Chính phủ 'gỡ nút thắt' ngân sách cho khoa học và đổi mới sáng tạo

Nghị quyết số 66.24/2026/NQ-CP của Chính phủ được kỳ vọng sẽ bảo đảm nguồn lực tài chính kịp thời cho các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. (Ảnh minh họa)

Ngày 26/7, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.24/2026/NQ-CP về xử lý khó khăn, vướng mắc trong quy định lập, phân bổ và giao dự toán chi sự nghiệp cho hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết tập trung giải quyết các bất cập phát sinh trong quá trình triển khai Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15, đặc biệt đối với các bộ, ngành và địa phương chưa thành lập Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý để việc bố trí, phân bổ và giao kinh phí cho các nhiệm vụ khoa học, công nghệ không bị gián đoạn, bảo đảm tiến độ triển khai các chương trình nghiên cứu trọng điểm.

Bảo đảm nguồn lực cho nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược

Theo Nghị quyết, việc lập dự toán kinh phí hằng năm từ ngân sách nhà nước sẽ bao gồm kinh phí cho các nhiệm vụ chuyển tiếp, nhiệm vụ mở mới, các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt phục vụ phát triển công nghệ chiến lược, các nhiệm vụ khoa học, công nghệ đặc biệt, nhiệm vụ cấp bách và các nhiệm vụ được triển khai theo nghị quyết của Đảng và Chính phủ.

Đối với các nhiệm vụ chuyển tiếp, dự toán được xây dựng trên cơ sở nhu cầu kinh phí của năm kế hoạch. Trong khi đó, đối với các nhiệm vụ mở mới, kinh phí được xác định dựa trên số lượng nhiệm vụ dự kiến và mức kinh phí trung bình của các nhiệm vụ cùng loại trong những năm trước, đồng thời điều chỉnh theo các yếu tố như thay đổi chính sách, chế độ và biến động lạm phát hoặc giảm phát.

Trường hợp chưa có dữ liệu tham chiếu do năm trước không phát sinh nhiệm vụ mới cùng loại, dự toán sẽ được xây dựng trên cơ sở đề xuất của bộ, ngành hoặc địa phương. Cách tiếp cận này giúp các cơ quan chủ động xây dựng kế hoạch tài chính ngay cả khi triển khai các lĩnh vực nghiên cứu mới hoặc công nghệ mới.

Đối với các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt, nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược hoặc nhiệm vụ cấp bách, kinh phí được lập trên cơ sở quyết định phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền và nhu cầu kinh phí dự kiến của từng chương trình, nhiệm vụ.

Theo đánh giá, quy định mới sẽ góp phần tháo gỡ một trong những "điểm nghẽn" lớn của hoạt động nghiên cứu khoa học hiện nay là chậm bố trí nguồn lực tài chính, từ đó tạo điều kiện để các chương trình nghiên cứu được triển khai đúng tiến độ, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo.

Linh hoạt trong giao dự toán, bảo đảm hoạt động của tổ chức khoa học và công nghệ

Nghị quyết cũng quy định việc lập dự toán kinh phí hỗ trợ hoạt động thường xuyên đối với các tổ chức khoa học và công nghệ công lập được thực hiện hằng năm trên cơ sở khối lượng nhiệm vụ dự kiến, năng lực nhân lực, cơ sở vật chất và kết quả hoạt động của đơn vị trong giai đoạn trước.

Đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp cơ sở, kinh phí tiếp tục được xác định theo nguyên tắc dựa trên số lượng nhiệm vụ dự kiến và mức kinh phí trung bình của các nhiệm vụ đã triển khai, bảo đảm tính kế thừa nhưng vẫn tạo dư địa cho các nhiệm vụ nghiên cứu mới.

Đáng chú ý, trong thời gian các bộ, ngành và địa phương chưa thành lập Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo quy định của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ngân sách nhà nước sẽ được giao trực tiếp cho các đơn vị sử dụng ngân sách theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, thay vì phải thông qua quỹ.

Đối với các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang triển khai trước thời điểm thành lập quỹ, cơ chế giao dự toán hiện hành vẫn tiếp tục được áp dụng cho đến khi nhiệm vụ hoàn thành, bảo đảm tính liên tục và không làm gián đoạn quá trình nghiên cứu.

Theo các chuyên gia, việc ban hành Nghị quyết 66.24/2026/NQ-CP không chỉ giải quyết những khó khăn mang tính kỹ thuật trong công tác lập và giao dự toán mà còn tạo hành lang pháp lý linh hoạt hơn cho hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo đảm nguồn lực tài chính cho các chương trình nghiên cứu trọng điểm, thúc đẩy phát triển các công nghệ chiến lược và nâng cao năng lực khoa học, công nghệ của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Hậu Thạch