Chống khai thác IUU: Gắn trách nhiệm người đứng đầu, đặt mục tiêu gỡ 'thẻ vàng' trong năm 2026

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu khắc phục triệt để các tồn tại trong chống khai thác IUU. (Ảnh: VGP)

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng vừa ký ban hành Công điện số 34/CĐ-TTg ngày 25/4, truyền đạt chỉ đạo của Chính phủ Việt Nam về việc khắc phục triệt để các tồn tại trong công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Sau đợt thanh tra lần thứ 5 của EC, Việt Nam ghi nhận một số chuyển biến tích cực trong kiểm soát khai thác IUU. Tuy nhiên, đánh giá tổng thể cho thấy nhiều “điểm nghẽn” vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Nổi bật là sự thiếu đồng bộ trong phối hợp giữa các lực lượng kiểm soát trên biển; tiến độ xử lý tàu cá vi phạm còn chậm; công tác truy xuất nguồn gốc, đặc biệt với nguyên liệu thủy sản nhập khẩu bằng container phục vụ chế biến, xuất khẩu, chưa bảo đảm yêu cầu minh bạch.

Công điện yêu cầu: Người đứng đầu các Bộ, ngành, địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Thủ tướng nếu để tiếp tục xảy ra vi phạm, ảnh hưởng tới tiến trình gỡ “thẻ vàng”. Tinh thần xuyên suốt là “rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ kết quả”.

Đồng thời, việc thực hiện nghiêm Chỉ thị 32-CT/TW của Ban Bí thư được nhấn mạnh như một nền tảng chính trị quan trọng nhằm tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng trong chống khai thác IUU.

Một trong những trụ cột chính là hoàn thiện khung pháp lý. Chính phủ yêu cầu sớm ban hành nghị định thay thế quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, đồng thời rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, hiệu lực.

Song song đó, định hướng dài hạn được đặt ra là phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững: giảm cường lực khai thác, thúc đẩy nuôi trồng – đặc biệt là nuôi biển, và chuyển đổi sinh kế cho ngư dân. Đây là bước chuyển từ “khai thác” sang “quản trị tài nguyên biển”.

Một điểm nhấn đáng chú ý là yêu cầu hoàn thiện hệ thống dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư (VNeID) để xây dựng nền tảng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”.

Toàn bộ tàu cá sẽ được tổng kiểm kê, phân loại theo điều kiện hoạt động; các tàu “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép) sẽ bị đưa vào diện giám sát đặc biệt. Việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) và đánh dấu tàu cá được yêu cầu thực hiện triệt để.

Đáng chú ý, mục tiêu kiểm soát 100% tàu cá ra vào cảng, xuất nhập bến được đặt ra, gắn với hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT), nhằm khép kín chuỗi quản lý từ khai thác đến tiêu thụ.

Công điện yêu cầu tất cả sản lượng khai thác phải được bốc dỡ qua cảng chỉ định và thực hiện đầy đủ quy trình xác nhận, chứng nhận nguồn gốc. Đặc biệt, các lô hàng cá ngừ, cá cờ kiếm nhập khẩu và xuất khẩu sang châu Âu từ năm 2024 đến nay sẽ bị rà soát toàn diện, nhằm làm rõ tính hợp pháp và minh bạch.

Đây là khâu then chốt bởi truy xuất nguồn gốc là tiêu chí cốt lõi trong đánh giá của EC, đồng thời liên quan trực tiếp đến uy tín hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Về thực thi pháp luật, Chính phủ yêu cầu triển khai cao điểm tuần tra tại các vùng biển giáp ranh, cửa sông, bãi ngang; kiên quyết ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

Đáng chú ý, các vụ án liên quan đến khai thác IUU sẽ được điều tra, truy tố, xét xử nghiêm minh theo Nghị quyết số 04/2024/NQ-HĐTP. Đồng thời, các đường dây môi giới đưa ngư dân khai thác trái phép ở nước ngoài – đặc biệt tại Khánh Hòa, Cần Thơ, An Giang – phải được xử lý dứt điểm.

Cơ chế báo cáo được siết chặt với yêu cầu các địa phương gửi báo cáo định kỳ hàng tháng và đột xuất về Bộ Nông nghiệp và Môi trường – cơ quan thường trực Ban chỉ đạo quốc gia về IUU – để tổng hợp, báo cáo Chính phủ.

Song song đó, công tác thanh tra, kiểm tra sẽ được tăng cường, gắn với xử lý trách nhiệm tổ chức, cá nhân không hoàn thành nhiệm vụ.

Bình Nguyên