Chiến tranh Mỹ - Iran đảo lộn hai tuyến thương mại dầu lửa quan trọng của thế giới

Ảnh chụp eo biển Hormuz từ vệ tinh - Ảnh: Getty/CNBC.

Theo hãng tin CNN, trong những ngày gần đây, Iran gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư, làm sụt giảm lượng dầu xuất ra khỏi khu vực này, khiến giá dầu thế giới neo cao trên 100 USD/thùng.

Hãng tin này dẫn số liệu từ Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) - một tổ chức giám sát an ninh hàng hải - cho biết đã có 12 vụ tấn công tàu bè được ghi nhận tại hoặc gần eo biển Hormuz trong tuần kết thúc vào ngày 11/10. Ngoài ra, trong tuần vừa rồi, hai tàu chở hàng đã bị đánh chìm ở eo biển Hormuz.

Diễn biến giá dầu Brent giao sau tại London trong vòng 6 tháng trở lại đây. Đơn vị: USD/thùng - Nguồn: Trading Economics.

Các cuộc tấn công của Iran gia tăng sau khi có một lượng dầu lớn được vận chuyển thành công ra khỏi Vùng Vịnh qua eo Hormuz trong những tuần gần đây.

Quân đội Mỹ đã đạt được những kết quả tích cực trong việc hộ tống tàu chở dầu đi qua eo biển này, chủ yếu bằng cách hỗ trợ các chuyến tàu "tàng hình" - tức các tàu chở dầu tắt thiết bị phát tín hiệu để di chuyển, sau đó dầu từ các tàu này được tải sang các tàu khác đang chờ sẵn ở Vịnh Oman. Trong khi đó, Iran vẫn gặp khó khăn trong việc đưa các tàu chở dầu của nước này đi qua eo biển Hormuz do lệnh phong tỏa của hải quân Mỹ.

Xung đột giữa Mỹ và Iran còn lan rộng khi các cuộc giao tranh giữa Saudi Arabia và lực lượng Houthi tại Yemen, nhóm phiến quân được Iran hậu thuẫn. Lực lượng Houthi đã tấn công vào các tàu chở dầu của Saudi Arabia khi các tàu này đi qua eo biển Bab al-Mandeb, đồng thời thực hiện các cuộc tấn công gây thương vong tại sân bay quốc tế chính của Riyadh trong tuần vừa rồi.

Theo các nhà phân tích, cuộc khủng hoảng này sẽ để lại những hệ lụy lâu dài đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Ông Georg Zachmann, chuyên gia cấp cao tại tổ chức tư vấn Bruegel, nhận định CNN rằng các quốc gia nhập khẩu dầu ngày càng nhận thức rõ hơn về sự cần thiết phải "cắt giảm cơ cấu mức tiêu thụ dầu" để giảm bớt rủi ro tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài. Ông cho biết hướng đi này, cùng với các biện pháp khác, có thể giúp các quốc gia đó "tự bảo vệ mình trước một thế giới ngày càng trở nên bất định".

Eo biển Bab al-Mandeb đã trở nên quan trọng hơn về mặt chiến lược sau khi cuộc chiến Mỹ - Iran gây ra gián đoạn tại eo biển Hormuz lân cận.

Số cuộc tấn công hàng tháng của Iran nhằm vào tàu bè đi qua eo biển Hormuz từ tháng 6/2026 đến tháng 10/2026. Số liệu của tháng 10 là tính đến ngày 15/10 - Nguồn: CNN.

Theo ông Richard Bronze, nhà đồng sáng lập công ty tư vấn năng lượng Energy Aspects, vào thời điểm cao điểm, có khoảng 4,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày được xuất khẩu từ cảng Yanbu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ. Trong đó, khoảng 3 triệu thùng mỗi ngày được vận chuyển qua eo biển Bab al-Mandeb. Tuy nhiên, ông cho biết lưu lượng này đã “sụt giảm nghiêm trọng” sau khi các mối đe dọa tấn công từ lực lượng Houthi bắt đầu leo thang vào mùa hè năm nay.

Ông Johannes Rauball, chuyên gia phân tích cấp cao về dầu thô tại công ty dữ liệu vận tải biển Kpler, nhận định rằng nếu lực lượng Houthi bắt đầu đe dọa tàu thuyền từ tất cả các quốc gia, “đó là một cú sốc nữa vào thị trường dầu thô, đẩy giá tăng cao trở lại và khiến nguồn cung dầu trở nên khan hiếm hơn”.

Tuy nhiên, sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ bên trong lãnh thổ Iraq nhằm vào đường ống dẫn dầu Đông - Tây của Saudi Arabia, tuyến đường vận chuyển dầu thô đến các cảng trên Biển Đỏ - Riyadh đã nhanh chóng xoay chuyển tình thế bằng cách tăng cường xuất khẩu dầu thô qua eo biển Hormuz thông qua một chiến dịch vận chuyển có sự hỗ trợ của hải quân Mỹ như đã nói ở trên.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng có khả năng Iran đứng sau cuộc tấn công hồi tháng 9 nhằm vào đường ống dẫn dầu Đông - Tây, vì với các nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn được cho là đang hoạt động bên trong Iraq. Bộ Ngoại giao Iran đã “bác bỏ hoàn toàn” cáo buộc này. Theo hãng tin Reuters, vào cuối tháng 9, đường ống dẫn dầu này đã hoạt động trở lại.

Tỷ trọng hàng tháng của eo biển Hormuz và eo biển Bab al-Mandeb trong khối lượng dầu thô được vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu - Nguồn: CNN.

Các quốc gia châu Á - những khách hàng mua dầu lớn nhất của Saudi Arabia - là bên chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng đang diễn ra ở eo biển Hormuz và eo biển Bab al-Mandeb, nhưng đã tìm cách thích nghi bằng cách cắt giảm tiêu thụ dầu.

Trung Quốc cũng đã giảm đáng kể lượng dầu nhập khẩu, và thay vào đó rút dầu từ dự trữ chiến lược ra dùng. Cuộc khủng hoảng này còn thúc đẩy một số quốc gia Trung Đông tìm kiếm các tuyến đường xuất khẩu mới thông qua các kế hoạch xây dựng đường ống dẫn dầu mới.

Chuyên gia Rauball của Kpler cho biết: “Xung đột càng kéo dài, Iran càng mất đi lợi thế, bởi các quốc gia khác hoàn toàn có thể thiết lập những tuyến đường thay thế”.

Điệp Vũ