Chủ động ngăn chặn dịch lở mồm long móng SAT 1 từ biên giới

Tại Việt Nam, chưa ghi nhận sự xuất hiện của serotype SAT 1, song nguy cơ xâm nhập là rất lớn do chủng vi rút này đã xuất hiện tại Trung Quốc. Ảnh: Bích Nguyên

Nguy cơ hiện hữu từ làn sóng dịch bệnh xuyên biên giới

Bệnh lở mồm long móng là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm xuyên biên giới, xuyên châu lục, do loài vi rút thuộc họ Picornaviridae, giống Aphthovirus gây ra trên nhiều loài động vật móng guốc chẵn như trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu, nai. Hiện nay, bệnh lở mồm long móng đã xuất hiện tại tất cả các châu lục trên thế giới. Vi rút gây bệnh có 7 tuýp huyết thanh (serotype), gồm: A, O, C, Asia 1, SAT 1, SAT 2, SAT 3. Đây là bệnh có khả năng lây lan nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng, dễ bùng phát thành dịch lớn, nếu không được kiểm soát kịp thời.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong các tuýp huyết thanh của vi rút lở mồm long móng, đáng chú ý là serotype SAT 1, vốn trước đây chủ yếu lưu hành tại khu vực châu Phi. Tuy nhiên, từ năm 2025 đến nay, chủng vi rút này đã xuất hiện tại nhiều quốc gia khu vực Trung Đông và Tây Á như Iraq, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập... và đặc biệt, lần đầu tiên được ghi nhận tại Trung Quốc vào tháng 4/2026 với hàng trăm ca bệnh trên đàn bò.

Vi rút lở mồm long móng serotype SAT 1 chưa được ghi nhận lưu hành tại Việt Nam. Tuy nhiên, với sự lây lan nhanh gần đây của chủng vi rút này, nguy cơ xâm nhiễm vào nước ta luôn hiện hữu, đặc biệt là qua việc vận chuyển trái phép động vật qua biên giới, cửa khẩu, đường mòn, lối mở. Trong khi đó, các loại vắc xin phòng bệnh lở mồm long móng đang được cấp phép lưu hành tại Việt Nam chỉ có tác dụng bảo hộ với các chủng vi rút lở mồm long móng thuộc serotype O, A và Asia1, không có khả năng bảo hộ đối với vi rút lở mồm long móng serotype SAT 1. Vì vậy, nếu chủng vi rút này xâm nhập vào nước ta, sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của ngành chăn nuôi trâu, bò, gây thiệt hại lớn về kinh tế, nếu không chủ động ngăn chặn và ứng phó kịp thời.

Diễn biến này cho thấy một xu hướng dịch chuyển đáng lo ngại của dịch bệnh theo hướng tiến gần khu vực Đông Nam Á. Việt Nam, với đặc thù có đường biên giới dài, hoạt động giao thương, vận chuyển động vật diễn ra thường xuyên, đang đứng trước nguy cơ rất lớn bị xâm nhiễm.

Siết chặt kiểm soát, kích hoạt kịch bản ứng phó từ sớm

Trước nguy cơ hiện hữu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành văn bản chỉ đạo, yêu cầu các địa phương và đơn vị liên quan khẩn trương triển khai các biện pháp phòng, chống dịch, trọng tâm là thực hiện phương châm “phòng là chính”, chủ động ngăn chặn từ sớm, từ xa.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có công văn đề nghị Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Công Thương, Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các bộ, ngành có liên quan tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ hoạt động nhập khẩu chính ngạch, vận chuyển, buôn bán động vật, sản phẩm động vật; kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi nhập, vận chuyển trái phép động vật, sản phẩm động vật qua biên giới, không để mầm bệnh xâm nhập vào Việt Nam. Đồng thời, các lực lượng chức năng cần đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là hộ chăn nuôi tại khu vực biên giới; vận động người dân không mua bán gia súc không rõ nguồn gốc, không tiếp tay cho hoạt động buôn lậu.

Đồn Biên phòng cửa khẩu Hoành Mô tuần tra, kiểm soát biên giới. Ảnh: Hoàng Thanh

Một trong những giải pháp then chốt là tăng cường giám sát dịch bệnh tại cơ sở. Các địa phương được yêu cầu theo dõi chặt chẽ đàn gia súc, đặc biệt ở khu vực biên giới, kịp thời phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ để lấy mẫu xét nghiệm, xác định chính xác chủng vi rút nhằm khoanh vùng, xử lý ổ dịch ngay từ khi còn nhỏ, tránh lây lan diện rộng.

Tại các tỉnh biên giới, Bộ đội Biên phòng thường xuyên phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng tuyên truyền, vận động bà con phòng, chống dịch bệnh; đồng thời tổ chức tuần tra, kiểm soát chặt chẽ đường mòn, lối mở, khu vực cửa khẩu, triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh lây lan qua biên giới.

Đại úy Nguyễn Thanh Trung, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng cửa khẩu Ma Lù Thàng, Đồn Biên phòng cửa khẩu Ma Lù Thàng, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu cho biết: Đơn vị xác định phòng dịch từ biên giới là nhiệm vụ trọng tâm. Chúng tôi tăng cường tổ chức các tổ, đội tuần tra, kiểm soát khu vực biên giới, đặc biệt tại hai khu vực hai bên cửa khẩu, những vị trí tiềm ẩn nguy cơ vận chuyển gia súc, gia cầm, các sản phẩm động vật trái phép, nhằm hạn chế tối đa hoạt động nhập lậu gia súc, gia cầm. Các trường hợp phát hiện vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm, không để dịch bệnh xâm nhập vào nội địa. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền cho người dân khu vực biên giới không tham gia, tiếp tay cho hoạt động buôn bán, vận chuyển trái phép các sản phẩm động vật... Thực tế, qua tuần tra, kiểm soát, đến nay, đơn vị chưa phát hiện hành vi vi phạm nào liên quan đến vận chuyển, buôn bán gia súc, gia cầm và sản phẩm động vật qua biên giới.

Tại địa bàn Đồn Biên phòng cửa khẩu Hoành Mô, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh, công tác tuần tra, kiểm soát biên giới được thực hiện 24/7. Thượng tá Nguyễn Thanh Hoàng, Chính trị viên Đồn Biên phòng cửa khẩu Hoành Mô cho biết: Đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ hơn 43km đường biên giới tiếp giáp Trung Quốc, địa bàn rộng, địa hình rừng núi phức tạp, nhiều đường mòn, lối mở. Đây là điều kiện thuận lợi để các đối tượng lợi dụng tổ chức buôn bán, vận chuyển hàng hóa trái phép. “Xác định công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, phòng, chống dịch bệnh lây lan qua biên giới là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, chúng tôi tổ chức các tổ, đội thực hiện tuần tra, kiểm soát dọc tuyến biên giới, chú trọng những đường mòn dân sinh, các khu vực dễ phát sinh hoạt động vận chuyển hàng hóa trái phép. Bên cạnh đó, chúng tôi thường xuyên tiến hành công tác dân vận, chủ động phối hợp chặt chẽ với các lực lượng liên quan triển khai các giải pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ vững an ninh khu vực biên giới, ngăn chặn không để các loại dịch bệnh xâm nhiễm từ bên kia biên giới” - Thượng tá Nguyễn Thanh Hoàng cho biết thêm.

Trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp, nếu lơ là, chủ quan, dịch bệnh có thể xâm nhập vào nước ta bất cứ lúc nào. Vì vậy, sự chủ động, cảnh giác và phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và người dân chính là “chìa khóa” để bảo vệ ngành chăn nuôi.

Bích Nguyên