Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ: Đón các anh về từ hang Đá Sập

Kết quả bước đầu phát hiện, quy tập 5 hài cốt liệt sĩ (HCLS) không chỉ mở thêm những dữ liệu quan trọng trong hành trình tìm kiếm hài cốt các liệt sĩ, mà còn thể hiện trách nhiệm, lòng tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân của mình cho đất nước.

Lần theo dấu tích trong lòng núi

Hang Đá Sập, còn được gọi là hang Thương Nghiệp K600, nằm sâu trong khu vực núi Sơn Gà. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, cây rừng phủ kín lối đi, nhiều khu vực trong hang bị đất đá sạt lở, vùi lấp. Những dấu tích chiến tranh dần phai mờ theo thời gian, trong khi phần lớn nhân chứng năm xưa đã tuổi cao, sức yếu, trí nhớ không còn minh mẫn.

Đại tá Trần Hữu Ích (ngoài cùng, bên phải), Chỉ huy trưởng Bộ CHQS TP Đà Nẵng cùng đội tìm kiếm tại hang Đá Sập.

Từ những thông tin ít ỏi, Ban chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS TP Đà Nẵng (Ban chỉ đạo) đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức nhiều đợt rà soát hồ sơ, thu thập tài liệu, gặp gỡ nhân chứng và khảo sát thực địa.

Mỗi lời kể, mỗi địa danh, mỗi dấu tích đều được cán bộ làm nhiệm vụ ghi chép, đối chiếu thận trọng. Có những thông tin chỉ còn là ký ức rời rạc về một trận bom, một đơn vị từng đứng chân hoặc một nhóm cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ hậu cần trong hang. Từ những mảnh ký ức ấy, bức tranh về sự kiện xảy ra tại hang Đá Sập từng bước được làm rõ.

Kết quả xác minh cho thấy, trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, hang Đá Sập từng là nơi hoạt động, trú quân và bảo đảm hậu cần của cán bộ, chiến sĩ cùng lực lượng phục vụ chiến đấu. Năm 1969, khu vực này bị bom, pháo địch đánh phá dữ dội, khiến nhiều người hy sinh. Do chiến tranh ác liệt, địa hình hiểm trở và đất đá sạt lở, các liệt sĩ chưa thể được đưa ra ngoài, đã nằm lại trong lòng núi suốt nhiều thập kỷ.

Đưa hài cốt liệt sĩ ra khỏi hang Đá Sập.

Để bảo đảm cơ sở khoa học, lịch sử và pháp lý cho việc tổ chức tìm kiếm, Ban chỉ đạo đã tiến hành hội thảo xác minh thông tin, với sự tham gia của các nhân chứng, cơ quan chuyên môn, cấp ủy, chính quyền địa phương và lực lượng quân sự. Những tài liệu thu thập được, kết quả khảo sát thực địa và lời kể của nhân chứng đã góp phần khoanh vùng khu vực có khả năng còn HCLS. Trên cơ sở đó, Ban chỉ đạo quyết định tổ chức tìm kiếm, quy tập với quyết tâm cao nhất, mong muốn sớm đưa những người đã nằm lại hơn nửa thế kỷ giữa núi rừng trở về với đồng đội, với nhân dân và quê hương.

Trao đổi với chúng tôi về hành trình tri ân, Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS TP Đà Nẵng khẳng định: “Thế hệ hôm nay được sống trong hòa bình, độc lập, tự do và chứng kiến đất nước ngày càng phát triển, càng phải nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm đối với những người đã hy sinh. Nhiều cô, chú đã nằm lại giữa núi rừng lạnh lẽo hơn 50 năm. Vì vậy, cán bộ, chiến sĩ phải làm việc bằng tình cảm, lương tâm và đạo lý, quyết tâm đưa các liệt sĩ về nơi an nghỉ khang trang, thể hiện lòng tri ân của thế hệ hôm nay...”.

Kiên trì đào bới từng lớp đất đá

Ngay sau lễ động thổ, lực lượng tìm kiếm, quy tập HCLS của Bộ CHQS TP Đà Nẵng khẩn trương tiếp cận hiện trường, triển khai đào tìm trong lòng hang.

Đường lên hang Đá Sập dốc cao, nhiều đoạn trơn trượt, bị cây rừng và đất đá che khuất. Việc cơ động lực lượng, vận chuyển dụng cụ, trang thiết bị phục vụ tìm kiếm gặp nhiều khó khăn. Bên trong hang, không gian chật hẹp, thiếu ánh sáng, không khí ẩm thấp. Nhiều vị trí bị những khối đá lớn và lớp đất sạt lở chồng lấp suốt hơn nửa thế kỷ, luôn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Trong điều kiện ấy, cán bộ, chiến sĩ phải vừa đào tìm, vừa gia cố vị trí, theo dõi sự dịch chuyển của đất đá và tổ chức bảo đảm an toàn. Không thể sử dụng máy móc công suất lớn, phần lớn công việc được thực hiện bằng những dụng cụ thủ công. Từng lớp bùn đất, đá vụn được bóc tách thận trọng để không làm ảnh hưởng đến hài cốt và các di vật.

Sau nhiều giờ kiên trì tìm kiếm, lực lượng làm nhiệm vụ bước đầu phát hiện những phần xương nằm sâu dưới các lớp đất đá. Cùng với đó là nhiều di vật, vật dụng sinh hoạt và chiến đấu như dép, bút bi, cài tóc, lọ thuốc, dụng cụ đựng lương thực, đạn súng tiểu liên AK và một số vật dụng khác.

Mỗi phần xương, mỗi di vật được phát hiện đều khiến cán bộ, chiến sĩ rưng rưng xúc động. Đó không chỉ là dấu tích còn lại của chiến tranh mà còn là chứng nhân về cuộc sống, chiến đấu và sự hy sinh của những con người đã gửi lại tuổi xuân giữa núi rừng. Chiếc dép đã cũ, cây bút nhỏ, chiếc cài tóc hay lọ thuốc nằm lẫn trong đất đá gợi lên hình ảnh rất đỗi đời thường của những cán bộ, chiến sĩ, nhân viên hậu cần từng sống, làm việc trong hang trước khi bom, pháo địch ập xuống.

Những vật dụng được tìm thấy tại hang Đá Sập.

Ông Mai Thanh Sang, Chủ tịch UBND xã Hà Nha cho biết, từ thông tin của nhân chứng và nhân dân địa phương, xã đã chủ động báo cáo, đề xuất Ban chỉ đạo và Bộ CHQS thành phố tổ chức khảo sát khu vực hang Đá Sập...

Là người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm nên Thiếu tá QNCN Cao Văn Long, Trợ lý Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS TP Đà Nẵng thông thuộc đường đi, lối lại trong hang Đá Sập. Anh kể: “Lực lượng tìm kiếm phải chia làm nhiều nhóm, làm việc thông tầm, tìm kỹ lưỡng trong từng kẽ đá, mò mẫm từng vùng nước đọng trong lòng hang tanh mùi rêu mốc. Cán bộ, chiến sĩ tham gia đều xác định trách nhiệm cao nhất, phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian sớm nhất, đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, người thân và quê hương...”.

Hành trình trở về trong vòng tay đồng đội

Sau hơn nửa thế kỷ nằm sâu trong lòng núi, 5 liệt sĩ đã được đồng đội hôm nay kính cẩn đưa ra khỏi hang Đá Sập. Trên con đường rừng dốc cao, trơn trượt, những tiểu hài cốt được cán bộ, chiến sĩ cẩn thận chuyền tay nhau qua từng đoạn hiểm trở. Không có tiếng hô vang, chỉ có những bước chân chậm rãi, chắc chắn và ánh mắt trang nghiêm của những người đang thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt.

Việc phát hiện, quy tập 5 HCLS tiếp tục củng cố những thông tin đã được xác minh, đồng thời tạo thêm cơ sở để lực lượng chức năng mở rộng phạm vi tìm kiếm tại hang Đá Sập. Các khu vực nghi vấn sẽ tiếp tục được khảo sát, bóc tách, kiểm tra kỹ lưỡng, với tinh thần không bỏ sót thông tin, không bỏ qua bất kỳ dấu vết nào.

Từ hang Đá Sập, hành trình tìm kiếm vẫn đang được tiếp tục. Cán bộ, chiến sĩ Bộ CHQS TP Đà Nẵng quyết tâm vượt qua mọi khó khăn, mở rộng phạm vi khảo sát, tìm kiếm, với mong muốn không để những người còn nằm lại tiếp tục chìm khuất giữa núi rừng.

Đưa các anh trở về không chỉ là hoàn thành một nhiệm vụ. Đó còn là sự tri ân bằng hành động, là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay phải luôn trân trọng giá trị của hòa bình, độc lập, tự do; sống, chiến đấu, lao động và cống hiến xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ cha anh.

Chiều 14-7, tại xã Hà Nha, Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Đà Nẵng tổ chức Lễ truy điệu và an táng 5 HCLS được tìm kiếm, quy tập tại khu vực hang Đá Sập. Theo các tài liệu lịch sử và thông tin từ nhân chứng, hang Đá Sập từng là nơi tập kết lương thực, vũ khí, đạn dược phục vụ chiến trường Quảng Đà trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Cuối tháng 4-1969, khu vực này bị địch đánh phá ác liệt, làm sập cửa hang, chôn vui nhiều cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ.

QUANG CƯỜNG - TÙNG LÂM