'Chủ quyền công nghệ' của Pháp: Rào cản khiến các đối tác tiêm kích Rafale quay lưng

Trong nhiều thập kỷ, Pháp duy trì vị thế là quốc gia hiếm hoi có khả năng tự phát triển hoàn toàn máy bay chiến đấu hiện đại mà không phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài. Tuy nhiên, chính triết lý "chủ quyền công nghệ" nghiêm ngặt — đặc biệt là việc hạn chế chia sẻ mã nguồn và công nghệ cốt lõi — đang khiến Paris đối mặt với những hệ lụy lớn từ Trung Đông đến châu Á.

Dòng tiêm kích Dassault Rafale, nền tảng chủ lực của hàng không quân sự Pháp, đã ghi nhận hơn 500 đơn đặt hàng tính đến cuối năm 2025. Thành công này góp phần đưa Pháp trở thành nước xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai thế giới, chiếm gần 10% thị phần toàn cầu giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên, đằng sau con số kinh doanh ấn tượng là những mâu thuẫn sâu sắc về quyền tiếp cận công nghệ nhạy cảm.

UAE rút lui và dấu hiệu rạn nứt đầu tiên

Một trong những diễn biến đáng chú ý nhất là việc United Arab Emirates (UAE) được cho là đã rút khỏi kế hoạch tham gia phát triển biến thể Rafale F5. Trước đó, quốc gia này đã ký hợp đồng kỷ lục trị giá khoảng 19,2 tỷ USD để mua 80 chiếc Rafale F4 và dự kiến đóng góp thêm 3,5 tỷ Euro vào chương trình phát triển thế hệ F5 tiếp theo.

Theo các nguồn tin quốc phòng, quyết định rút lui của Abu Dhabi xuất phát từ sự không hài lòng khi phía Paris từ chối chia sẻ các công nghệ nhạy cảm, đặc biệt là trong lĩnh vực quang điện tử — yếu tố then chốt của hệ thống cảm biến và điều khiển hiện đại. Nếu thông tin này được xác nhận chính thức, đây sẽ là đòn giáng mạnh vào kế hoạch tài chính quốc phòng của Pháp trong bối cảnh ngân sách quốc gia đang chịu áp lực lớn.

Nút thắt mã nguồn trong quan hệ với Ấn Độ

Tại khu vực châu Á, India vốn là đối tác quốc phòng truyền thống của Pháp qua nhiều thập kỷ. New Delhi hiện đang thúc đẩy kế hoạch mua thêm 114 tiêm kích Rafale, một trong những thương vụ lớn nhất lịch sử quốc phòng nước này. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở việc Pháp kiên quyết không chia sẻ mã nguồn phần mềm cốt lõi của máy bay.

Các hệ thống quan trọng như radar RBE2 AESA, bộ xử lý dữ liệu trung tâm và tổ hợp tác chiến điện tử SPECTRA đều nằm ngoài phạm vi tiếp cận của phía Ấn Độ. Các chuyên gia quân sự đánh giá phần mềm hiện chiếm tới 30-40% giá trị của một tiêm kích hiện đại và con số này có thể vượt 50% trong tương lai.

Việc không có quyền truy cập mã nguồn khiến bên sử dụng bị hạn chế khả năng tự nâng cấp, tích hợp vũ khí nội địa hoặc điều chỉnh thuật toán mà không cần sự phê duyệt từ nhà sản xuất. Điều này làm dấy lên lo ngại về mức độ tự chủ thực sự của các hệ thống mà đối tác đã bỏ ra hàng tỷ USD để sở hữu.

Mâu thuẫn nội bộ châu Âu và dự án FCAS

Không chỉ với các khách hàng ngoài khối, cách tiếp cận của Pháp cũng gây căng thẳng trong chương trình Chiến đấu cơ thế hệ tương lai (FCAS) — dự án tiêm kích thế hệ 6 do Pháp, Đức và Tây Ban Nha cùng phát triển. Dự án này bao gồm tiêm kích thế hệ mới (NGF), máy bay không người lái hỗ trợ và hạ tầng điện toán chiến trường.

Bất đồng giữa Dassault Aviation và Airbus về quyền kiểm soát thiết kế đã khiến chương trình trì trệ. Phía Dassault muốn giữ vai trò chủ đạo tuyệt đối trong phát triển NGF, trong khi Airbus (đại diện cho lợi ích của Đức và Tây Ban Nha) không chấp nhận bị thu hẹp vai trò kỹ thuật. Bế tắc kéo dài khiến Đức đang cân nhắc các phương án thay thế, bao gồm việc tham gia chương trình Global Combat Air Programme do Anh, Nhật Bản và Italy dẫn đầu.

Chiến lược bảo hộ công nghệ: Lợi hay hại?

Lập trường của Pháp phản ánh triết lý nhất quán: bảo vệ chặt chẽ công nghệ lõi để duy trì lợi thế chiến lược và kiểm soát vòng đời sản phẩm. Tuy nhiên, trong bối cảnh hợp tác quốc phòng toàn cầu ngày càng mang tính liên kết, việc không chia sẻ công nghệ đang làm suy giảm niềm tin từ các đối tác chiến lược.

Việc Paris giữ ưu thế công nghệ trong ngắn hạn có thể dẫn đến việc mất đi các hợp đồng dài hạn. UAE rút lui, Ấn Độ dè dặt và sự chia rẽ trong nội bộ châu Âu là những tín hiệu cho thấy chiến lược này đang đối mặt với thử thách lớn nhất từ trước đến nay. Câu hỏi đặt ra là Pháp sẽ giữ được bao nhiêu công nghệ nếu họ mất đi các đối tác trong một hệ sinh thái quốc phòng ngày càng cạnh tranh và phức tạp.

Tuệ Nhân