Chống găm hàng, buôn lậu xăng dầu: Siết quản lý để bảo đảm niềm tin thị trường

Ảnh minh họa: Nguồn: Báo Tiền phong

Bối cảnh: “Đứt gãy” thị trường không do thiếu hàng cơ bản

Tình hình xăng dầu gần đây bị ảnh hưởng bởi biến động giá thế giới do xung đột tại Trung Đông khiến giá năng lượng biến động mạnh, song dữ liệu chính thức cho thấy nguồn cung không thiếu một cách tổng thể.

Bộ Công Thương từng khẳng định: dù giá tăng, nhưng nguồn cung trong nước và nhập khẩu tiếp tục được bảo đảm, các nhà máy lọc dầu trong nước hoạt động ổn định và nhập khẩu bổ sung đủ bù vào nhu cầu. Các báo cáo thị trường cũng phản ánh tương tự khi nguồn cung không bị đứt gãy hoàn toàn, mà phần lớn do tâm lý găm giữ và phản ứng lan truyền.

Tại nhiều địa phương như Hà Nội, theo Chi cục Quản lý Thị trường Hà Nội, các trạm xăng dự trữ, nhập hàng và bán theo giá niêm yết, chưa xuất hiện tình trạng thiếu hụt thực tế, dù một số cửa hàng tạm ngừng do hết hàng cục bộ trước khi được tiếp ứng.

Trong bối cảnh này, nếu hiện tượng “quay đầu xe xếp hàng dài chờ xăng” hay mua xăng về trữ diễn ra trong cộng đồng, thì đó chủ yếu là phản ứng tâm lý thị trường và các ngách phân phối lỏng lẻo, chứ không phải do tổng lượng cung bị thiếu.

Kẽ hở quản lý: Phân phối, găm hàng và buôn lậu

Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị về đảm bảo nguồn cung và ổn định giá xăng dầu đặt ra yêu cầu rất rõ: tăng cường kiểm tra, thanh tra, xử lý găm hàng, gian lận thương mại và buôn lậu xăng dầu, đồng thời quản lý chặt hệ thống đầu mối và phân phối để bảo đảm thị trường minh bạch và nguồn cung thực sự đến tay người dân.

Đáng chú ý, Bộ Chính trị yêu cầu các cơ quan chịu trách nhiệm:

- Chủ động nắm bắt diễn biến cung - cầu trong và ngoài nước, dự báo rủi ro, tránh bị động;

- Xử lý nghiêm hành vi găm hàng và đầu cơ bất hợp lý, gây sốt giá;

- Quản lý chặt các doanh nghiệp đầu mối, cơ chế phân phối và các đại lý bán lẻ để ngăn ngừa kẽ hở buôn lậu và gian lận thương mại, qua đó ngăn hiện tượng “đứt gãy phân phối”.

Trong các chỉ đạo gần đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký văn bản yêu cầu tăng cường giám sát thị trường xăng dầu, phát hiện, ngăn chặn vi phạm như găm hàng, đầu cơ, buôn lậu và bán với giá cao hơn quy định. Các lực lượng như Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Công an, Thanh tra Chính phủ và Ban Chỉ đạo 389 được phân công phối hợp chặt chẽ nhằm xử lý vi phạm nhanh, răn đe nghiêm.

Thông tin từ Bộ Công Thương cũng đã nhấn mạnh: “các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu cần tuân thủ kế hoạch dự trữ, bán đúng giá niêm yết, không được lợi dụng tâm lý thị trường để mua gom, bán chênh lệch nhằm trục lợi”.

Vì sao “đắt” không chỉ là do giá xăng dầu?

Nếu chỉ nhìn vào giá bán lẻ xăng dầu, có thể dễ lầm tưởng nguồn cung thiếu hụt. Trên thực tế, nhiều địa phương báo cáo rằng giá trong nước đã được điều chỉnh tương đối sát với diễn biến giá thế giới, theo Nghị quyết 36/NQ-CP và các chỉ đạo điều hành của Chính phủ. Sau điều chỉnh giá, hoạt động tích trữ, xếp hàng chờ đợi tăng giá đã giảm rõ rệt, cho thấy vai trò quan trọng của chính sách điều hành kịp thời.

Thị trường xăng dầu Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu một phần nguồn nguyên liệu, và các biến động trên thị trường thế giới tạo tâm lý bất ổn. Tuy nhiên, việc phân phối thiếu chặt chẽ và thiếu minh bạch là yếu tố khiến giá “đắt” hơn chỗ cần thiết:

- Doanh nghiệp không tuân thủ đúng kế hoạch nhập - dự trữ;

- Một số đại lý nhỏ lẻ lợi dụng biến động để găm giữ hàng;

- Việc buôn lậu xăng qua biên giới tạo kênh chênh lệch giá không chính thống;

- Phân phối không đồng đều giữa các khu vực, gây thiếu hụt cục bộ.

Giải pháp thực tiễn - siết kỷ cương thị trường

Kết luận 14 và các chỉ đạo hiện hành triển khai nhiều giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, tăng cường thanh tra, kiểm tra - xử lý nghiêm vi phạm

Các cơ quan chức năng, đặc biệt là Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Bộ Công Thương, Công an, Thanh tra Chính phủ, được yêu cầu phối hợp để thường xuyên kiểm tra hoạt động của doanh nghiệp đầu mối và hệ thống bán lẻ. Các vi phạm như găm hàng, đầu cơ, gian lận thương mại phải bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Thứ hai, quản lý chặt phân phối - đầu mối và bán lẻ

Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành siết quản lý hệ thống đầu mối và phân phối xăng dầu, yêu cầu các doanh nghiệp tuân thủ kế hoạch dự trữ, nguồn cung nhập khẩu và bán đúng giá niêm yết. Các cơ chế theo dõi dữ liệu thị trường được cải thiện nhằm phát hiện kịp thời điểm bất thường.

Thứ ba, đảm bảo nguồn cung thực chất - minh bạch thị trường

Điều hành giá kịp thời, dự báo nguồn cung, phối hợp với các nhà máy lọc dầu nội địa và nguồn nhập khẩu là giải pháp trực tiếp bảo đảm lượng hàng hóa thực tế trên thị trường. Việc này cũng giúp tránh tâm lý găm giữ do lo ngại biến động giá không rõ nguồn gốc.

Thứ tư, tăng cường thông tin minh bạch

Một trong những mục tiêu là xóa bỏ đồn đoán, suy diễn không đúng sự thật, giúp người tiêu dùng và doanh nghiệp hiểu đúng tình hình thị trường, tránh phản ứng tiêu cực ảnh hưởng đến cung - cầu thực.

Nhìn chung, thị trường xăng dầu vận hành hiệu quả không chỉ bảo đảm cung - cầu, mà còn phụ thuộc vào niềm tin xã hội và minh bạch thông tin. Khi quản lý tập trung vào kỷ cương, xử lý nghiêm găm giữ và buôn lậu, nguồn cung thực sự sẽ đến đúng nơi cần, hạn chế tâm lý “đắt” do phản ứng thị trường không dựa trên dữ liệu.

Việc thực hiện Kết luận số 14-KL/TW không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt, mà còn đặt nền tảng cho quản lý năng lượng bền vững trong dài hạn, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm đời sống người dân.

TUẤN ĐÔNG