phân tích sắc sảo và các khuyến nghị chính sách có giá trị thiết thực nhằm góp phần hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực tham gia và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việt Hằng