Chủ động vượt rào cản, bứt tốc xuất khẩu

Sức ép từ phòng vệ thương mại, tiêu chuẩn xanh và đứt gãy logistics

Nhận định về bức tranh thị trường toàn cầu, các đại diện Thương vụ Việt Nam đều chỉ ra rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở thuế quan đơn thuần, mà tập trung vào các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, rủi ro địa chính trị và sự thay đổi trong chính sách quản lý chuỗi cung ứng của các nước sở tại.

Tại thị trường lớn nhất là Hoa Kỳ, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại Việt Nam tại đây cho biết, xuất khẩu 4 tháng đầu năm tăng trưởng mạnh trên 43%. Đáng chú ý, các mặt hàng chủ lực như dệt may, da giày và đồ gỗ của Việt Nam vẫn giữ vững vị trí dẫn đầu các nước xuất khẩu vào Hoa Kỳ trong bối cảnh nước này sụt giảm nhập khẩu chung. Bên cạnh đó, hàng loạt khó khăn đang đặt ra, Hải quan Hoa Kỳ đang siết chặt truy xuất nguồn gốc thông qua mô hình “hộ chiếu sản phẩm”, yêu cầu minh bạch toàn bộ quy trình hình thành sản phẩm.

Tại khu vực Liên minh Châu Âu (EU), Hà Lan tiếp tục là cửa ngõ và đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam. Bà Võ Thị Ngọc Diệp, Tham tán thương mại tại Hà Lan cho biết, kim ngạch 2 chiều trong 5 tháng đầu năm tăng gần 22% (đạt 6,7 tỷ USD). Lợi thế từ EVFTA là rất rõ ràng, song thách thức mới lại đến từ các yêu cầu khắt khe về phát triển bền vững: quy định chống mất rừng, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kinh tế tuần hoàn. Đặc biệt, từ ngày 1/7/2026, EU đã áp dụng cải cách hải quan, đánh thuế cố định 3 Euro đối với các bưu kiện thương mại điện tử giá trị thấp (dưới 150 Euro) nhập từ ngoài khối. Động thái này nhằm siết chặt quy định an toàn, ghi nhãn và khai báo giá trị, tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu qua kênh thương mại điện tử xuyên biên giới.

Với thị trường Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ ở đây cho biết, điểm nghẽn lớn nhất trong 6 tháng đầu năm là xung đột tại khu vực Biển Đỏ. Việc đứt gãy tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz khiến chi phí logistics tăng vọt, dẫn đến xuất khẩu của Việt Nam sang UAE giảm 16,4%. Dù UAE là thị trường mở, phụ thuộc tới 85-90% lượng thực phẩm nhập khẩu, nhưng các hàng rào kỹ thuật lại đang được nâng lên mức chưa từng có. UAE bắt đầu sử dụng công nghệ AI để hậu kiểm ngặt nghèo các tiêu chuẩn Halal tại cảng. Đáng chú ý nhất, từ quý II/2026, UAE ra quy định bắt buộc hàng hóa đưa vào hệ thống siêu thị phải sử dụng bao bì phân hủy sinh học hoặc bao bì nhựa tái chế, nếu không sẽ bị từ chối nhập khẩu.

Doanh nghiệp phải nâng cấp năng lực tuân thủ và thay đổi căn bản phương thức tiếp cận thị trường

Nâng cao năng lực tuân thủ, tận dụng FTA và lập cứ điểm phân phối

Để hiện thực hóa các mục tiêu xuất khẩu, các đại diện thương vụ đã nhấn mạnh việc doanh nghiệp Việt Nam cần từ bỏ tư duy thụ động, nhanh chóng nâng cao năng lực tuân thủ và vận dụng linh hoạt các hiệp định thương mại.

Đối với thị trường Hoa Kỳ, ông Đỗ Ngọc Hưng nhấn mạnh một số nhóm giải pháp trọng tâm. Đầu tiên là phải thiết lập hệ thống cảnh báo sớm đối với các ngành có nguy cơ cao như dệt may, da giày, đồ gỗ, thép, nhôm và nông sản chế biến. Các hiệp hội cần hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị sẵn sàng hồ sơ minh bạch chuỗi cung ứng, xuất xứ nguyên liệu và trách nhiệm môi trường để đối phó với các cuộc điều tra. Ông Hưng cũng khuyến nghị doanh nghiệp tích cực tham gia sự kiện Vietnam International Sourcing sắp tới, tận dụng cơ hội làm việc trực tiếp với các tập đoàn mua hàng lớn như Walmart, Amazon, Costco. Đồng thời, Thương vụ sẵn sàng hỗ trợ các doanh nghiệp sử dụng cơ sở dữ liệu để xác minh đối tác, phòng ngừa rủi ro lừa đảo thương mại hoặc đối phó với tình trạng chậm thanh toán, phá sản tại Hoa Kỳ.

Với thị trường EU, bà Võ Thị Ngọc Diệp kiến nghị chiến lược lấy Hà Lan làm cửa ngõ phân phối chiến lược để tiến sâu vào toàn bộ khu vực. Thay vì các hoạt động xúc tiến dàn trải, doanh nghiệp cần hướng tới các sự kiện chuyên sâu theo chuỗi giá trị tại các trung tâm logistics lớn như Rotterdam hay Amsterdam. Đáng chú ý, Thương vụ đề nghị kết hợp xúc tiến thương mại với xúc tiến đầu tư công nghệ cao, điển hình là việc thu hút Tập đoàn ASML tham dự triển lãm bán dẫn quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh vào cuối năm nay. Để giữ vững thị phần, doanh nghiệp không có lựa chọn nào khác ngoài việc chủ động đầu tư công nghệ, đáp ứng triệt để các tiêu chuẩn xanh của EU.

Đối phó với thách thức tại thị trường Trung Đông, ông Trương Xuân Trung nhấn mạnh cơ hội rất lớn từ Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) giữa Việt Nam và UAE vừa có hiệu lực từ 1/5/2026, đưa 95% dòng thuế về mức 0%. Doanh nghiệp cần nhanh chóng tìm hiểu quy tắc xuất xứ để thụ hưởng ưu đãi. Để giải quyết rào cản kỹ thuật, doanh nghiệp thực phẩm phải khẩn trương hoàn thiện chứng nhận Halal chuẩn quốc tế và chuyển đổi ngay sang bao bì sinh học phân hủy. Nhằm khai thác tối đa quy mô tái xuất khổng lồ của UAE (đạt 267 tỷ USD năm 2025), Thương vụ kiến nghị các tập đoàn xuất khẩu lớn của Việt Nam cân nhắc thiết lập kho ngoại quan hoặc trung tâm phân phối trực tiếp tại các khu thương mại tự do của UAE. Tháng 9 tới, các hệ thống siêu thị lớn như Lulu và Spinneys sẽ tới Việt Nam tìm nguồn hàng, mở ra cơ hội lớn cho hàng Việt Nam thâm nhập trực tiếp hệ thống bán lẻ Trung Đông.

Trần Hương