'Chiến dịch 500 ngày đêm': Hành trình trả lại tên cho các anh

Đó là khẳng định của đồng chí Lê Xuân Lợi, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo tỉnh tại lễ phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.

Hành trình chưa có điểm dừng

“Chỉ mong một ngày nào đó biết chính xác nơi bác tôi nằm, để đưa bác về quê hương, về với tổ tiên. Gia đình chờ đợi điều đó đã hơn nửa thế kỷ…”, anh Nguyễn Văn Bằng, thân nhân liệt sĩ Nguyễn Văn Tham, ở xã Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Ninh, nghẹn lại khi kể về hành trình đi tìm mộ người bác.

Đồng chí Nguyễn Thị Hương, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh và Đoàn công tác của tỉnh viếng Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên (tỉnh Tuyên Quang), tháng 6/2026. Ảnh: Anh Hoàng.

Được biết, năm 2014, gia đình cùng 3 người đồng đội trực tiếp chôn cất liệt sĩ Nguyễn Văn Tham đã đi tìm kiếm phần mộ tại chiến trường. Khi tìm về nơi chôn cất thì được tin các ngôi mộ tại đây đã được quy tập song chưa xác định được thông tin liệt sĩ.

Đứng trước hàng nghìn phần mộ chưa có danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, anh Bằng vẫn thấy một tia hy vọng. Biết đâu, trong số ấy có người thân của gia đình mình. "Ông bà tôi trước khi mất vẫn đau đáu một điều chưa kịp thực hiện là đón con trở về. Bố tôi giờ tuổi đã cao, chỉ mong trước lúc nhắm mắt có thể biết được nơi bác yên nghỉ. Gia đình luôn tin rằng rồi sẽ có ngày khoa học giúp tìm lại được danh tính để các liệt sĩ trở về với quê hương".

Mong ước ấy cũng chính là niềm khắc khoải của hàng nghìn gia đình liệt sĩ trên cả nước. Xuất phát từ truyền thống, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc, từ mong muốn của thân nhân liệt sĩ và Nhân dân, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" (gọi tắt là "Chiến dịch 500 ngày đêm") được triển khai trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và trên cả nước. Đó là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, là hành trình của lòng biết ơn và trách nhiệm.

Toàn tỉnh hiện có 311 nghĩa trang liệt sĩ với 35.847 phần mộ, trong đó còn 2.758 phần mộ chưa có thông tin, cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN.

Mỗi mẫu ADN là một niềm hy vọng

Những ngày cuối tháng 6, Nghĩa trang Liệt sĩ Tiền Phong (phường Tiền Phong) trở thành nơi khởi đầu của chiến dịch trên địa bàn tỉnh. Từng cán bộ quân đội, nhân viên y tế, kỹ thuật viên lặng lẽ thực hiện từng thao tác lấy mẫu với sự cẩn trọng tuyệt đối. Các tổ công tác phối hợp chặt chẽ từ khâu khai quật, lựa chọn mẫu, số hóa, niêm phong, bảo quản đến vận chuyển và bàn giao mẫu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Xuân Lợi và các đại biểu theo dõi bước lấy mẫu, số hóa thông tin liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tiền Phong.

Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Bắc Ninh (gọi tắt là Ban Chỉ đạo tỉnh) tiếp tục phát huy vai trò trung tâm hiệp đồng, tham mưu tổ chức thực hiện toàn diện Chiến dịch. Sở Y tế hướng dẫn quy trình chuyên môn; Sở Khoa học và Công nghệ bảo đảm hạ tầng số; Công an tỉnh hỗ trợ khai thác dữ liệu dân cư; Viện Pháp y Quân đội trực tiếp chuyển giao kỹ thuật lấy mẫu ADN… Mọi công đoạn đều được thực hiện thận trọng, với quan điểm không để xảy ra bất kỳ sai sót nào.

Đại tá Phương Nam Ký, Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo tỉnh khẳng định: “Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước; là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” và trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã anh dũng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc”.

Theo đồng chí Phương Nam Ký, khối lượng công việc rất lớn, trải rộng, liên quan trực tiếp đến yếu tố tâm linh và tình cảm của thân nhân liệt sĩ. Vì vậy, người đứng đầu các cơ quan, địa phương phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Đồng thời triển khai nghiêm nguyên tắc "6 rõ": Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền.

Cùng với thực hiện công tác tìm kiếm thông qua lấy mẫu ADN, nhiều năm qua, Ban Chỉ đạo tỉnh đã coi việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ thường xuyên nhưng chiến tranh lùi xa, công việc càng khó khăn. Chiến trường năm xưa đã trở thành ruộng đồng, nhà cửa, đường giao thông; những nhân chứng từng trực tiếp chôn cất đồng đội nay đều đã ở tuổi xưa nay hiếm, trí nhớ phai mờ theo năm tháng, địa hình thay đổi bởi thiên tai, sạt lở khiến việc xác định vị trí ban đầu trở nên vô cùng khó khăn.

Thế nhưng chưa bao giờ những người làm công tác chính sách cho phép mình nản lòng. Như trường hợp liệt sĩ Nguyễn Đức Dũng, quê ở xã Đồng Bằng, tỉnh Hưng Yên, hy sinh năm 1968 tại xã Bố Hạ, tỉnh Bắc Ninh, được Nhân dân địa phương chôn cất. Suốt hơn nửa thế kỷ, gia đình không biết chính xác nơi anh yên nghỉ. Từ lá đơn của người em trai Nguyễn Duy Quân gửi tới Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh, Ban Chỉ đạo tỉnh đã khẩn trương xác minh.

Từ những thông tin ít ỏi, lực lượng chức năng tìm gặp bà Nguyễn Thị Khang, người trực tiếp tham gia chôn cất liệt sĩ năm xưa. Trong ký ức của người phụ nữ đã ngoài 70 tuổi, ngôi mộ được đánh dấu bằng hòn đá, xung quanh là rừng cây bạch đàn. Từ thông tin quý giá ấy, cuối năm 2024, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Đức Dũng đã được tìm thấy, quy tập, đưa về quê hương theo nguyện vọng của gia đình.

Từ năm 2021 đến nay, Ban Chỉ đạo tỉnh đã tiếp nhận hơn 2.000 thông tin về mộ liệt sĩ là con em quê hương Bắc Ninh đang an táng tại các nghĩa trang trên cả nước. Các cán bộ các cấp đã miệt mài rà soát hồ sơ, giải mã phiên hiệu đơn vị, đối chiếu dữ liệu, xác minh thông tin. Từ đó đã cung cấp được 682 thông tin về nơi hy sinh và an táng ban đầu cho thân nhân liệt sĩ.

Đặc biệt, từ năm 2023, chương trình phối hợp với Hội Cựu chiến binh tỉnh đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Những cựu chiến binh từng vào sinh ra tử năm xưa trở thành những nhân chứng sống, góp phần cung cấp gần 300 thông tin quan trọng về mộ liệt sĩ. Vì vậy, thực hiện nhiệm vụ đợt này, Ban Chỉ đạo tỉnh yêu cầu các cơ quan báo chí, Ủy ban MTTQ tỉnh và các tổ chức chính trị - xã hội tăng cường tuyên truyền sâu rộng về ý nghĩa của Chiến dịch; vận động cựu chiến binh và Nhân dân tích cực cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ.

Để những liệt sĩ được gọi đúng tên mình

"Chiến dịch 500 ngày đêm" là hành trình tri ân của cả hệ thống chính trị, từ cán bộ làm công tác chính sách, nhân viên y tế, kỹ thuật viên ADN, cán bộ công an, nhà khoa học, cựu chiến binh đến từng người dân... Khó khăn vẫn còn rất nhiều, thời gian khiến hài cốt phân hủy mạnh, nhiều nghĩa trang đã cải tạo, không ít hồ sơ thất lạc, nhân chứng ngày càng ít đi... nhưng điều còn mãi chính là quyết tâm xác định danh tính, đưa các liệt sĩ trở về với quê hương.

Đồng chí Lê Xuân Lợi, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo tỉnh yêu cầu toàn tỉnh phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu đối với toàn bộ 2.758 phần mộ chưa có thông tin trong năm 2026, bảo đảm chất lượng, tiến độ và an toàn tuyệt đối.

Có gia đình đã chờ hơn nửa thế kỷ, nhưng điều quan trọng nhất là hy vọng đã được thắp lên. Một ngày không xa, những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc sẽ được gọi đúng tên mình. Chuyến xe trở về quê hương sẽ khép lại hành trình kéo dài hơn nửa thế kỷ. Đó là cuộc trở về của một người lính, sự trở về của ký ức, của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn"...

Chiều muộn, trước khi rời Nghĩa trang Liệt sĩ Tiền Phong, nơi tổ chức thực hành điểm quy trình lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa thông tin hài cốt liệt sĩ đối với các phần mộ chưa xác định được danh tính, nhiều thân nhân liệt sĩ vẫn đứng lặng rất lâu trước những hàng bia liệt sĩ chưa có tên. Có gia đình đã chờ hơn nửa thế kỷ, nhưng điều quan trọng nhất là hy vọng đã được thắp lên. Một ngày không xa, những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc sẽ được gọi đúng tên mình.

Và khi ấy, chuyến xe trở về quê hương sẽ khép lại hành trình kéo dài hơn nửa thế kỷ. Đó là cuộc trở về của một người lính, sự trở về của ký ức, của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", của lòng biết ơn mà các thế hệ hôm nay dành cho những người con ưu tú đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho Tổ quốc.

Bài, ảnh: Trung Anh