Chính sách Người có uy tín: Đúng người, đúng công cụ để giữ niềm tin cộng đồng

Nghị định còn đặt rõ hơn yêu cầu đối với Người có uy tín trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn an ninh trật tự, bảo tồn văn hóa và xây dựng khối đại đoàn kết.

Để nhìn nhận những quy định này từ cơ sở, VietNamNet đã có cuộc trao đổi với ông Lê Thanh Nam - Người có uy tín thôn Trường Sơn, xã A Lưới 2, TP. Huế.

Ông Lê Thanh Nam - Người có uy tín thôn Trường Sơn, xã A Lưới 2, TP. Huế

Trong những quy định của Nghị định số 307/2026/NĐ-CP, nội dung nào khiến ông quan tâm nhất?

Tôi quan tâm nhất đến cách xác định vai trò của Người có uy tín. Chính sách hỗ trợ là cần thiết, nhưng vị trí của Người có uy tín trong cộng đồng không được tạo nên bởi quà tặng hay tên trong danh sách, mà phải bằng niềm tin được gây dựng qua những việc làm cụ thể.

Ở thôn, bản, Người có uy tín tham gia tuyên truyền chính sách, hòa giải mâu thuẫn, vận động người dân thay đổi cách làm ăn, đưa trẻ đến trường, xóa bỏ hủ tục. Có những việc cán bộ nói một lần bà con chưa hiểu, chúng tôi phải đến từng nhà, giải thích bằng ngôn ngữ và những câu chuyện gần gũi. Vì vậy, việc nghị định nhấn mạnh khả năng quy tụ và những đóng góp thực chất là phù hợp.

Mỗi thôn thuộc vùng đồng bào DTTS được lựa chọn 1 Người có uy tín. Quy định này có sát thực tế không, nhất là sau sắp xếp, sáp nhập thôn, thưa ông?

Với thôn nhỏ, dân cư tập trung, một người có thể đảm nhiệm. Tuy nhiên, sau sắp xếp, có thôn gồm nhiều bản cũ, nhiều dòng họ hoặc thành phần dân tộc cùng sinh sống. Địa bàn rộng hơn, trong khi phần lớn Người có uy tín tuổi đã cao, nên việc tiếp cận và vận động tất cả các nhóm dân cư không dễ dàng.

Theo Nghị định, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định số lượng Người có uy tín tại thôn mới hình thành do sắp xếp, sáp nhập từ ngày 26/5/2026, nhưng không vượt quá tổng số của các thôn trước khi sáp nhập. Đây là cách xử lý linh hoạt.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo trao quà, chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS TP. Huế

Theo ông, việc giao Chủ tịch UBND cấp xã quyết định công nhận, bổ sung, thay thế hoặc đưa ra khỏi danh sách Người có uy tín sẽ tạo ra thay đổi gì?

Cấp xã gần dân, hiểu địa bàn và biết ai thực sự được bà con tín nhiệm. Việc phân cấp có thể rút ngắn thời gian, kịp thời xử lý khi có biến động. Tuy nhiên, do gần dân nên cũng dễ phát sinh tâm lý nể nang. Vì vậy, quy trình lựa chọn phải công khai, để người dân được thảo luận và thể hiện sự tín nhiệm thực chất.

Người được lựa chọn không nhất thiết phải có chức vụ. Điều quan trọng là người đó có uy tín, biết lắng nghe, dám nói, dám làm và đặt lợi ích của cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân.

Vì sao Người có uy tín cần được trang bị kỹ năng khai thác và xử lý thông tin trên Internet, mạng xã hội?

Trước đây, thông tin đến bản chủ yếu qua họp thôn, loa truyền thanh hoặc cán bộ xã. Hiện nay, điện thoại thông minh giúp bà con nhanh chóng tiếp cận thông tin về thị trường, kỹ thuật sản xuất và chính sách. Tuy nhiên, tin giả, thông tin xuyên tạc hoặc những lời dụ dỗ “việc nhẹ, lương cao” cũng lan truyền rất nhanh.

Nếu không biết kiểm tra nguồn tin, Người có uy tín sẽ khó giải thích và định hướng cho người dân. Chúng tôi cần được hướng dẫn cách tìm văn bản chính thống, kiểm chứng thông tin, liên hệ đúng cơ quan và chuyển tải lại cho bà con bằng cách dễ hiểu.

Các lớp tập huấn nên đặt Người có uy tín vào những tình huống cụ thể. Chẳng hạn, khi trên mạng xuất hiện tin đồn về đất đai, hỗ trợ nhà ở hoặc tuyển dụng lao động, cần xử lý thế nào trong những giờ đầu. Việc đào tạo như vậy sẽ thiết thực hơn các nội dung nặng về lý thuyết.

Ở những nơi Internet chưa ổn định, báo in, tài liệu ngắn và chương trình phát thanh bằng tiếng DTTS vẫn rất cần thiết. Tại địa bàn điện thoại thông minh đã phổ biến, có thể xây dựng video ngắn hoặc nhóm thông tin chính thức của xã để cung cấp thông tin nhanh chóng.

Hỗ trợ Người có uy tín đúng lúc, thủ tục đơn giản

Nghị định số 307 nâng mức thăm hỏi, tặng quà dịp Tết và lễ hội truyền thống lên 1 triệu đồng/người/lần, tối đa 3 lần mỗi năm; đồng thời quy định cụ thể mức hỗ trợ khi ốm đau, gặp thiên tai, hỏa hoạn. Ông đánh giá thế nào về mức hỗ trợ này?

Mức hỗ trợ mới thể hiện sự quan tâm của Nhà nước và là nguồn động viên đối với Người có uy tín. Nhiều người tuổi đã cao nhưng vẫn thường xuyên đi vận động bà con, có khi phải đi xa và tự lo chi phí.

Tuy nhiên, trong trường hợp ốm đau, thiên tai hoặc hỏa hoạn, điều quan trọng không chỉ là số tiền mà còn là thời điểm được nhận. Một khoản hỗ trợ đến đúng lúc gia đình đang khó khăn sẽ có ý nghĩa hơn nhiều so với khoản tiền phải chờ đợi nhiều tháng.

Do đó, hồ sơ cần đơn giản, trách nhiệm xác nhận phải rõ ràng, tránh để Người có uy tín phải đi lại nhiều lần. Các mức hỗ trợ đã được quy định cụ thể hơn, nhưng cán bộ cơ sở cần giải thích rõ điều kiện, thủ tục để mọi người hiểu đúng, tránh so bì hoặc kỳ vọng vượt quá quy định.

Các đại biểu Người có uy tín TP. Huế tham dự chương trình gặp mặt, trao đổi và cập nhật thông tin, chính sách dân tộc tại trụ sở Bộ Dân tộc và Tôn giáo

Trước ngày nghị định có hiệu lực, chính quyền địa phương cần ưu tiên những việc gì, thưa ông?

Trước hết, cần rà soát danh sách tại những thôn vừa sáp nhập, nhưng không thể chỉ làm trên giấy. Cán bộ phải gặp gỡ cộng đồng, lắng nghe người dân đánh giá mức độ tín nhiệm và những đóng góp thực tế của từng người.

Tiếp đó là phổ biến chính sách cho chính Người có uy tín. Địa phương cũng phải chuẩn bị kinh phí, thống nhất quy trình thực hiện. Chính sách đã rõ nhưng nếu chậm bố trí nguồn lực hoặc mỗi nơi áp dụng một kiểu thì hiệu quả sẽ giảm.

Đưa chính sách đến dân, đưa tiếng nói của dân đến chính quyền

Ông mong muốn điều gì lớn nhất khi Nghị định số 307 đi vào cuộc sống?

Tôi mong chính sách giúp Người có uy tín làm tốt hơn vai trò của mình, chứ không chỉ được hưởng thêm chế độ. Chúng tôi cần thông tin chính xác, kỹ năng phù hợp và cơ chế để phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người dân với chính quyền.

Người có uy tín đứng giữa hai chiều thông tin: Đưa chủ trương, chính sách đến với đồng bào DTTS và chuyển tiếng nói của đồng bào đến cơ quan có trách nhiệm. Khi hai chiều thông tin đều thông suốt, niềm tin sẽ được củng cố. Có niềm tin, những việc khó trong thôn, bản cũng có thể cùng nhau tháo gỡ.

Nghị định số 307/2026/NĐ-CP tạo khuôn khổ toàn diện hơn cho việc lựa chọn, hỗ trợ và phát huy vai trò của Người có uy tín. Tuy nhiên, để văn bản thực sự đi vào cuộc sống, quá trình thực hiện phải bảo đảm công khai trong lựa chọn, kịp thời trong hỗ trợ và thiết thực trong cung cấp thông tin.

Hoàng Quý