Chuẩn hóa quy chuẩn trạm sạc: Cơ hội triệu USD cho doanh nghiệp bên thứ 3

Sự bứt phá quy mô thị trường đặt ra yêu cầu bức thiết về một hành lang pháp lý chuẩn hóa. Theo Thông báo 307/TB-VPCP ngày 16/6/2026 của Văn phòng Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan xây dựng, ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về trạm sạc và trụ sạc xe điện theo trình tự rút gọn trước ngày 30/9/2026. Đây được xem là chính sách giải quyết triệt để điểm nghẽn kỹ thuật, bảo đảm tính an toàn và tương thích quốc tế.

Song song đó, Bộ Xây dựng cũng tích cực rà soát, ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch đô thị, nhà chung cư, trạm dừng nghỉ và bến xe nhằm bắt buộc tích hợp hạ tầng sạc ngay từ khâu thiết kế công trình. Sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ ngành không chỉ mở đường cho dòng vốn đầu tư mà còn đặt nền móng đưa hạ tầng sạc trở thành một ngành công nghiệp dịch vụ minh bạch.

Trước viễn cảnh hành lang pháp lý hoàn thiện vào cuối quý 3/2026, cuộc đua đầu tư hạ tầng sạc tại Việt Nam đang diễn ra với quy mô chưa từng có.

Dẫn đầu cuộc chơi, V-GREEN công bố gói đầu tư lên tới 10.000 tỷ đồng để triển khai 99 siêu trạm sạc trên toàn quốc trong năm 2026. Với quy mô 100 súng sạc công suất 150kW mỗi trạm đặt dọc các tuyến quốc lộ và tỉnh lộ huyết mạch, mô hình này giúp tối ưu hóa khả năng phục vụ cho hàng trăm nghìn ô tô điện VinFast đang lăn bánh.

Tuy nhiên, cơ hội bứt phá lớn nhất từ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới lại thuộc về các doanh nghiệp phát triển hạ tầng bên thứ ba. Việc ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật chung về đầu cắm, an toàn điện môi, phòng cháy chữa cháy và giao thức phần mềm cho phép các nhà vận hành danh chính ngôn thuận triển khai mô hình trạm sạc "mở" dùng chung đa thương hiệu. Việc hoàn thành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước ngày 30/9/2026 dự kiến sẽ biến hạ tầng sạc từ chi phí đầu tư thuần túy thành sân chơi dịch vụ độc lập trị giá hàng trăm triệu USD.

Thị trường xe điện của Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng đáng kể, với doanh thu thị trường ước tính khoảng 3 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến sẽ tăng gần gấp đôi lên 7 tỷ USD vào năm 2030, tăng trưởng ở tốc độ CAGR là 18% trong giai đoạn dự báo (2025–2030). Có thể thấy tiềm năng của thị trường xe điện là rất lớn và tỉ lệ thuận với nhu cầu của phát triển trạm sạc.

Thực tế, làn sóng xe điện nhập khẩu, nổi bật là xe Trung Quốc tràn vào Việt Nam thời gian qua cho thấy một sự thực đó tình trạng các hãng không mặn mà đầu tư vào cơ sở hạ tầng trạm sạc. Người tiêu dùng mua xe của các hãng này chủ yếu sạc tại nhà, showroom hoặc thứ 3. Điều này dẫn đến tâm lý đắn đo của người tiêu dùng khi mua các sản phẩm xe điện nhập khẩu. Trước đó, một số hãng xe đến từ Đức, Mỹ cũng chỉ cung cấp hệ thống trạm sạc tại nhà hoặc tại showroom chứ chưa đầu tư diện rộng.

Trước thực trạng đó, ý tưởng thành lập liên minh trạm sạc tại Việt Nam có thể coi là một giải pháp khá hấp dẫn, được cho có thể gỡ được nút thắt cho các hãng xe Trung Quốc (phần lớn) đã và sắp tung ra thị trường các mẫu xe điện mới. Tuy nhiên, đằng sau cơ hội là nhiều vấn đề trong bài toán kinh doanh.

Một số doanh nghiệp liên doanh như TMT Motors hồi tháng 4/2025 trong Đại hội cổ đông thường niên 2025, tuyên bố sẽ tham gia vào lĩnh vực kinh doanh trạm sạc xe điện, với mục tiêu phủ sóng 30.000 trạm sạc trên toàn quốc. Công ty này đang phân phối các dòng xe điện của SGMW (liên doanh SAIC - General Motors - Wuling). Đặc biệt, doanh nghiệp này cho biết sẽ "mở cửa" cho tất cả các hãng xe điện trên thị trường.

Mô hình trạm sạc của TMT Motors.

Theo kế hoạch, TMT Motors sẽ triển khai đầu tư trạm sạc theo 2 giai đoạn. Ở giai đoạn đầu, công ty cho biết sẽ ưu tiên lắp đặt tại các thành phố lớn và dọc các tuyến giao thông trọng điểm. Với giai đoạn 2, TMT Motors sẽ mở rộng về các tỉnh thành, khu vực nông thôn. Tuy nhiên, những thông tin các đối tác của TMT Motors vẫn đang bỏ ngỏ.

Mới đây nhất, sự xuất hiện của VETC Trạm sạc từ giữa tháng 6/2026 đã nổi lên là giải pháp giải quyết bất cập của sự phân mảnh thị trường bằng cách tích hợp toàn bộ hành trình từ tìm kiếm trạm sạc, dẫn đường, kích hoạt phiên sạc, thanh toán đến nhận hóa đơn điện tử trên một ứng dụng duy nhất. Phản hồi tích cực từ cộng đồng người dùng sau một tháng vận hành cho thấy tính thuận tiện và liền mạch chính là chìa khóa để thúc đẩy thói quen sử dụng xe điện.

Dưới góc độ kinh tế hạ tầng, mô hình kết nối tập trung cũng chứng minh hiệu quả rõ rệt cho các doanh nghiệp đầu tư trạm sạc. Thống kê bước đầu ghi nhận 100% hệ thống trạm sạc triển khai thanh toán qua VETC đều đạt mức tăng đáng kể về lượt sử dụng nhờ khả năng tiếp cận lượng người dùng rộng lớn.

Mạng lưới hơn 350 trụ sạc hiện tại là kết quả của việc liên kết giữa các đối tác đã kết nối trước đó như Tasco Smart Charge, Ford Việt Nam, ESKY, Rabbit EVC và các đơn vị mới hoàn tất kết nối trong tháng 6 và đầu tháng 7 như ChargeLink, NovaCharge, EBOOST. Sự tham gia của EBOOST – đơn vị phát triển hạ tầng trạm sạc bên thứ ba quy mô lớn trên thị trường vừa chính thức tích hợp từ ngày 22/07/2026 – giúp gia tăng đáng kể độ phủ, đáp ứng cơ bản nhu cầu di chuyển đường dài của người tiêu dùng.

Theo đánh giá đại diện Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), xe điện không đơn thuần là phương tiện giao thông thay thế xe xăng, mà đang hình thành nên một ngành công nghiệp hoàn toàn mới. Hạ tầng trạm sạc chính là trung tâm kết nối các dòng vốn từ nhà phát triển bất động sản, công ty năng lượng, quỹ đầu tư tài chính và doanh nghiệp công nghệ.

Hệ thống trạm sạc của VinFast.

Việc chuẩn hóa quy chuẩn kỹ thuật trước mốc 30/9/2026 giúp loại bỏ rào cản pháp lý khi đấu nối lưới điện quốc gia, nghiệm thu phòng cháy chữa cháy và cấp phép kinh doanh dịch vụ sạc. Nhờ đó, mô hình trạm sạc công cộng không chỉ dừng lại ở việc thu phí sạc theo kWh, mà mở ra hệ sinh thái doanh thu tích hợp bao gồm dịch vụ mua sắm, giải trí, bảo dưỡng xe và quảng cáo kỹ thuật số trong thời gian khách hàng chờ sạc pin.

Trong bối cảnh nhu cầu giao thông xanh bùng nổ, việc sớm hoàn thiện bộ tiêu chuẩn quốc gia đồng bộ và tương thích quốc tế được xem là điều kiện tiên quyết để thị trường hạ tầng sạc phát triển lành mạnh, loại bỏ triệt để nguy cơ đầu tư manh mún hay mất an toàn kỹ thuật. Khung pháp lý chuẩn hóa này chính là "ngòi nổ" kích hoạt dòng vốn FDI quy mô lớn, thúc đẩy sự trỗi dậy của các nhà vận hành độc lập (bên thứ ba). Bước đi chiến lược này không chỉ giảm tải áp lực cho đầu tư công và kiến tạo sân chơi cạnh tranh bình đẳng giữa các hãng xe, mà còn là mắt xích cốt lõi giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi 100% giao thông xanh bền vững.

Phi Hùng