Chọn tổ hợp môn lớp 10: Bí quyết từ chuyên gia để tránh 'vênh' đích đến

Việc phải "chốt" tổ hợp môn ngay từ đầu cấp ba vô hình trung đang tạo nên gánh nặng tâm lý nặng nề, khi một lựa chọn ở tuổi 15 có thể thay đổi cả lộ trình hướng nghiệp sau này. Làm thế nào để tháo gỡ nút thắt tâm lý cho phụ huynh, giúp các em học sinh chọn "trúng" tổ hợp môn vừa hợp năng lực, vừa đón đầu xu hướng tuyển sinh đại học?

Để đồng hành cùng học sinh, phụ huynh trước bước ngoặt quan trọng này, phóng viênBáo Tri thức và Cuộc sốngđã có cuộc trò chuyện với thầy Ngô Quý Thu, Trưởng ban Tuyển sinh và Hướng nghiệp (Tuyensinh247).

Hiện nay, nhiều phụ huynh và học sinh đang truyền tai nhau ví von việc chọn tổ hợp môn lớp 10 giống như một "cuộc đấu trí cân não", thậm chí là "canh bạc" quyết định tương lai khi các em mới 15 tuổi. Dưới góc nhìn của một chuyên gia tuyển sinh, ông đánh giá như thế nào về tâm lý này? Đây là sự lo lắng thái quá hay là một thực tế đáng báo động mà chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận?

Chuyên gia tư vấn tuyển sinh Ngô Quý Thu: Trước hết, chúng ta cần thừa nhận rằng áp lực là có thật. Ở tuổi 15, nhiều học sinh vẫn chưa thực sự hiểu rõ năng lực, sở thích nghề nghiệp hay định hướng tương lai của mình. Trong khi đó, việc lựa chọn tổ hợp môn lại có ảnh hưởng nhất định đến quá trình học tập ở bậc THPT và một số phương thức xét tuyển đại học sau này. Chính sự thiếu thông tin và nỗi lo "chọn sai sẽ mất cơ hội" khiến nhiều gia đình cảm thấy đây là một quyết định rất nặng nề.

Tuy nhiên, gọi đó là một "canh bạc quyết định tương lai" thì không phù hợp. Trong khi đó, việc chọn tổ hợp môn hoàn toàn có thể dựa trên dữ liệu, sự tư vấn và sự hiểu biết về bản thân học sinh và thực tế các trường THPT luôn có hoạt động tư vấn lựa chọn tổ hợp trước khi các con quyết định. Về mục tiêu theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 thì bậc THPT đã được xác định là giai đoạn định hướng nghề nghiệp chính vì vậy trong chương trình GDPT 2018 thiết kế học sinh bắt buộc có Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp bậc THCS từ lớp 6 đến lớp 9 như bước chuẩn bị giúp học sinh có nền tảng để giúp lựa chọn ngành nghề từ đó xác định tổ hợp môn vào lớp 10. Vì vậy để giúp học sinh và phụ huynh có lựa chọn đúng đắn tổ hợp môn phù hợp thì hoạt động hướng nghiệp cần kết hợp giữa nhà trường và gia đình giúp học sinh có cơ hội tiếp cận thực tiễn nghề nghiệp qua người trong nghề hoặc được tới môi trường làm việc hoặc được trực tiếp trải nghiệm. Vì hướng nghiệp là việc khó vì vậy nhà trường cần thầy cô am hiểu việc này.

Mục tiêu của chương trình mới đã xác định bậc THPT là giai đoạn định hướng nghề nghiệp. Ảnh Bình Nguyên

Theo ông, làm thế nào để học sinh bước vào lớp 10 lựa chọn được tổ hợp môn vừa phù hợp với năng lực, sở thích cá nhân, vừa đón đầu được cơ chế tuyển sinh đại học hiện nay?

Chuyên gia tư vấn tuyển sinh Ngô Quý Thu: Theo tôi để giải quyết tận gốc của việc lựa chọn tổ hợp môn thì phải xuất phát về nghề nghiệp tương lai của học sinh.

Cụ thể, các em nên lựa chọn từ 2 đến 3 ngành nghề mình yêu thích và có thế mạnh, đồng thời tìm hiểu, đánh giá nhu cầu việc làm của xã hội, cơ hội việc làm sau này. Sau đó, xem các ngành nghề đó mình học đại học, cao đẳng hay học nghề phù hợp. Trong trường hợp mục tiêu là xét tuyển đại học, học sinh cần tra cứu kỹ ngành học đó thường xét tuyển bằng những tổ hợp môn nào, và tổ hợp nào thích hợp nhất với cá nhân học sinh, để từ đó quyết định mình chọn tổ hợp nào cho phù hợp,

Việc buộc phải "chốt" tổ hợp môn ngay từ đầu cấp ba rõ ràng là một thử thách lớn. Hiện nay, học sinh và phụ huynh có thể tìm kiếm những công cụ hay kênh tham khảo tin cậy nào để đối chiếu giữa tổ hợp môn yêu thích với ngành nghề và trường đại học mong muốn, thưa ông?

Chuyên gia tư vấn tuyển sinh Ngô Quý Thu: Sau khi đã xác định được ngành học yêu thích, để tìm ra tổ hợp môn "vừa vặn" nhất với mục tiêu xét tuyển của các trường, phụ huynh và học sinh có thể khai thác hệ thống dữ liệu tại công cụ trực tuyến: điểm thi.tuyensinh247.com.Công cụ này hỗ trợ giải đáp rất nhiều bài toán thực tế: Nếu muốn biết một ngành nào đó xét tuyển bằng khối nào, có bao nhiêu trường đào tạo, điểm chuẩn của từng trường thế nào thì học sinh có thể truy cập mục “Ngành đào tạo”; Nếu muốn tìm hiểu chọn tổ hợp môn lớp 10 nào trong danh sách nhà trường đưa ra thì được xét những tổ hợp nào, ngành nào và trong đó có trường nào thì vào mục “Tư vấn chọn tổ hợp môn lớp 10”. Còn nếu muốn tìm hiểu xem tổ hợp nào có nhiều ngành và trường xét tuyển nhất và đó là ngành nào trường nào thì vào xem mục “Tổ hợp môn”, sẽ cung cấp bức tranh toàn cảnh.

Và tất cả các dữ liệu đưa ra được hệ thống xử lý từ tất cả thông tin từ đề án tuyển sinh mới nhất tới thời điểm học sinh xem ví dụ bây giờ xem là dữ liệu mới nhất của năm 2026, giúp học sinh luôn tiếp cận được thông tin chính xác.

Bên cạnh đó, còn nhiều trang thông tin tuyển sinh hữu ích khác, Cổng thông tin tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trang website của trường đại học…, sẽ giúp học sinh và phụ huynh tham khảo và xây dựng được một tổ hợp môn phù hợp.

Thực tế mùa tuyển sinh cho thấy có hai nhóm học sinh lúng túng nhất: Một là các em học lực đều các môn nên không biết bỏ môn nào; hai là các em hoàn toàn “mông lung” chưa có bất kỳ định hướng nghề nghiệp nào, ông có lời khuyên mang tính "chiến lược" nào cho hai nhóm đối tượng này trước khi nộp đơn chọn tổ hợp?

Chuyên gia tư vấn tuyển sinh Ngô Quý Thu: Với nhóm học lực đều, không biết nên bỏ môn nào, gốc rễ của vấn đề vẫn là phải trả lời câu hỏi: Mục tiêu ngành nghề của em là gì?. Dù học đều tất cả các môn, nhưng khi đã xác định được ngành học đích đến, các em sẽ biết rõ mình cần ưu tiên môn học nào để tối ưu điểm số xét tuyển và tìm ra môn học phù hợp cho ngành nghề yêu thích của mình.

Với nhóm hoàn toàn chưa có định hướng nghề nghiệp, chiến lược an toàn và tối ưu nhất là lựa chọn tổ hợp môn có biên độ xét tuyển rộng nhất (tổ hợp có nhiều ngành và nhiều trường sử dụng để xét tuyển nhất). Đồng thời, các em nên chủ động tham khảo danh mục các nhóm ngành nghề trên các trang tin tuyển sinh để có hình dung tổng quan, từ đó vừa học vừa định hình dần thế mạnh bản thân trong năm lớp 10.

Thí sinh Hà Nội tham dự kỳ thi lớp 10 THPT 2026. Ảnh Bình Nguyên

Với cơ chế tuyển sinh Đại học hiện nay, việc chọn tổ hợp không chỉ là chọn môn học yêu thích, mà là chọn "chiếc vé" vào đại học. Ông có lưu ý gì về sự dịch chuyển trong phương thức xét tuyển của các trường Đại học (như xu hướng xét điểm thi Đánh giá năng lực, Đánh giá tư duy, xét chứng chỉ quốc tế...) để học sinh lớp 10 lựa chọn tổ hợp không bị "vênh" so với cái đích sau 3 năm nữa?

Chuyên gia tư vấn tuyển sinh Ngô Quý Thu: Như tôi đã chia sẻ, học sinh căn cứ vào ngành đào tạo để lựa chọn tổ hợp môn phù hợp và một tổ hợp thuộc nhóm có nhiều trường và ngành xét nhất là D1 (Toán, Văn, Anh) thì tất cả học sinh đều có khi vào lớp 10 cũng là tổ hợp giúp học sinh bớt lo lắng.

Bên cạnh đó, trước xu hướng các kỳ thi riêng mang lại hiệu quả trong xét tuyển được các trường sử dụng ưu tiên thì xu hướng các kỳ thi này tập trung kiểm tra năng lực và tư duy hơn là kiến thức môn học (các môn tự chọn) nhưng cần xem các kỳ thi riêng này để tìm điểm giao thoa giữa tổ hợp thi tốt nghiệp và các kỳ thi riêng vì một số kỳ thi vẫn có yêu cầu lựa chọn các tổ hợp khi làm bài.

Để việc chọn tổ hợp không là một bài toán “may rủi”, theo ông, các trường THPT cần chủ động thiết kế các tổ hợp môn ra sao cho vừa hài hòa giữa nguồn lực nhà trường, vừa đáp ứng trúng nhu cầu thực tế của học sinh? Đặc biệt, để học sinh không phải chọn “đại”, công tác tư vấn hướng nghiệp ở bậc THCS cần chuyển đổi mô hình thế nào nhằm giúp các em nhận thức rõ năng lực bản thân từ sớm?

Chuyên gia tư vấn tuyển sinh Ngô Quý Thu: Để thiết kế tổ hợp môn sát với nhu cầu của học sinh trường theo tôi nhà trường nên tổ chức tư vấn để học sinh và phụ huynh hiểu sau đó lấy khảo sát 4 môn học sinh muốn đăng ký là gì sau đó xây dựng tổ hợp môn sát nhất với học sinh và nguồn lực nhà trường thay vì xây sẵn các tổ hợp trước rồi tư vấn học sinh lựa chọn.

Về công tác hướng nghiệp THCS, theo tôi để làm tốt hơn cần có nhân sự chuyên trách về hướng nghiệp của trường hoặc cụm trường; Giúp học sinh cơ hội tiếp cận người trong nghề, tiếp cận môi trường nghề nghiệp khác nhau và được trải nghiệm trực tiếp; Nên có sổ theo dõi hướng nghiệp để vẽ nên chân dung học sinh rõ nét và nên có nhìn dưới góc nhìn tổng quát từ giáo viên, bố mẹ và bạn bè kết hợp tự đánh giá bản thân học sinh qua các bài test hướng nghiệp hay phỏng vấn của nhân sự chuyên trách về hướng nghiệp của trường. Nếu làm được việc này thì hết lớp 9 lựa chọn ngành nghề và tổ hợp môn sẽ tốt hơn.

Xin cảm ơn ông!

Mời độc giả xem video Học sinh cấp 2,3 chất lượng cao Hà Nội phải đạt chuẩn ngang Đại học

Bình Nguyên